Số lượng tinh trùng thấp: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Số lượng tinh trùng thấp gây suy giảm khả năng sinh sản của nam giới. Đây là một trong các nguyên nhân gây nên hiếm muộn ở nhiều cặp vợ chồng. Vậy số lượng tinh trùng thấp là gì? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!

1Nguyên nhân gây ra số lượng tinh trùng thấp

Do bệnh lý và một số vấn đề y khoa

Số lượng tinh trùng thấp có thể là hậu quả của bệnh lý hoặc một số vấn đề y khoa, chẳng hạn như: [2]

• Giãn tĩnh mạch thừng tinh: tĩnh mạch trong thừng tinh bị giãn quá mức gây rối loạn sự điều hòa nhiệt độ ở tinh hoàn từ đó dẫn đến suy giảm cả về số lượng và chất lượng tinh trùng.
• Xuất tinh ngược dòng: xuất tinh ngược dòng được định nghĩa là tinh dịch đi ngược vào bàng quang thay vì ra ngoài khi xuất tinh. Một số bệnh lý như chấn thương cột sống, đái tháo đường, phẫu thuật bàng quang, tiền liệt tuyến,... có thể gây ra tình trạng này.
• Tinh hoàn ẩn: trong quá trình phát triển bào thai, một hoặc cả hai tinh hoàn không xuống bìu như thông thường mà nằm lại trong ổ bụng. Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh sản của đứa trẻ sau khi trưởng thành.
• Ung thư và các khối u lành tính: ung thư và các khối u lành tính đặc biệt ở các tuyến nội tiết như tuyến yên có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sản sinh tinh trùng do rối loạn sự tiết các hormone sinh dục.
• Nhiễm trùng: một số bệnh lý nhiễm trùng như viêm mào tinh, viêm tinh hoàn, các bệnh lây truyền qua đường tình dục như HIV, lậu, giang mai,... đều có thể gây suy giảm quá trình sản xuất tinh trùng.
• Mất cân bằng nội tiết tố: sự thay đổi trong việc sản xuất các hormone đặc biệt từ vùng dưới đồi, tuyến yên hay tinh hoàn có thể gây rối loạn sinh tinh trùng và suy giảm khả năng tình dục ở nam giới.
• Khiếm khuyết ống dẫn tinh trùng: có thể gây ra do phẫu thuật, viêm nhiễm, tắc nghẽn hay thậm chí do bất thường bẩm sinh. Bất kì sự khiếm khuyết nào ở hệ thống ống này đều làm giảm số lượng tinh trùng trong tinh dịch.
• Khiếm khuyết nhiễm sắc thể: thường gặp nhất là hội chứng Claiphentơ hoặc hội chứng Kallmann, hội chứng Kartagener. Đây là các bệnh lý bất thường ngay trong cấu tạo của nhiễm sắc thể dẫn đến các khiếm khuyết biểu hiện ra bên ngoài như thiểu năng sinh dục, vô sinh,...
• Bệnh không dung nạp Gluten (Celiac): đây là bệnh lý do cơ thể không có khả năng hấp thu Gluten - một loại protein có trong lúa mì và các ngũ cốc khác. Bệnh Celiac có thể gây ảnh hưởng xấu đến hệ sinh sản, thậm chí là gây vô sinh ở nam giới.
• Kháng thể kháng tinh trùng: các tế bào miễn dịch của cơ thể "xác định nhầm" tinh trùng là một tác nhân có hại và tấn công chúng.
• Thuốc: khi sử dụng các loại thuốc như corticoid, thuốc điều trị ung thư, một số thuốc kháng sinh, kháng nấm hoặc dùng liệu pháp thay thế testosterone kéo dài có thể gây giảm khả năng sinh tinh trùng ở người nam.
• Sai sót trong xét nghiệm tinh trùng: tuy ít gặp nhưng đây cũng là một nguyên nhân hiện hữu cần phải cẩn trọng trong quá trình chẩn đoán và điều trị.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh là một bệnh lý gây rối loạn sản xuất tinh trùng

Do môi trường sống

Nguyên gây suy giảm đáng kể số lượng tinh trùng còn nằm ở nguyên nhân do môi trường sống:

• Tiếp xúc với hóa chất: tiếp xúc lâu dài với các hóa chất công nghiệp như benzen, thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu, các dung môi hữu cơ, các vật liệu sơn có thể gây ảnh hưởng đến số lượng tinh trùng sản sinh ra ở nam giới.
• Phơi nhiễm kim loại nặng: đặc biệt là chì sẽ gây tác động tiêu cực đến sức khỏe, bao gồm cả hoạt động bình thường của hệ sinh dục.
• Tiếp xúc với bức xạ hoặc tia X: tương tự như hóa chất hay kim loại nặng, tiếp xúc lâu dài với bức xạ hoặc tia X cũng có thể làm giảm số lượng tinh trùng.

Tiếp xúc với thuốc trừ sâu lâu dài có thể khiến số lượng tinh trùng bị suy giảm

Do thói quen lối sống, sinh hoạt

Thói quen, lối sống sinh hoạt kém lành mạnh cũng có thể dẫn đến số lượng tinh trùng thấp: [2]

• Thói quen làm tăng nhiệt độ ở tinh hoàn: Quá trình sản xuất tinh trùng sẽ bị ức chế ở nhiệt độ cao trên 34 độ C. Do đó một số thói quen như thường xuyên tắm nước nóng, xông hơi, ngồi lâu, mặc quần áo chật cũng có thể làm giảm số lượng tinh trùng.
• Sử dụng thuốc steroid đồng hóa hoặc ma tuý: Các chất kích thích dạng này có thể khiến tinh hoàn co lại và làm giảm khả năng sản xuất tinh trùng cả về chất lượng và số lượng.
• Sử dụng rượu, bia, hút thuốc lá: Thức uống có cồn gây nhiều rối loạn trên cơ thể, trong đó có chức năng tình dục và sinh sản.
• Cân nặng: béo phì có thể khiến số lượng tinh trùng giảm đi do làm thay đổi nội tiết tố trong cơ thể.
• Trầm cảm: các vấn đề tâm lý, đặc biệt là trầm cảm đều có ảnh hưởng bất lợi đến sự sinh tinh trùng từ đó làm giảm đáng kể số lượng tinh trùng được cơ thể sản xuất ra.

Sử dụng rượu bia thường xuyên có thể làm giảm số lượng tinh trùng

2Dấu hiệu cho thấy số lượng tinh trùng thấp

Trong đa số trường hợp, người bệnh sẽ không có bất kì triệu chứng đặc trưng nào báo hiệu cho tình trạng số lượng tinh trùng đang giảm thấp.

Tuy nhiên, ở một vài tình huống như giảm số lượng tinh trùng do rối loạn nội tiết tố, do bất thường nhiễm sắc thể vẫn có một vài dấu hiệu cụ thể như: [1]

• Giảm ham muốn tình dục.
• Rối loạn cương dương.
• Sưng, đau trong hoặc xung quanh tinh hoàn.
• Thưa lông trên cơ thể.
• Chưa có con mặc dù quan hệ vợ chồng thường xuyên và không sử dụng biện pháp tránh thai.

Rối loạn cương dương là dấu hiệu cảnh báo về việc số lượng tinh trùng thấp

3Biến chứng của số lượng tinh trùng thấp

Số lượng tinh trùng thấp có thể dẫn đến rất nhiều biến chứng, trong đó vô sinh được biết đến như biến chứng nghiêm trọng nhất và gần như là hậu quả không thể tránh khỏi nếu người bệnh không được điều trị tích cực.

Không những thế, một người được chẩn đoán vô sinh còn có thể gánh chịu nhiều áp lực về mặt tâm lý và xã hội như: [2]

• Các căng thẳng về việc không thể sinh con.
• Gánh nặng kinh tế khi sử dụng những kĩ thuật hỗ trợ sinh sản đắt tiền, chẳng hạn như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).

Bệnh nhân vô sinh cần phải sử dụng những kỹ thuật hỗ trợ như IVF

4Cách chẩn đoán số lượng tinh trùng thấp

Khám lâm sàng

Một số câu hỏi liên quan đến tiền sử các bệnh lý mạn tính và di truyền, các chấn thương hoặc phẫu thuật trước đây, thậm chí thói quen tình dục và sự phát triển về mặt sinh dục cũng được khai thác đầy đủ.

Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra bộ phận sinh dục và đánh giá sự phát triển cơ thể một cách toàn diện để đảm bảo không bỏ sót các triệu chứng gợi ý bất thường về mặt di truyền hoặc rối loạn nội tiết. [2]

Thăm khám lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán bệnh

Các xét nghiệm cận lâm sàng

Các xét nghiệm cận lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán số lượng tinh trùng thấp. Một số xét nghiệm có thể được thực hiện như: [2]

• Xét nghiệm tinh dịch đồ: đây là xét nghiệm chính dùng để chẩn đoán số lượng tinh trùng thấp. Xét nghiệm này còn đánh giá được chất lượng tinh trùng trong mẫu tinh dịch của nam giới.
• Siêu âm bìu: giúp kiểm tra tinh hoàn và các cấu trúc liên quan. Thông thường đầu dò có tần số cao sẽ được sử dụng trong trường hợp này.
• Xét nghiệm nội tiết tố: các hormone sản xuất từ tuyến yên và tinh hoàn như FSH, testosterone, androgen,... sẽ được định lượng để xác định có hay không sự rối loạn sinh tinh trùng do nội tiết tố.
• Xét nghiệm nước tiểu sau khi xuất tinh: Xét nghiệm này giúp cho biết liệu bệnh nhân có mắc tình trạng xuất tinh ngược dòng hay không.
• Xét nghiệm di truyền: thường được chỉ định khi số lượng tinh trùng quá thấp và nghi ngờ có sự bất thường ở nhiễm sắc thể Y của người nam.
• Sinh thiết tinh hoàn: được thực hiện bằng cách sử dụng kim nhỏ để lấy mẫu trực tiếp từ tinh hoàn. Do tính xâm lấn của nó nên thường rất ít được sử dụng để chẩn đoán.
• Xét nghiệm kháng thể kháng tinh trùng: tương tự như sinh thiết tinh hoàn, đây cũng là một xét nghiệm kém phổ biến, tuy nhiên trong một số trường hợp nghi ngờ có tình trạng đề kháng tinh trùng vẫn có thể được chỉ định.
• Siêu âm qua trực tràng (TRUS): một đầu dò siêu âm nhỏ được đưa qua ngả trực tràng nhờ đó có thể tiếp cận và cho hình ảnh rõ ràng hơn về tiền liệt tuyến cũng như hệ thống ống dẫn tinh, túi tinh.

Tinh dịch đồ là xét nghiệm chính dùng để chẩn đoán số lượng tinh trùng thấp

5Khi nào cần gặp bác sĩ

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Hãy đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám nếu bạn không thể có con sau một năm quan hệ vợ chồng đều đặn và không sử dụng bất kì biện pháp tránh thai nào đồng thời có một trong các dấu hiệu sau đây: [2]

• Rối loạn cương dương hoặc xuất tinh, ham muốn tình dục thấp.
• Đau, khó chịu, sưng hoặc phát hiện khối u bất thường vùng tinh hoàn.
• Tiền sử mắc bệnh về tinh hoàn, tuyến tiền liệt hoặc tình dục.
• Có tiền sử phẫu thuật vùng đáy chậu, tinh hoàn, dương vật hoặc bìu.

Nơi khám chữa bệnh uy tín

Khi có dấu hiệu nghi ngờ số lượng tinh trùng thấp, bạn cần đến cơ sở y tế hoặc các bệnh viện chuyên khoa Nam học để được thăm khám và điều trị kịp thời, bạn có thể tham khảo một số bệnh viện sau:

• TP. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Hùng Vương, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.
• Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện Quân y 108.

6Các cách điều trị số lượng tinh trùng thấp

Phẫu thuật

Khi có bất thường về mặt giải phẫu như giãn tĩnh mạch thừng tinh hay tắc nghẽn ống dẫn tinh, phẫu thuật trở thành phương pháp hiệu quả nhất để điều trị giảm số lượng tinh trùng.

Trong trường hợp không có tinh trùng trong tinh dịch sau xuất tinh, bệnh nhân có thể được phẫu thuật để lấy trực tiếp tinh trùng từ tinh hoàn hoặc mào tinh. [2]

Phẫu thuật là một trong các phương pháp điều trị giảm số lượng tinh trùng

Thuốc kháng sinh

Thuốc kháng sinh được dùng trong trường hợp nhiễm trùng ở cơ quan sinh dục - một trong những nguyên nhân gây ảnh hưởng đến khả năng sản xuất tinh trùng. Việc sử dụng thuốc kháng sinh cần tuân thủ theo đúng chỉ định của bác sĩ để tránh tình trạng kháng kháng sinh. [2]

Thuốc kháng sinh được chỉ định khi có các nhiễm trùng ở cơ quan sinh dục

Tư vấn các vấn đề quan hệ tình dục

Đây là phương pháp đơn giản nhưng cần thiết trong điều trị vô sinh do giảm số lượng tinh trùng. Việc cung cấp cho bệnh nhân đầy đủ kiến thức nhằm tạo thói quen sống và sinh hoạt tình dục lành mạnh, từ đó góp phần tăng hiệu quả điều trị. [2]

Tư vấn vấn đề quan hệ tình dục giúp tăng hiệu quả điều trị số lượng tinh trùng thấp

Phương pháp điều trị nội tiết tố

Nếu bệnh nhân được chẩn đoán giảm số lượng tinh trùng do rối loạn nội tiết tố, liệu pháp thay thế hormone có thể được chỉ định trong trường hợp này.

Để đạt được hiệu quả tối ưu, quá trình điều trị cần được đánh giá thường xuyên về mặt nồng độ của các hormone này để đảm bảo có thể điều chỉnh và can thiệp kịp thời trước các thay đổi của cơ thể. [2]

Kỹ thuật hỗ trợ sinh sản (ART)

Ngày nay nhiều người tìm đến các kĩ thuật hỗ trợ sinh sản như liệu pháp cứu cánh khi vô sinh. ART là phương pháp trong đó tinh trùng sẽ được lấy thông qua xuất tinh bình thường hoặc phẫu thuật lấy tinh trùng từ tinh hoàn, sau đó đưa vào đường sinh dục nữ hoặc sử dụng kĩ thuật thụ tinh trong ống nghiệm hay tiêm tinh trùng vào trứng. [2]

Nhiều người tìm đến các kĩ thuật hỗ trợ sinh sản như liệu pháp cứu cánh khi vô sinh

7Cách phòng ngừa số lượng tinh trùng thấp

Ngày nay, vô sinh nói chung hay suy giảm số lượng tinh trùng nói riêng trở thành một vấn đề không còn xa lạ trong xã hội. Ngoại trừ những nguyên nhân liên quan đến bẩm sinh, chúng ta hoàn toàn có thể phòng ngừa suy giảm số lượng tinh trùng nếu thực hiện lối sống và sinh hoạt lành mạnh: [2]

• Không hút thuốc lá.
• Hạn chế sử dụng rượu, bia và thức uống có cồn.
• Không sử dụng chất kích thích.
• Duy trì cân nặng lý tưởng, đạt BMI trong khoảng 18.5 - 22.9 kg/m².
• Tránh tiếp xúc với thuốc trừ sâu, kim loại nặng và các độc chất có hại.
• Hạn chế căng thẳng.
• Tránh các hoạt động có thể làm tăng nhiệt độ lên tinh hoàn như thường xuyên tắm nước nóng,...
• Tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng bất kì các loại thuốc nào.

Hạn chế sử dụng rượu bia để phòng ngừa tình trạng số lượng tinh trùng thấp

Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn đọc những thông tin bổ ích xoay quanh triệu chứng số lượng tinh trùng thấp. Mong rằng bạn có thể áp dụng được các biện pháp phòng ngừa đến tránh tình trạng suy giảm số lượng tinh trùng. Nếu bạn cảm thấy bài viết hay hãy chia sẻ cho bạn bè và gia đình cùng tham khảo nhé!