Quả nhót có tác dụng gì? Thành phần dinh dưỡng và cách dùng

Quả nhót là loại trái cây quen thuộc vào mùa xuân ở miền Bắc, có vị chua ngọt đặc trưng và chứa một số vitamin, khoáng chất cùng hợp chất thực vật. Ngoài việc dùng làm món ăn, quả và một số bộ phận của cây nhót còn xuất hiện trong kinh nghiệm dân gian hỗ trợ tiêu hóa và hô hấp. Cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết sau!

Thành phần dinh dưỡng của quả nhót

Quả nhót chứa nước, carbohydrate, chất xơ cùng một số vitamin, khoáng chất và hợp chất thực vật. Hàm lượng cụ thể có thể thay đổi theo giống cây, độ chín và điều kiện trồng. Do chưa có nhiều dữ liệu dinh dưỡng chuẩn hóa cho quả nhót tại Việt Nam, không nên xem đây là nguồn cung cấp nổi trội của một vi chất nếu chưa xác định khẩu phần và hàm lượng thực tế.

Vitamin C và các axit hữu cơ

Quả nhót có vị chua đặc trưng nhờ sự hiện diện của các axit hữu cơ. Những hợp chất này giúp kích thích vị giác nhưng cũng có thể gây xót dạ dày hoặc ê buốt răng nếu ăn nhiều, nhất là khi quả còn xanh.

Quả nhót cũng cung cấp vitamin C, dưỡng chất tham gia vào quá trình tạo collagen và bảo vệ tế bào. Hàm lượng thực tế thay đổi theo độ chín nên không thể khẳng định một khẩu phần nhót đáp ứng đủ nhu cầu vitamin C hằng ngày.

Hợp chất chống oxy hóa và tanin

Quả nhót chứa một số hợp chất thực vật như polyphenol, flavonoid và tanin. Các chất này có khả năng chống oxy hóa trong những nghiên cứu phân tích, nhưng chưa đủ bằng chứng để khẳng định ăn nhót có thể phòng ngừa hoặc điều trị bệnh.

Tanin tạo nên vị chát của quả, đặc biệt khi nhót còn xanh. Ăn quá nhiều có thể gây cảm giác cồn cào, khó chịu tiêu hóa hoặc làm giảm hấp thu một số khoáng chất. Nên chọn quả chín, rửa sạch và sử dụng với lượng vừa phải.

Tác hại của quả nhót và những lưu ý khi ăn

Quả nhót có vị chua, chát và lớp vảy nhỏ trên bề mặt nên có thể gây khó chịu nếu ăn quá nhiều hoặc sơ chế không kỹ. Người có đường tiêu hóa nhạy cảm, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ cần chú ý cách sử dụng.

Lớp vảy trên quả nhót có thể gây ngứa họng

Vỏ quả nhót được bao phủ bởi lớp vảy màu trắng bạc. Nếu ăn khi chưa làm sạch, lớp vảy này có thể bám vào miệng và cổ họng, gây cảm giác ngứa, khô hoặc kích thích ho ở một số người. Trẻ nhỏ và người đang viêm họng thường nhạy cảm hơn.

Trước khi ăn, nên rửa sạch rồi chà nhẹ bề mặt quả dưới vòi nước để loại bỏ phần lớn lớp vảy. Không nên chà quá mạnh làm dập quả hoặc dùng quả có dấu hiệu hư hỏng.

Người mắc bệnh dạ dày nên thận trọng

Vị chua và các axit hữu cơ trong nhót có thể làm tăng cảm giác xót bụng, ợ nóng hoặc khó chịu ở người bị viêm loét dạ dày – tá tràng và trào ngược dạ dày – thực quản. Mức độ phản ứng phụ thuộc vào khẩu phần và khả năng dung nạp của mỗi người.

Người có bệnh lý dạ dày nên ưu tiên quả chín, ăn lượng nhỏ sau bữa ăn và ngừng sử dụng nếu triệu chứng xuất hiện. Người đang đau thượng vị, có vết loét miệng hoặc bệnh tiêu hóa tiến triển nên hạn chế dùng.

Phụ nữ mang thai có ăn được quả nhót không?

Phụ nữ mang thai có thể ăn nhót chín nếu không dị ứng và cơ thể dung nạp tốt. Chưa có cơ sở khoa học để quy định chung mức 3–5 quả mỗi lần; khẩu phần cần tùy theo kích thước quả, chế độ ăn và tình trạng tiêu hóa.

Thai phụ nên rửa sạch, chà bỏ lớp vảy và tránh ăn quá nhiều nhót xanh vì vị chua chát có thể gây xót dạ dày, đầy bụng hoặc táo bón. Nhót không phải phương pháp điều trị buồn nôn do thai nghén. Nếu đau bụng dữ dội, nôn nhiều, khó thở hoặc có dấu hiệu dị ứng sau khi ăn, cần ngừng sử dụng và liên hệ cơ sở y tế.

Phân biệt quả nhót ta và nhót tây

Nhót ta và nhót tây chỉ giống nhau ở tên gọi thông dụng nhưng thuộc hai nhóm thực vật khác nhau. Nhót ta thường chỉ các loài thuộc chi Elaeagnus, có quả nhỏ, thuôn dài và phủ vảy trắng bạc. Nhót tây, còn gọi là tỳ bà, có tên khoa học Eriobotrya japonica, quả lớn hơn, màu vàng cam và phần thịt mọng.

Việc phân biệt hai loại giúp lựa chọn đúng nguyên liệu và tránh áp dụng nhầm kinh nghiệm sử dụng dân gian. Các công dụng được ghi nhận cho một loài không nên tự động suy rộng sang loài còn lại.

Nhót ta thường được dùng để ăn tươi, ngâm đường hoặc chế biến các món ăn vặt nhờ vị chua chát đặc trưng. Nhót tây, còn gọi là tỳ bà, có thịt mềm và vị ngọt dịu hơn, thích hợp để ăn trực tiếp, làm mứt hoặc chế biến đồ uống. Không nên lựa chọn hai loại quả này dựa trên mục đích chữa bệnh vì các công dụng dân gian chưa được xác nhận đầy đủ bằng nghiên cứu lâm sàng.

Phân biệt nhót ta và nhót tây để tránh nhầm công dụng

Nhót ta thuộc chi Elaeagnus, phổ biến tại miền Bắc Việt Nam, có quả nhỏ, thuôn dài, vỏ phủ vảy trắng bạc và vị chua chát. Nhót tây hay tỳ bà (Eriobotrya japonica) có quả lớn hơn, màu vàng cam, thịt mọng và vị chua ngọt.

Trong y học cổ truyền, bộ phận thường xuất hiện trong các bài thuốc hỗ trợ ho của cây tỳ bà là lá, không phải mặc định là quả. Các sản phẩm siro chứa tỳ bà còn có thể phối hợp nhiều thành phần khác, nên không thể xem việc ăn nhót tây tương đương với dùng siro hoặc thuốc trị ho.

Cách ăn quả nhót an toàn

Quả nhót cần được rửa sạch và chà nhẹ để loại bỏ lớp vảy trên bề mặt trước khi ăn. Nên chọn quả chín, không dập nát hoặc có dấu hiệu nấm mốc, đồng thời sử dụng với lượng vừa phải để hạn chế kích ứng họng và đường tiêu hóa. Những cách dùng dân gian từ quả nhót chỉ mang tính tham khảo, không thay thế thuốc hoặc hướng dẫn điều trị của bác sĩ.

Cách làm sạch lớp vảy trên quả nhót

Trước khi ăn, nên rửa quả nhót dưới vòi nước sạch rồi dùng tay hoặc khăn sạch chà nhẹ để loại bỏ lớp vảy trắng bạc. Không nên chà quả vào quần áo vì có thể làm nhiễm thêm bụi bẩn và vi sinh vật. Sau đó, rửa lại bằng nước sạch và để ráo. Nước muối loãng có thể hỗ trợ làm sạch bề mặt nhưng không loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn.

Quả nhót có hạt cứng nên không phù hợp để trẻ nhỏ tự ăn nguyên quả. Người lớn cần bỏ hạt, cắt thành miếng phù hợp và giám sát trẻ trong suốt quá trình ăn để hạn chế nguy cơ hóc.

Cách làm nhót ngâm đường tại nhà

Nhót ngâm đường là món ăn có vị chua ngọt, phần nước pha loãng có thể tạo cảm giác dễ chịu ở cổ họng. Đây không phải là thuốc và chưa có đủ bằng chứng cho thấy sản phẩm có thể điều trị ho hoặc bệnh hô hấp.

Cách thực hiện:

• Chọn nhót chín, không dập nát; chà sạch vảy, rửa và để thật ráo.
• Bổ quả, loại bỏ hạt rồi cho vào hũ thủy tinh sạch, khô.
• Xếp xen kẽ nhót với đường, đậy kín và bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh.
• Chỉ sử dụng khi hỗn hợp có màu sắc và mùi bình thường; loại bỏ toàn bộ nếu xuất hiện nấm mốc, mùi lạ, nhớt hoặc sủi khí bất thường.

Nhót ngâm chứa nhiều đường nên người mắc đái tháo đường, đái tháo đường thai kỳ hoặc đang kiểm soát cân nặng cần hạn chế. Nếu ho kéo dài, sốt, khó thở hoặc đau ngực, người bệnh nên đi khám thay vì tự điều trị bằng nhót ngâm.

Quả nhót là loại trái cây dân dã có vị chua chát đặc trưng, cung cấp một số vitamin, chất xơ và hợp chất thực vật. Để sử dụng an toàn, bạn nên chọn quả chín, rửa sạch, chà bỏ lớp vảy và ăn với lượng vừa phải. Người có bệnh dạ dày, phụ nữ mang thai hoặc cơ địa nhạy cảm cần theo dõi phản ứng của cơ thể và không nên dùng nhót thay cho thuốc điều trị.