IVF là gì? Thụ tinh trong ống nghiệm và những điều cần biết

IVF (thụ tinh trong ống nghiệm) là phương pháp hỗ trợ sinh sản được nhiều cặp vợ chồng hiếm muộn quan tâm. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ IVF là gì, có nên thực hiện hay không và tỷ lệ thành công ra sao. Bài viết này sẽ giúp bạn nắm rõ khái niệm, quy trình và những yếu tố cần cân nhắc trước khi điều trị.

1IVF là gì?

Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF)

IVF là viết tắt của In Vitro Fertilization, hay còn gọi là thụ tinh trong ống nghiệm. Đây là phương pháp hỗ trợ sinh sản trong đó trứng trưởng thành được lấy ra từ buồng trứng và cho thụ tinh với tinh trùng trong phòng thí nghiệm. Sau khi hình thành phôi, bác sĩ sẽ chuyển phôi vào tử cung để phôi làm tổ và phát triển thành thai.

IVF là một chuỗi thủ thuật y khoa tương đối phức tạp, thường được chỉ định trong điều trị vô sinh hiếm muộn. Ngoài mục đích hỗ trợ mang thai, phương pháp này còn có thể được áp dụng trong một số trường hợp cần sàng lọc nguy cơ di truyền trước khi chuyển phôi.[1][2]

IVF hoạt động như thế nào

Về cơ bản, IVF tái tạo lại quá trình thụ thai tự nhiên nhưng diễn ra ngoài cơ thể. Trứng được thu thập từ buồng trứng, tinh trùng được lấy và xử lý trong phòng thí nghiệm, sau đó hai yếu tố này được kết hợp để tạo phôi. Phôi sau khi nuôi cấy sẽ được lựa chọn và chuyển vào tử cung.

Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ điều trị, hệ thống labo và các công nghệ hỗ trợ sinh sản. Môi trường nuôi cấy phôi được kiểm soát nghiêm ngặt về nhiệt độ, độ pH và dinh dưỡng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho phôi phát triển.[1]

IVF (In Vitro Fertilization) hay còn được gọi là thụ tinh trong ống nghiệm

2IVF khác gì với thụ thai tự nhiên và IUI?

Trong thụ thai tự nhiên, trứng và tinh trùng gặp nhau tại ống dẫn trứng, quá trình thụ tinh diễn ra trong cơ thể người phụ nữ. Sau đó, phôi mới di chuyển vào tử cung để làm tổ.

Với IVF, quá trình thụ tinh diễn ra trong phòng thí nghiệm. Sau khi tạo thành phôi, phôi sẽ được chuyển vào tử cung. Điều này cho phép bác sĩ can thiệp sâu hơn vào quá trình hỗ trợ sinh sản, đặc biệt trong những trường hợp tự nhiên khó thụ thai.

Khác với IVF, IUI là phương pháp bơm tinh trùng đã được lọc rửa trực tiếp vào buồng tử cung đúng thời điểm rụng trứng. IUI vẫn phụ thuộc vào việc tinh trùng gặp được trứng trong cơ thể người phụ nữ. Trong khi đó, IVF chủ động tạo phôi ngoài cơ thể nên thường phù hợp hơn với các trường hợp hiếm muộn phức tạp hoặc đã thất bại với IUI.

Điểm khác nhau giữa thụ thai tự nhiên, IUI và IVF

3Khi nào IVF được chỉ định?

Ở nữ giới

IVF thường được chỉ định cho phụ nữ gặp các vấn đề ảnh hưởng đến quá trình thụ tinh hoặc làm tổ, bao gồm:

• Tắc hoặc tổn thương ống dẫn trứng
• Rối loạn rụng trứng khiến số lượng trứng có thể thụ tinh giảm
• Lạc nội mạc tử cung ảnh hưởng đến buồng trứng, tử cung hoặc ống dẫn trứng
• U xơ tử cung làm cản trở khả năng phôi bám vào niêm mạc tử cung
• Đã thắt ống dẫn trứng nhưng vẫn mong muốn mang thai
• Phụ nữ trên 40 tuổi có nhu cầu điều trị vô sinh bằng phương pháp hiệu quả hơn[2]

Ở nam giới

Ở nam giới, IVF được cân nhắc khi chất lượng tinh trùng không đảm bảo, cụ thể:

• Tinh trùng ít
• Tinh trùng di động kém
• Tinh trùng có hình dạng bất thường

Khi nào nên chọn IVF thay vì phương pháp khác?

Ngoài vô sinh do nam hoặc nữ, IVF còn có thể được chỉ định trong các tình huống như:

• Vô sinh không rõ nguyên nhân
• Nguy cơ truyền bệnh di truyền cho con
• Cần bảo tồn khả năng sinh sản trước khi điều trị ung thư
• Cần sử dụng trứng, tinh trùng hoặc phôi hiến tặng

Việc lựa chọn phương pháp điều trị cần dựa trên đánh giá toàn diện của bác sĩ chuyên khoa, bao gồm nguyên nhân vô sinh, độ tuổi và tình trạng sức khỏe sinh sản của cả hai vợ chồng.

Những trường hợp được chỉ định làm IVF

4Quy trình thụ tinh trong ống nghiệm IVF

Một chu kỳ IVF thường gồm nhiều bước liên tiếp và có thể thay đổi tùy từng bệnh nhân.[2]

Kích thích buồng trứng

Người phụ nữ sẽ được dùng thuốc hormone để buồng trứng phát triển nhiều nang noãn hơn bình thường. Mục tiêu của bước này là thu được nhiều trứng trưởng thành, vì không phải tất cả trứng đều có thể thụ tinh hoặc phát triển thành phôi tốt.

Trong thời gian kích thích buồng trứng, bác sĩ sẽ theo dõi bằng siêu âm đầu dò và xét nghiệm máu để đánh giá sự phát triển của nang noãn cũng như điều chỉnh thuốc khi cần.

Chọc hút trứng

Khi trứng đạt độ trưởng thành phù hợp, bác sĩ sẽ tiến hành chọc hút trứng. Thủ thuật này thường được thực hiện qua đường âm đạo dưới hướng dẫn siêu âm, thường diễn ra khoảng 34 đến 36 giờ sau mũi thuốc kích rụng trứng cuối cùng. Người bệnh thường được dùng thuốc giảm đau hoặc an thần nhẹ trong quá trình thực hiện.

Lấy và xử lý tinh trùng

Tinh trùng có thể được lấy từ mẫu tinh dịch của người chồng vào ngày chọc hút trứng hoặc sử dụng mẫu đã trữ đông trước đó. Trong một số trường hợp đặc biệt, tinh trùng có thể được lấy trực tiếp từ tinh hoàn bằng thủ thuật hỗ trợ.

Thụ tinh và nuôi cấy phôi

Sau khi thu được trứng và tinh trùng, phòng thí nghiệm sẽ tiến hành thụ tinh bằng một trong hai cách: cho trứng và tinh trùng kết hợp trong môi trường nuôi cấy, hoặc tiêm tinh trùng trực tiếp vào bào tương trứng, gọi là ICSI. ICSI thường được áp dụng khi chất lượng tinh trùng kém hoặc các chu kỳ IVF trước không thụ tinh thành công.

Phôi sau đó sẽ được nuôi cấy trong labo và theo dõi sự phát triển trước khi lựa chọn để chuyển vào tử cung.

Chuyển phôi

Phôi được chuyển vào tử cung bằng một ống thông mềm, mảnh, đi qua âm đạo và cổ tử cung. Thủ thuật này thường ít đau và diễn ra sau khi chọc hút trứng khoảng 2 đến 6 ngày, tùy giai đoạn phát triển của phôi.

Sau chuyển phôi, người bệnh có thể trở lại sinh hoạt bình thường, nhưng cần hạn chế hoạt động gắng sức nếu có chỉ định từ bác sĩ.

Theo dõi và thử thai

Sau khi chuyển phôi, người bệnh sẽ được dùng thuốc hỗ trợ nội tiết để tăng khả năng phôi làm tổ. Khoảng 12 ngày sau chọc hút trứng hoặc theo lịch hẹn của cơ sở điều trị, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu để xác định có thai hay chưa.

Một chu kỳ IVF kéo dài bao lâu?

Thời gian thực hiện một chu kỳ IVF trung bình khoảng 4 đến 6 tuần, bao gồm các giai đoạn kích thích buồng trứng, tạo phôi, chuyển phôi và chờ kết quả.

Trong một số trường hợp, phôi có thể được trữ đông để sử dụng ở các chu kỳ sau. Việc này giúp giảm số lần can thiệp và có thể tối ưu hóa cơ hội mang thai.

Các bước thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm IVF

5Tỷ lệ thành công của IVF

IVF là một trong những phương pháp điều trị vô sinh có hiệu quả cao nhất hiện nay, nhưng không đảm bảo thành công 100%. Khả năng mang thai và sinh con khỏe mạnh sau IVF phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là độ tuổi của người phụ nữ.

Phụ nữ càng trẻ, đặc biệt ở nhóm dưới 35 tuổi, thường có cơ hội thành công cao hơn do chất lượng và số lượng trứng tốt hơn. Tỷ lệ này giảm dần theo tuổi, nhất là sau 35 tuổi và giảm rõ hơn ở phụ nữ từ 40 tuổi trở lên.

Ngoài độ tuổi, kết quả IVF còn chịu ảnh hưởng bởi:

• Chất lượng trứng
• Chất lượng tinh trùng
• Chất lượng phôi
• Tình trạng nội mạc tử cung
• Nguyên nhân vô sinh
• Tiền sử sinh sản trước đó
• Lối sống như hút thuốc, uống rượu, béo phì hoặc sử dụng chất kích thích

Trong nhiều trường hợp, bệnh nhân có thể cần nhiều hơn một chu kỳ IVF để đạt được thai kỳ thành công.[2]

IVF - là một trong những phương pháp điều trị vô sinh có hiệu quả cao

6Rủi ro và hạn chế của IVF

Dù là phương pháp hỗ trợ sinh sản hiệu quả, IVF vẫn có thể đi kèm một số rủi ro nhất định.

Các rủi ro có thể gặp bao gồm:

• Căng thẳng về thể chất, tinh thần và tài chính trong suốt quá trình điều trị
• Biến chứng khi chọc hút trứng như chảy máu, nhiễm trùng hoặc tổn thương cơ quan lân cận, dù hiếm gặp
• Hội chứng quá kích buồng trứng, khiến buồng trứng sưng đau sau dùng thuốc kích thích
• Sảy thai, với nguy cơ tăng dần theo tuổi mẹ
• Thai ngoài tử cung
• Mang đa thai nếu chuyển nhiều phôi
• Tăng nhẹ nguy cơ sinh non hoặc trẻ nhẹ cân khi sinh

Ngoài ra, IVF là phương pháp tốn thời gian, chi phí tương đối cao và có tính xâm lấn hơn so với các phương pháp hỗ trợ sinh sản đơn giản như IUI.[2]

Các rủi ro và hạn chế của phương pháp IVF

7Cần chuẩn bị gì trước khi làm IVF

Trước khi bắt đầu điều trị, cả hai vợ chồng thường cần được thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết để đánh giá khả năng sinh sản.

Các bước chuẩn bị thường bao gồm:

• Kiểm tra dự trữ buồng trứng
• Phân tích tinh dịch
• Sàng lọc các bệnh truyền nhiễm
• Đánh giá tử cung và niêm mạc tử cung
• Xem xét số lượng phôi dự kiến chuyển
• Trao đổi trước về phương án xử lý phôi dư nếu có

Bên cạnh yếu tố y khoa, người bệnh cũng nên chuẩn bị tâm lý, thời gian và tài chính trước khi bước vào điều trị. Việc lựa chọn cơ sở hỗ trợ sinh sản uy tín, có đội ngũ chuyên môn và labo đạt tiêu chuẩn cũng là yếu tố rất quan trọng.

Trước khi thực hiện IVF, bạn cần nên chuẩn bị tâm lý, thời gian và tài chính trước khi bắt đầu thực hiện

IVF là phương pháp hỗ trợ sinh sản hiện đại, giúp tăng cơ hội mang thai cho nhiều cặp vợ chồng vô sinh hiếm muộn. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị không giống nhau ở mỗi người và còn phụ thuộc vào độ tuổi, nguyên nhân vô sinh cũng như chất lượng phôi. Hiểu rõ IVF và thăm khám sớm với bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp bạn lựa chọn hướng điều trị phù hợp hơn.