Thiên niên kiện

Thiên niên kiện có tác dụng trong hỗ trợ điều trị các trường hợp như:

• Phong tê thấp, đau mỏi cổ, vai gáy, nhức mỏi xương khớp, tê bì chân tay hoặc co quắp, tê bại đặc biệt ở người cao tuổi
• Thoái hóa xương khớp, gai đốt sống, vôi hóa đốt sống
• Bệnh đau dạ dày, kích thích tiêu hóa, giúp giảm tình trạng đau bụng kinh

Ngoài ra, tinh dầu thiên niên kiện có mùi thơm dịu nhẹ được dùng làm hương liệu trong kỹ nghệ nước hoa.

Ngày dùng 5 - 10 g dưới dạng thuốc sắc hoặc ngâm rượu.

Không dùng cho người âm hư hỏa vượng, miệng khô, họng đắng.

Không nên dùng dược liệu này đối với người âm hư nội nhiệt, táo bón, nhức đầu.

Khi dùng thiên niên kiện khô để ngâm rượu không nên cho quá nhiều và không nên uống quá 2 chén/ ngày vì có thể gây ra ngộ độc, nôn ói, chóng mặt, đau đầu.

Phụ nữ mang thai và đang cho con bú cần tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi sử dụng.

Thiên niên kiện là dược liệu có nguồn gốc từ thiên nhiên. Tuy nhiên, để có thể phát huy hết công dụng của vị thuốc đối với sức khỏe, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để kiểm soát rủi ro và tránh được những tác dụng không mong muốn.

Dược liệu này có tính nóng nên sử dụng lâu ngày có thể gây ra chứng táo bón.

Tính vị: Vị cay, đắng, tính ấm.

Quy kinh: Vào kinh Thận và Can.

Các nghiên cứu dược lý cho thấy

Tinh dầu từ dược liệu được sử dụng để chiết xuất linalola và làm nước hoa.

Kích thích hoạt động của cơ quan tiêu hóa.

Giảm đau nhức xương khớp, bồi bổ gân cốt và chữa phong tê thấp.

Nước sắc từ thiên niên kiện có tác dụng chống đông máu, giảm đau nhức và tăng lưu thông khí huyết.

Tinh dầu trong dược liệu có tác dụng ức chế Herpes simplex virus type 1 và một số loại vi khuẩn gây bệnh khác.

Cồn thuốc từ dược liệu có tác dụng kháng histamine, ngăn ngừa dị ứng, chống viêm và giảm đau nhức xương khớp.

Dược liệu chứa nhiều tinh dầu nên rất dễ ẩm mốc và hư hại. Vì vậy cần bảo quản dược liệu ở nơi thoáng mát và khô ráo, tránh nơi có nhiệt độ cao và ẩm thấp.

Đặc điểm

Thiên niên kiện là cây sống lâu năm, có thân rễ mập, màu xanh.

Lá cây mọc so le, có cuống dài, màu xanh, mềm, nhẵn, phía dưới cuống nở rộng thành bẹ có màu vàng nhạt. Phiến lá hình đầu mũi tên, đầu nhọn, mép nguyên. Mặt trên của lá có màu đậm hơn, hai mặt đều nhẵn, gân ở hai mép đều hướng về phía đỉnh lá.

Cụm hoa là những bông mo, có mo màu xanh, dài 4-6cm, không rụng; buồng 3-4cm, ngắn hơn mo; bầu chứa nhiều noãn. Quả mọng thuôn, chứa nhiều hạt có rạch.

Cây mọc hoang rất nhiều ở các miền rừng núi của nước ta. Loài cây này ưa những nơi ẩm ướt, cạnh suối hay dọc theo suối.

Bộ phận dùng

Dược liệu là phần thân rễ, đoạn thẳng hay cong queo. Phiến có nhiều xơ, chắc, cứng, dài 10cm đến 30cm, đường kính 1cm đến 1,5 cm, hai đầu đều nhau. Mặt ngoài có màu nâu nhạt hay nâu sẫm, nhiều nếp nhăn dọc hay vết tích của rễ con. Bề ngang dược liệu hơi dài, vết cắt có màu nâu nhạt hoặc nâu sẫm, có một số sợi màu vàng ngà lởm chởm như bàn chải. Ngửi có mùi thơm hắc, vị cay.

Thu hái và chế biến

Thiên niên kiện được khai thác quanh năm.

Thu hái những thân rễ già, rửa sạch, bóc loại bỏ vỏ ngoài và các rễ con. Cắt thành đoạn ngắn 10 đến 30 cm. Sấy nhanh ở nhiệt độ khoảng 50 °C cho khô đều mặt ngoài. Bóc bỏ vỏ ngoài và rễ con. Tiếp tục phơi hoặc sấy ở 50 °C đến 60 °C cho đến khô.