Xuyên mộc hương

Thường dùng làm thuốc giúp sự tiêu hoá, ăn ngon cơm, thông tiểu, chữa ho, ho cơn, viêm khí quản, bạch đới, bệnh xanh lướt, thiếu máu; còn dùng chữa ngực bụng quặn đau, ngực sườn bầm tím, đau hai bên sườn, ỉa chảy, kiết lỵ, thai động không yên.

Ở Âu Châu, người ta dùng chủ yếu là cồn thuốc, có khi dạng thuốc nước hoặc dạng bột (dùng bằng mũi dao) chống sự lười ăn và đau dạ dày, cả trong bệnh viêm phế quản.

Dạng cồn thuốc: 20-30 giọt, 3-4 lần trong ngày với một ít nước.

Dạng thuốc nước: đun sôi 1-2 thìa cà phê rễ cắt mịn với 1/2 lít nước và để cho ngấm.

Tính vị, tác dụng

Vị cay đắng, tính ấm, có tác dụng kiện tỳ hoà vị, điều khí giải uất, chỉ thống an thai. Xuyên mộc hương kích thích mạnh sự tiết các dịch tiêu hoá (giúp ăn ngon miệng), nó còn là chất lợi tiểu nhẹ, làm tan sưng và long đờm trong bệnh viêm phế quản.

Mô tả

Cây thảo sống lưu niên, cao tới 2 m có thân rễ to, dạng hành.

Thân to khoẻ, có lông mềm và phân nhánh chỉ ở phần trên mà thôi.

Các lá gốc dài tới hơn 50 cm, hình bầu dục và tận cùng thành mũi nhọn, hơi ít lông ở mặt trên, có lông màu phớt và xám ở mặt dưới; mép lá chỉ hơi có răng. Các lá của thân có cùng hình dạng nhưng nhỏ hơn.

Cụm hoa hình đầu lớn 5-7 cm, có một vòng các hoa hình lưỡi vàng rất hẹp và rất nhiều hoa hình ống.

Quả bế, hình trụ có 4 góc, màu nâu nâu, phía trên có một mào lông đơn, màu hung hung.

Ra hoa tháng 5-7, kết quả tháng 7-9.

Nơi sống và thu hái

Gốc ở ý và vùng Ban Căng, được thuần hoá và mọc hoang dại ở khắp châu Âu, sang vùng Trung Ðông. Hymalaya đến Bắc Mỹ. Ta có nhập trồng vào khoảng những năm 1960. Cây cần đất tốt và dễ trồng, hoặc bằng hạt, hoặc bằng những đoạn thân ngầm. Trồng theo khoảng cách 40 x 80cm. Thu hoạch rễ vào mùa thu từ cuối thứ hai đầu năm thứ ba, rửa sạch, thái miếng cỡ 2 cm, phơi khô ngoài ánh nắng mặt trời hoặc sấy ở nhiệt độ 30-45 độ C.

Bộ phận dùng

Rễ củ – Radix Inulae Helenii, thường gọi là Thổ mộc hương.