Vắc xin RSV là gì? Đối tượng nên tiêm và lịch tiêm phòng

Vắc xin RSV là giải pháp dự phòng y tế giúp bảo vệ trẻ nhỏ, người cao tuổi và phụ nữ mang thai khỏi biến chứng hô hấp nguy hiểm. Chủ động tìm hiểu lịch tiêm phòng RSV cùng đối tượng chỉ định cụ thể là bước thiết thực giúp bảo vệ sức khỏe phổi cho cả gia đình. Cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết sau!

Vắc xin RSV là gì? Hoạt động như thế nào?

Vắc xin RSV là vắc xin giúp phòng bệnh do virus hợp bào hô hấp (Respiratory Syncytial Virus - RSV), tác nhân có thể gây viêm tiểu phế quản, viêm phổi và các bệnh đường hô hấp dưới, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có nguy cơ cao.

Nhiều vắc xin RSV hiện nay sử dụng kháng nguyên dựa trên protein F của virus ở trạng thái tiền hòa màng (prefusion F). Sau khi tiêm, hệ miễn dịch nhận diện kháng nguyên và tạo kháng thể trung hòa. Các kháng thể này giúp hạn chế khả năng virus xâm nhập vào tế bào đường hô hấp khi cơ thể tiếp xúc với RSV.

Hiện đã có nhiều loại vắc xin RSV được cấp phép cho các nhóm đối tượng khác nhau. Chỉ định, độ tuổi và thời điểm tiêm phụ thuộc vào từng loại vắc xin và khuyến cáo tiêm chủng hiện hành.

Các vắc xin RSV như Arexvy của GSK và Abrysvo của Pfizer đã được phê duyệt tại nhiều quốc gia. Khả năng tiếp cận và phạm vi sử dụng vẫn phụ thuộc vào quy định cấp phép, chỉ định và chương trình tiêm chủng tại từng quốc gia. Thông tin về sản phẩm đang lưu hành và đối tượng được tiêm nên được cập nhật từ cơ quan quản lý y tế hoặc cơ sở tiêm chủng chính thống.

Đối tượng nên tiêm và trường hợp cần thận trọng với vắc xin RSV

Vắc xin RSV được chỉ định cho một số nhóm có nguy cơ cao mắc bệnh đường hô hấp dưới nặng do virus hợp bào hô hấp. Độ tuổi, thời điểm tiêm và loại vắc xin phù hợp cần dựa trên khuyến cáo hiện hành và tình trạng sức khỏe của từng người.

Vắc xin RSV cho người lớn tuổi

Người lớn tuổi có nguy cơ cao gặp biến chứng do RSV, đặc biệt khi mắc kèm bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch hoặc các bệnh nền khác. Tiêm vắc xin RSV có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh đường hô hấp dưới nặng và nhập viện ở những đối tượng phù hợp.

Chỉ định tiêm không nên dựa riêng vào mốc tuổi mà cần xem xét thêm nguy cơ cá nhân, bệnh nền và khuyến cáo áp dụng cho từng loại vắc xin.

Vắc xin RSV cho phụ nữ mang thai

Tiêm vắc xin RSV trong giai đoạn thai kỳ phù hợp giúp cơ thể người mẹ tạo kháng thể chống RSV. Các kháng thể này có thể truyền qua nhau thai sang thai nhi, tạo miễn dịch thụ động và góp phần bảo vệ trẻ trong những tháng đầu sau sinh.

Biện pháp này đặc biệt có ý nghĩa vì trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có nguy cơ cao mắc bệnh đường hô hấp dưới do RSV, trong đó có viêm tiểu phế quản. Thời điểm tiêm trong thai kỳ cần tuân theo hướng dẫn áp dụng cho loại vắc xin được sử dụng.

Các trường hợp chống chỉ định và cần thận trọng

Vắc xin RSV nhìn chung có độ dung nạp tốt, nhưng vẫn có một số trường hợp cần hoãn tiêm hoặc được đánh giá kỹ trước khi tiêm chủng.

• Tiền sử dị ứng nặng: Không nên tiêm nếu từng có phản ứng dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin RSV hoặc sau liều tiêm trước đó.
• Đang mắc bệnh cấp tính kèm sốt: Có thể cần tạm hoãn tiêm cho đến khi tình trạng sức khỏe ổn định.
• Tiền sử hội chứng Guillain-Barré: Cần trao đổi với bác sĩ để đánh giá lợi ích và nguy cơ trước khi tiêm, đặc biệt nếu từng xuất hiện GBS sau một lần tiêm chủng trước đó.

Sau tiêm, cần theo dõi các phản ứng bất thường. Nếu xuất hiện khó thở, sưng phù, phát ban toàn thân, chóng mặt nhiều hoặc các triệu chứng nghiêm trọng khác, cần đến cơ sở y tế để được xử trí.

Lịch tiêm vắc xin RSV như thế nào?

Lịch tiêm RSV phụ thuộc vào đối tượng, loại vắc xin và khuyến cáo tiêm chủng đang được áp dụng. Không phải tất cả các nhóm đều có cùng lịch tiêm.

Đối với người lớn tuổi, một số vắc xin RSV được sử dụng với phác đồ một liều. Việc có cần tiêm nhắc lại hay không phụ thuộc vào loại vắc xin và khuyến cáo cập nhật dành cho từng nhóm nguy cơ.

Đối với phụ nữ mang thai, vắc xin RSV được tiêm trong giai đoạn thai kỳ phù hợp để cơ thể mẹ tạo kháng thể và truyền qua nhau thai cho thai nhi. Một số hướng dẫn áp dụng khoảng tuần thai 32–36, nhưng thời điểm cụ thể cần dựa trên loại vắc xin, mùa lưu hành RSV và hướng dẫn của cơ quan y tế.

Tác dụng phụ thường gặp sau khi tiêm vắc xin RSV

Sau khi tiêm vắc xin RSV, một số phản ứng nhẹ có thể xuất hiện do hệ miễn dịch đang đáp ứng với vắc xin. Phần lớn các triệu chứng thường ở mức độ nhẹ đến trung bình và cải thiện sau vài ngày.

• Đau, sưng hoặc đỏ tại vị trí tiêm.
• Mệt mỏi hoặc cảm giác uể oải.
• Đau đầu, đau cơ hoặc đau khớp.
• Sốt nhẹ trong thời gian ngắn.

Các phản ứng này thường tự giảm mà không cần điều trị đặc hiệu. Người tiêm vẫn nên theo dõi sức khỏe trong những ngày đầu sau tiêm.

Lưu ý: Nếu xuất hiện khó thở, sưng mặt hoặc môi, phát ban lan rộng, choáng váng hoặc tim đập nhanh sau tiêm, cần đến cơ sở y tế ngay. Đây có thể là dấu hiệu của phản ứng dị ứng nghiêm trọng cần được xử trí kịp thời.

So sánh vắc xin RSV cho thai phụ và kháng thể đơn dòng cho trẻ

Có hai hướng dự phòng RSV thường được áp dụng cho trẻ sơ sinh: tiêm vắc xin RSV cho phụ nữ mang thai để truyền kháng thể qua nhau thai hoặc sử dụng kháng thể đơn dòng trực tiếp cho trẻ sau sinh. Hai phương án khác nhau về đối tượng sử dụng, cơ chế bảo vệ và thời điểm áp dụng, nên cần lựa chọn theo hướng dẫn chuyên môn.

Mỗi phương pháp đều có ưu điểm và điều kiện áp dụng riêng biệt phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ.

Việc lựa chọn biện pháp dự phòng RSV cần dựa trên tình trạng sức khỏe của thai phụ, thời điểm tiêm trong thai kỳ và nguy cơ của trẻ sau sinh. Với trẻ sinh non hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao mắc bệnh RSV nặng, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng kháng thể đơn dòng theo chỉ định phù hợp.

Nguồn tham khảo

• FDA Approves First Respiratory Syncytial Virus (RSV) Vaccine - FDA - https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-respiratory-syncytial-virus-rsv-vaccine