Bán hạ nam

Bán hạ nam có nhiều tác dụng dược lý gồm tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm, giảm đau, cầm tiêu chảy, làm lành vết thương, chống oxy hóa. Ngoài ra, còn có tác dụng làm tan huyết khối và chống trầm cảm.

Công dụng theo y học cổ truyền

Tính vị, tác dụng: Củ Chóc có vị rất cay và có tác dụng kích thích mạnh. Hoạt chất gây

Cay là một chất dễ bay hơi nên nên qua quá trình nóng hoặc phơi khô thì vị cay không còn nữa. Khi đã chế thành dạng Nam tinh thì vẫn còn ít vị cay nóng, tính ấm, có độc, tán phong đờm, kết hạch, sưng tấy, sát trùng, hạ khí tiêu nước ứ đờm đọng, cầm nôn ọe.

Công dụng: Bán hạ nam được dùng chữa buồn nôn, nôn, họ nhiều đờm, tiêu hóa kém, bụng đầy chướng.

Thường dùng trị nôn mửa ở phụ nữ có thai, nôn mửa trong trường hợp viêm dạ dày (có thể dùng toàn cây) giã nát, đắp tại chỗ chữa rắn cắn, mụn nhọt, viêm vú, viêm mủ da, đòn ngã tổn thương, chảy máu.

Ở Ấn Độ, người ta dùng củ làm thuốc chữa trĩ, dùng ăn với Chuối chữa bệnh đau dạ dày và đắp ngoài chữa các vết cắn của rắn độc.

Chữa nôn mửa, ho, hen suyễn nhiều đờm, họng viêm có mủ, nhức đầu, viêm loét dạ dày. Ngày 6- 12 g thân rễ đã chế, dạng thuốc sắc.

Dùng ngoài rễ tươi giã nhỏ đắp chữa ung nhọt, rắn cắn.

Theo dược lý đích sinh dược học (Nhật Bản 1933) dịch chiết cồn của cây bán hạ nam có thể gây hưng phấn đối với mạt tiểu thần kinh dẫn đến hiện tượng co quắp ở động vật. Đồng thời, cây cũng gây ngứa và tê. Vì vậy, người bệnh nên cẩn thận khi sử dụng. Đặc biệt là phụ nữ có thai, đang cho con bú, người có chứng táo nhiệt và trẻ em.

Tác dụng chữa ho do viêm phế quản mạn tính, ho có nhiều đờm

Báo Trung Hoa y học tạp chí (1954, 5: 325-330) đã đăng tải một nghiên cứu về tác dụng chữa ho của cây bán hạ nam ở mèo. Sau khi cho mèo dùng 1 ml cồn iot 1% đã gây triệu chứng ho và dùng nước sắc bán hạ nam 20% để điều trị bệnh. Kết quả cho thấy với liều dùng 0,6 gram bán hạ nam trên 1 kg thể trọng đã có tác dụng chữa rõ hiệu quả. Bên cạnh đó, một nghiên cứu khác tại Nhật Bản năm 1931 (Linh Mộc Đạt) cũng chỉ ra, hoạt chất ancaloit và ancol chứa trong cây bán hạ có tác dụng ức chế trung khu và mạt tiểu thần kinh, giúp giảm ho.

Hạn chế tình trạng nôn mửa

Linh Mộc Đạt 1931 cho thấy hoạt chất phytosterrol có trong bán hạ có tác dụng chống buồn nôn. Và Kinh Lợi Bàn (1935) cũng đã thí nghiệm trên chó và nhận được kết quả tương tự. Và thí nghiệm cũng cho thấy, bán hạ nam có tác dụng chống nôn nhưng nếu uống nước bán hạ nam sống có thể gây phản ứng ngược, gây nôn.

Cây thảo cao 20 - 50cm. Thân rễ, củ gần hình cầu có khía ngang, đường kính đến 4cm, nằm dưới mặt đất. Lá hình mũi mác mọc từ củ có cuống dài pha màu đỏ tím nhạt, chia làm ba thuỳ hình trái xoan dài; đầu nhọn, mép uốn lượn, gân mặt dưới lá đôi khi cũng có màu đỏ tím, cuống lá dài 25 - 30cm, phình thành bẹ.

Cụm hoa là một bông mo, ngắn hơn lá, mo có phần ống thuôn dài 25cm hình trứng và phần phiến hình trái xoan thuôn nhọn, mặt ngoài màu lục, mặt trong màu đỏ tím, rộng 5-6cm. Trục hoa màu hồng, mang nhiều hoa nhỏ, phần mang hoa cái ở dưới, hình trụ ngắn, phần mang hoa đực dài hơn, kéo dài thành một phần hình dùi, thẳng, gốc hơi loe rộng, hoa có mùi khó ngửi. Phấn không sinh sản dài, màu đỏ điều. Quả mọng hình trứng.