Ốc sên có ăn được không? Những rủi ro sức khỏe bạn cần lưu ý

Ốc sên có ăn được không là câu hỏi được nhiều người quan tâm, nhất là khi chúng thường xuất hiện trong vườn sau những cơn mưa. Một số loài có thể dùng làm thực phẩm nếu được nuôi, kiểm soát nguồn gốc và chế biến đúng cách. Riêng ốc sên hoang dã có nguy cơ mang ký sinh trùng hoặc nhiễm hóa chất, cần tránh tự bắt về ăn để bảo vệ sức khỏe. Cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết sau!

Đặc điểm sinh học và thức ăn của ốc sên

Ốc sên là động vật thân mềm sống chủ yếu trên cạn, thường xuất hiện ở vườn cây, ruộng rau và những nơi ẩm thấp. Chúng hoạt động mạnh vào ban đêm hoặc sau mưa để hạn chế mất nước. Lớp chất nhầy dưới chân giúp ốc di chuyển, duy trì độ ẩm và bảo vệ cơ thể trước tác động từ môi trường.

Thức ăn của ốc sên khá đa dạng, gồm lá non, rau củ, trái cây rụng, nấm và xác thực vật đang phân hủy. Một số loài còn ăn phân động vật hoặc xác sinh vật nhỏ. Tập tính kiếm ăn này khiến ốc hoang dã dễ tiếp xúc với đất bẩn, thuốc bảo vệ thực vật, vi khuẩn và ký sinh trùng.

Không thể xác định mức độ an toàn của ốc sên chỉ dựa vào hình dạng hoặc màu sắc bên ngoài. Người dân không nên tự bắt ốc trong vườn hoặc ngoài tự nhiên để chế biến món ăn, ngay cả khi đã ngâm rửa nhiều lần.

Nguồn thức ăn của ốc sên hoang dã

Ốc sên hoang dã chủ yếu ăn lá non, rau củ, nấm, trái cây rụng và xác thực vật phân hủy. Một số loài cũng có thể ăn tảo, phân động vật hoặc xác sinh vật nhỏ tùy vào nguồn thức ăn trong môi trường sống.

Do thường kiếm ăn sát mặt đất, ốc sên dễ tiếp xúc với đất bẩn, phân chuột, vi sinh vật và hóa chất dùng trong nông nghiệp. Người dùng không thể xác định mức độ an toàn của ốc chỉ qua hình dáng hoặc màu sắc bên ngoài.

Vì sao ốc sên có thể mang mầm bệnh?

Ốc sên có thể trở thành vật chủ trung gian của một số ký sinh trùng. Trong đó, ấu trùng giun phổi chuột Angiostrongylus cantonensis có thể xâm nhập vào cơ thể ốc từ môi trường nhiễm phân chuột. Con người có nguy cơ mắc bệnh khi ăn ốc sống, tái hoặc chưa được nấu chín hoàn toàn. Chạm vào ốc hoặc chất nhầy không đồng nghĩa với việc chắc chắn bị nhiễm ký sinh trùng. Nguy cơ chủ yếu xuất hiện khi tay nhiễm bẩn được đưa lên miệng, dùng để cầm thức ăn hoặc tiếp xúc với vết thương hở. Sau khi chạm vào ốc, nên rửa tay kỹ bằng xà phòng và vệ sinh sạch các bề mặt liên quan.

Ốc sống trong vườn còn có thể tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật và các chất ô nhiễm khác. Ngâm nước hoặc rửa nhiều lần không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn ký sinh trùng và hóa chất tích tụ trong cơ thể ốc.

Ốc sên có ăn được không?

Một số loài ốc sên được nuôi chuyên làm thực phẩm có thể ăn được khi có nguồn gốc rõ ràng và được chế biến theo quy trình an toàn. Không nên tự bắt ốc sên hoang dã trong vườn hoặc ngoài tự nhiên để ăn do khó xác định loài, môi trường sống và tình trạng nhiễm ký sinh trùng.

Nếu sử dụng ốc sên thương phẩm, cần sơ chế hợp vệ sinh và nấu chín hoàn toàn. Không ăn sống, tái, ngâm rượu hoặc chỉ chần sơ vì những cách này không bảo đảm tiêu diệt hết mầm bệnh.

Ốc sên dùng trong ẩm thực cần được nuôi làm thực phẩm, kiểm soát nguồn thức ăn và xử lý theo quy trình vệ sinh an toàn. Người dùng không nên dựa vào kích thước hoặc hình dáng bên ngoài để phân biệt ốc ăn được với ốc hoang dã. Ngay cả sản phẩm thương phẩm cũng phải được bảo quản đúng cách và nấu chín hoàn toàn trước khi ăn.

Phân biệt ốc sên hoang dã và ốc sên dùng làm Escargot

Escargot là tên gọi món ốc sên trong ẩm thực Pháp, không phải tên của một loài ốc duy nhất. Nguyên liệu thường đến từ một số loài được nuôi hoặc khai thác có kiểm soát, sau đó làm sạch và chế biến theo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Ốc sên hoang dã sống trong vườn, ruộng hoặc khu vực ẩm thấp có thể tiếp xúc với phân động vật, thuốc bảo vệ thực vật và ký sinh trùng. Màu sắc, hoa văn hay kích thước vỏ không đủ để xác định loài và mức độ an toàn. Người dân không nên tự thu gom ốc ngoài tự nhiên để chế biến.

Khi mua ốc sên làm thực phẩm, nên chọn sản phẩm có nhãn mác, nguồn gốc và điều kiện bảo quản rõ ràng. Công đoạn làm sạch giúp loại bỏ chất bẩn bên ngoài nhưng không thay thế việc nấu chín kỹ để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn và ký sinh trùng.

Những hiểu lầm về việc ăn ốc sên để chữa bệnh

Một số người truyền tai nhau rằng ăn ốc sên sống có thể giảm đau khớp, bổ sung canxi hoặc điều trị bệnh. Những công dụng này chưa có đủ bằng chứng khoa học đáng tin cậy. Ăn ốc sên sống, tái hoặc sơ chế không đúng cách còn làm tăng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng.

Giá trị dinh dưỡng của từng loại ốc phụ thuộc vào loài, môi trường sống và phần được sử dụng. Người dùng không nên tự bắt ốc hoang dã hoặc dùng ốc thay thế thuốc và phương pháp điều trị được bác sĩ chỉ định.

Mối nguy từ ký sinh trùng và chất ô nhiễm

Ốc sên hoang dã có thể là vật chủ trung gian của Angiostrongylus cantonensis, còn gọi là giun phổi chuột. Đây là một loại giun tròn ký sinh, không phải sán não. Người có thể nhiễm bệnh khi ăn ốc sống, chưa chín kỹ hoặc vô tình ăn rau sống có lẫn ốc nhỏ hay bộ phận của ốc nhiễm ấu trùng. Ký sinh trùng này có thể gây viêm màng não tăng bạch cầu ái toan.

Các triệu chứng thường gặp gồm đau đầu, cứng cổ, buồn nôn, nôn, sốt nhẹ và cảm giác tê râm ran hoặc đau bất thường trên da. Diễn biến nặng ít gặp nhưng có thể gây tổn thương thần kinh và cần được điều trị tại cơ sở y tế.

Ốc sống trong vườn hoặc khu vực canh tác còn có thể tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng và vi sinh vật từ môi trường. Không thể đánh giá mức độ nhiễm bẩn bằng mắt thường. Việc ngâm rửa chỉ làm sạch một phần chất bẩn bên ngoài, không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn các chất đã đi vào cơ thể ốc.

Viêm màng não do giun phổi chuột Angiostrongylus cantonensis

Giun trưởng thành sống trong cơ thể chuột và thải ấu trùng ra môi trường qua phân. Ốc sên hoặc sên trần nhiễm bệnh sau khi ăn phải ấu trùng. Con người trở thành vật chủ ngẫu nhiên khi ăn ốc nhiễm ký sinh trùng ở dạng sống hoặc chưa được nấu chín.

Ấu trùng có thể di chuyển đến hệ thần kinh trung ương và gây phản ứng viêm ở màng não. Đa số người nhiễm có thể hồi phục, song triệu chứng đôi khi kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Để phòng bệnh, không ăn ốc sên sống hoặc tái, rửa kỹ rau củ và đeo găng khi xử lý ốc. Người xuất hiện đau đầu dữ dội, cứng cổ, buồn nôn hoặc tê râm ran sau khi ăn ốc cần đến cơ sở y tế và thông báo rõ tiền sử ăn uống để được kiểm tra.

Nguy cơ tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật

Ốc sên hoang dã thường kiếm ăn tại vườn rau và khu vực canh tác nên có thể tiếp xúc với thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ hoặc các chất ô nhiễm trong đất. Mức độ tồn dư phụ thuộc vào loại hóa chất, liều lượng sử dụng và môi trường sống của ốc, không thể xác định bằng mắt thường.

Ăn ốc nhiễm hóa chất có thể gây đau bụng, buồn nôn, nôn, chóng mặt hoặc tiêu chảy. Một số hóa chất không được loại bỏ hoàn toàn bằng cách ngâm rửa hay nấu chín. Đây là lý do không nên tự bắt ốc ngoài vườn hoặc tại khu vực vừa phun thuốc để chế biến món ăn.

Cảnh báo: Người xuất hiện đau đầu dữ dội, cứng cổ, buồn nôn, nôn hoặc cảm giác tê râm ran sau khi ăn ốc sống, tái cần đến cơ sở y tế và thông báo rõ món đã ăn. Đây có thể là dấu hiệu nhiễm giun phổi chuột gây viêm màng não tăng bạch cầu ái toan.

Hướng dẫn xử trí và phòng ngừa

Để hạn chế nguy cơ nhiễm ký sinh trùng và hóa chất từ ốc sên hoang dã, gia đình nên thực hiện các biện pháp sau:

• Đeo găng tay khi thu gom hoặc xử lý ốc sên trong vườn.
• Rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào ốc hoặc chất nhầy.
• Rửa kỹ rau củ dưới vòi nước sạch, kiểm tra các kẽ lá và loại bỏ ốc nhỏ nếu phát hiện.
• Vệ sinh riêng dao, thớt và dụng cụ đã tiếp xúc với ốc sống để tránh nhiễm chéo.
• Không để trẻ cầm ốc, đưa ốc vào miệng hoặc chơi tại nơi có nhiều ốc sên.
• Không tự bắt ốc sên hoang dã để ngâm rượu, ăn sống, nướng tái hoặc chế biến món ăn.

Nấu chín đúng cách có thể tiêu diệt ký sinh trùng trong thực phẩm, nhưng không bảo đảm loại bỏ mọi hóa chất tồn dư. Việc lựa chọn nguyên liệu được nuôi làm thực phẩm và có nguồn gốc rõ ràng vẫn là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất.

Cách vệ sinh khi tiếp xúc với nhớt ốc sên

Nếu chạm vào ốc hoặc chất nhầy, hãy rửa tay dưới vòi nước sạch bằng xà phòng trong ít nhất 20 giây. Không chạm tay chưa rửa lên mắt, mũi, miệng hoặc cầm thức ăn. Khi da có vết trầy xước, cần rửa sạch bằng nước và xà phòng, sau đó che vết thương bằng băng sạch. Nhiễm giun phổi chuột chủ yếu xảy ra qua đường ăn uống, không phải do ấu trùng dễ dàng xuyên qua da lành hoặc vết xước để vào máu.

Khi nào cần đến cơ sở y tế?

Sau khi ăn ốc sên sống, tái hoặc không rõ nguồn gốc, người bệnh cần đi khám nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Đau đầu dữ dội hoặc kéo dài.
• Cứng cổ, buồn nôn hoặc nôn nhiều.
• Sốt kèm mệt mỏi bất thường.
• Tê râm ran, đau bất thường hoặc tăng nhạy cảm trên da.
• Nhìn mờ, yếu tay chân, lú lẫn hoặc rối loạn ý thức.
• Đau bụng dữ dội, nôn hoặc tiêu chảy liên tục.

Triệu chứng nhiễm ký sinh trùng có thể xuất hiện sau một khoảng thời gian, không nhất thiết xảy ra ngay sau bữa ăn. Người bệnh không nên tự dùng thuốc tẩy giun hoặc thuốc giảm đau kéo dài mà cần cung cấp đầy đủ thông tin về thực phẩm đã sử dụng cho bác sĩ.

Biện pháp phòng ngừa chung

Gia đình nên giữ khu vực quanh nhà sạch sẽ, dọn lá mục, rác hữu cơ và phát quang bụi rậm để hạn chế nơi ẩm thấp mà ốc sên thường trú ngụ. Khi làm vườn hoặc thu gom ốc, hãy đeo găng tay và rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi hoàn tất.

Không tự bắt ốc sên hoang dã để ăn, kể cả khi đã ngâm rửa hoặc nấu chín. Rau củ cần được rửa kỹ dưới vòi nước, kiểm tra cẩn thận các kẽ lá nhằm loại bỏ ốc nhỏ hoặc sên trần. Trẻ em cần được hướng dẫn không cầm, nghịch hoặc đưa ốc lên miệng. Nếu sử dụng ốc sên làm thực phẩm, chỉ nên chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và được phép lưu hành.

Ốc sên được sử dụng trong một số nền ẩm thực nhưng không phải loại nào cũng an toàn để ăn. Bạn không nên tự bắt ốc sên hoang dã về chế biến do nguy cơ nhiễm ký sinh trùng, hóa chất và vi sinh vật từ môi trường. Hãy lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, nấu chín hoàn toàn và đến cơ sở y tế nếu xuất hiện đau đầu, cứng cổ, buồn nôn hoặc tê râm ran sau khi ăn ốc.