Thiên Môn

Rễ củ Thiên môn đông có tính đại hàn, vị ngọt, đắng, quy vào kinh phế, thận, có tác dụng thanh nhiệt, tiêu viêm, tiêu đờm, lợi tiểu, nhuận tràng.

Trong đông y, cây Thiên môn đông được dùng trong chữa ho, viêm họng, viêm mũi, tiểu đường, táo bón. Dạng dùng ngoài da giúp trị mụn nhọt, viêm da có mủ, rắn cắn.

Ngày dùng từ 6g đến 12g dạng thuốc sắc, thuốc cao hay thuốc bột. Thường phối hợp với các vị thuốc khác.

Khi dùng thiên môn đông trị bệnh cần lưu ý những điều sau:

• Chống chỉ định cho người có đàm ẩm nhưng không có hư hỏa, tỳ vị hư hàn
• Không ăn cá chép, cá chầy và cá trắm khi đang trong thời gian dùng thuốc

Rễ cây thiên môn là bộ phận được sử dụng trong nhiều bài thuốc Y Học Cổ Truyền chữa bệnh khác nhau. Để đảm bảo hiệu quả điều trị, người bệnh cần mua dược liệu tại các cơ sở bán thuốc uy tín và nhờ sự tư vấn của bác sĩ, các lương y lành nghề.

Khi dùng dược liệu này, cần hạn chế ăn cá chép, cá chầy và cá trắm.

Chống hen suyễn

Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng dịch chiết butanol của rễ Thiên môn đông có tác dụng ức chế sự phát triển của bệnh hen suyễn thông qua các cơ chế tiềm năng khác nhau, bao gồm phục hồi các tế bào miễn dịch, nồng độ huyết thanh IgE, độ dày của biểu mô đường hô hấp và sự xâm nhập của tế bào viêm trong đường thở. Ngoài ra, nó cũng được chứng minh là có tác dụng đẩy nhanh quá trình phục hồi bệnh hen suyễn mãn tính bằng cách ngăn chặn tình trạng viêm và tái tạo đường thở nhờ khôi phục sự điều hòa cholinergic của các tế bào cấu trúc và tế bào viêm trong các mô hình hen suyễn mãn tính.

Chống viêm

Tác dụng chống viêm của chiết xuất Thiên môn đông là nhờ việc nó có thể ức chế sự tiết ra yếu tố hoại tử khối u-α (TNF-α) bằng cách ức chế sự tiết interleukin 1 (IL-1), từ đó ức chế viêm cấp tính và mãn tính. Ngoài ra, độ dày của da và trọng lượng mô, quá trình sản xuất cytokine gây viêm, hoạt động myeloperoxidase (MPO) qua trung gian bạch cầu trung tính và các thông số mô bệnh học đã giảm đáng kể. Hơn thế nữa, chiết xuất thảo dược này có thể ức chế quá trình sản xuất NO của tế bào RAW264.7 do LPS kích thích, biểu hiện COX-2, sản xuất các loại oxy phản ứng (ROS) và chu kỳ tế bào cytokine gây viêm.

Chống oxy hóa

A.cochinchinensis được chứng minh là làm tăng đáng kể hoạt động của các enzym chống oxy hóa như superoxide dismutase (SOD), catalase (CAT), nitric oxide synthase (NOS), NO và Glutathione Peroxidase (GPX). Nó có thể cải thiện khả năng miễn dịch và bảo vệ đáng kể gan và thận khỏi tổn thương oxy hóa, đồng thời có khả năng nhặt gốc tự do mạnh mẽ, ức chế quá trình oxy hóa và làm chậm quá trình lão hóa.

Chống khối u

Chiết xuất Thiên môn đông ức chế sự tăng sinh của tế bào ung thư phổi tế bào lớn ở người (NCI-H460) bằng cách gây ra quá trình chết theo chương trình và ngừng chu kỳ tế bào. Ngoài ra, dịch chiết của A.cochinchinensis đã ức chế quá trình chết theo chương trình do TNF-α gây ra của các tế bào Hep G2; do đó có thể ngăn chặn khả năng gây độc tế bào do EtOH gây ra.

Chống trầm cảm và bảo vệ thần kinh

Chiết xuất A.cochinchinensis kích hoạt các con đường truyền tín hiệu phosphatase 2 (Shp-2), ERK1/2 và Akt, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc điều trị trầm cảm và bảo vệ thần kinh; nó chứa phenol, saponin và protodiosgenin giúp tăng cường tiết yếu tố tăng trưởng thần kinh và giảm ROS nội bào trong tế bào thần kinh và các dòng tế bào microglia, ức chế hoạt động của acetylcholinesterase, do đó cải thiện bệnh Alzheimer.

Ảnh hưởng đến đường ruột

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng chiết xuất A.cochinchinensis có thể điều trị tổn thương đường ruột do các ion kim loại gây ra. Đồng thời, saponin trong chiết xuất rễ có thể làm tăng tần suất phân, quá trình vận chuyển qua đường tiêu hóa, độ dày lớp niêm mạc, bề mặt dạ dày phẳng và số lượng tế bào paneth, do đó đóng vai trò trong việc điều trị táo bón. Ngoài ra, fructan loại Inulin đã được chứng minh là có tác dụng điều chỉnh hệ vi sinh vật đường ruột một cách có lợi.

Bảo quản ở nơi khô ráo và ít độ ẩm bởi dược liệu này dễ bị ẩm mốc và hư hại.

Đặc điểm thực vật

Thiên môn đông là cây thân leo lâu năm, thân màu xanh nhạt, mảnh, bề mặt nhẵn, thường cong hoặc xoắn, dài 1-2m. Thường mọc ở sườn núi, ven đường, dưới rừng cây, thung lũng hay bãi đất hoang, có độ cao dưới 1750 m. Rễ củ có hình thoi, phình ra ở giữa hoặc gần cuối, dài 3-5cm và dày 1-2cm, mọc thành chùm; lõi giữa có màu trắng ngà. Thân mang nhiều cành dài nhọn có 3 cạnh, biến đổi giống như lá, có hình liềm, thường mọc thành cụm 3 hàng một, phẳng hoặc hơi nhọn hình tam giác do gân giữa có hình dạng ke, hơi cong, dài 0,5–8 cm và rộng 1–2 mm. Lá thật rất nhỏ, giống như vẩy.

hoa ở nách lá màu xanh nhạt, quả màu đỏ, cành có góc cạnh hoặc có cánh hẹp. cành lá Cụm hoa thường có hai hoa ở nách lá với các cánh hoa xen kẽ, màu trắng xanh; hoa đơn, nhỏ. Cuống dài 2–6 mm. Khớp thường nằm ở giữa, bao hoa dài 2,5–3 mm, hoa cái có kích thước tương tự hoa đực. Thời kỳ ra hoa và đậu quả thường từ tháng 5 đến tháng 10. Quả mọng, hình cầu; khi quả chín, nó có màu đỏ, đường kính 6–7 mm, mỗi quả chỉ có một hạt.

Thu hái và chế biến

Bộ phần dùng: Rễ củ.

Mô tả dược liệu: Là những đoạn rễ có hai đầu thuôn nhỏ lại, có màu vàng nhạt tới vàng nâu, trong, mờ, sáng bóng. Thể chất cứng, dai, có chất nhầy dính, mặt cắt ngang mịn màng và bóng nhẹ; có mùi nhẹ, vị đắng nhẹ.

Rễ củ Thiên môn thường được thu hái vào mùa thu đông, rửa sạch phù sa, loại bỏ rễ xơ, giữ lại củ, trụng qua nước sôi 15 phút rồi bóc vỏ và bỏ lõi, tiếp tục sấy khô để thu được phần dược liệu.

Đặc điểm phân bố

Thiên môn đông phân bố rộng rãi ở các vùng ôn đới và nhiệt đới, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam. Tại Việt Nam, cây mọc hoang tại các vùng ven biển phía nam, ở ngoài bắc được trồng để làm thuốc.