Trà táo đỏ kỷ tử: Công dụng, cách pha chuẩn vị và lưu ý quan trọng

Uống táo đỏ và kỷ tử có tác dụng gì cho sức khỏe?

Trà táo đỏ kỷ tử có vị ngọt nhẹ, dễ uống và cung cấp một số hợp chất tự nhiên như polysaccharide, flavonoid và carotenoid. Khi được sử dụng với lượng phù hợp trong chế độ ăn đa dạng, thức uống này có thể góp phần bổ sung chất chống oxy hóa và hỗ trợ chăm sóc sức khỏe.

Kỷ tử chứa zeaxanthin cùng một số carotenoid có lợi cho mắt, trong khi táo đỏ cung cấp carbohydrate, chất xơ và các hợp chất thực vật. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định hai nguyên liệu này tạo ra cơ chế tác động kép hoặc hình thành màng chắn bảo vệ cơ thể khỏi stress oxy hóa.

Khi pha trà, nước có thể chuyển sang màu vàng cam hoặc xuất hiện một lớp màng mỏng trên bề mặt. Hiện tượng này có thể đến từ các thành phần tự nhiên, cặn nguyên liệu hoặc chất được giải phóng trong quá trình ngâm, không phải dấu hiệu cho thấy carotenoid đã được hoạt hóa. Do carotenoid tan trong chất béo, khả năng chiết xuất vào nước trà cũng tương đối hạn chế.

Có hỗ trợ thư giãn và cải thiện giấc ngủ không?

Một tách trà ấm không chứa caffeine có thể tạo cảm giác dễ chịu và giúp cơ thể thư giãn trước giờ ngủ. Một số nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận jujuboside A (một hợp chất tự nhiên thuộc nhóm saponin triterpenoid, được tìm thấy chủ yếu trong hạt của quả táo ta/táo tàu) có thể ảnh hưởng đến hệ GABA và cải thiện một số chỉ số giấc ngủ trên động vật. Dù vậy, hoạt chất này chủ yếu được nghiên cứu từ hạt táo nhân và kết quả trên chuột không thể áp dụng trực tiếp cho trà pha từ quả táo đỏ thông thường.

Vì vậy, trà táo đỏ kỷ tử chỉ nên được xem là thức uống hỗ trợ thư giãn. Người mất ngủ kéo dài, thường xuyên tỉnh giấc, buồn ngủ quá mức vào ban ngày hoặc có biểu hiện bất thường khi ngủ nên đi khám để xác định nguyên nhân, thay vì phụ thuộc vào trà thảo mộc.

Hỗ trợ hệ miễn dịch và bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa

Táo đỏ và kỷ tử cung cấp một số hợp chất thực vật như polysaccharide, flavonoid và carotenoid. Những thành phần này có hoạt tính chống oxy hóa trong các nghiên cứu thực nghiệm, qua đó có thể góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do.

Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định uống trà táo đỏ kỷ tử có thể trực tiếp kích hoạt đại thực bào, tế bào lympho T hoặc tăng khả năng phòng ngừa nhiễm trùng. Hàm lượng vitamin C cũng thay đổi tùy giống, phương pháp sấy và thời gian bảo quản; quá trình chế biến bằng nhiệt có thể làm hao hụt một phần vitamin này.

Thức uống này có thể góp phần đa dạng hóa nguồn chất chống oxy hóa trong chế độ ăn, nhưng không thể xóa nếp nhăn hoặc ngăn chặn quá trình lão hóa. Để duy trì sức khỏe làn da và cơ thể, cần kết hợp chế độ ăn cân bằng với ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên, chống nắng và hạn chế thuốc lá, rượu bia.

Hỗ trợ sức khỏe mắt

Kỷ tử là nguồn cung cấp zeaxanthin, một carotenoid hiện diện trong điểm vàng của võng mạc và tham gia bảo vệ mắt trước stress oxy hóa. Một thử nghiệm nhỏ trên người trưởng thành khỏe mạnh cho thấy ăn 28g kỷ tử khô, 5 lần mỗi tuần trong 90 ngày có thể làm tăng mật độ sắc tố điểm vàng. Tuy nhiên, kết quả từ việc ăn nguyên quả không thể áp dụng trực tiếp cho một tách trà có lượng kỷ tử thấp hơn.

Các nghiên cứu về khả năng bảo vệ gan của kỷ tử hiện chủ yếu được thực hiện trên tế bào, động vật hoặc sử dụng chiết xuất cô đặc. Vì vậy, chưa thể kết luận trà táo đỏ kỷ tử có tác dụng giảm gan nhiễm mỡ, phục hồi tế bào gan hay tăng cường khả năng giải độc của cơ thể. Bằng chứng về tác dụng cải thiện chức năng thận cũng còn hạn chế.

Người mắc bệnh gan, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc điều trị không nên tự sử dụng trà thay cho phác đồ y khoa. Khám định kỳ, dùng thuốc đúng chỉ định và duy trì chế độ ăn phù hợp vẫn là những biện pháp quan trọng để bảo vệ chức năng gan, thận.

Trà táo đỏ kỷ tử có tốt cho tim mạch và huyết áp không?

Táo đỏ và kỷ tử chứa flavonoid, polysaccharide cùng một số hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa. Những thành phần này có thể góp phần bổ sung dưỡng chất cho chế độ ăn, nhưng chưa có đủ bằng chứng trên người để khẳng định trà táo đỏ kỷ tử giúp cải thiện tuần hoàn hoặc hạ huyết áp. Một thử nghiệm lâm sàng sử dụng bột táo đỏ cũng không ghi nhận sự cải thiện đáng kể về huyết áp so với nhóm đối chứng.

Do đó, loại trà này chỉ nên được xem là thức uống bổ sung, không phải phương pháp điều trị tăng huyết áp hay bệnh tim mạch. Người bệnh cần tiếp tục dùng thuốc theo chỉ định, kiểm tra huyết áp định kỳ, ăn giảm muối và duy trì vận động phù hợp.

Lưu ý: Không tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc để chuyển sang sử dụng trà thảo mộc. Nếu đang điều trị bệnh tim mạch hoặc huyết áp, bạn nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi uống trà táo đỏ kỷ tử thường xuyên.

Uống trà táo đỏ kỷ tử hằng ngày có tốt không?

Hiện chưa có liều lượng hoặc tần suất sử dụng tiêu chuẩn áp dụng cho tất cả mọi người. Khả năng dung nạp còn phụ thuộc vào lượng nguyên liệu, việc có ăn cả quả sau khi pha hay không, lượng đường bổ sung, bệnh nền và thuốc đang sử dụng.

Táo đỏ và kỷ tử khô chứa đường tự nhiên. Dùng quá nhiều hoặc thêm đường, mật ong có thể làm tăng lượng đường và năng lượng nạp vào. Một số người cũng có thể gặp đầy bụng, tiêu chảy hoặc phản ứng dị ứng. Người đang dùng warfarin không nên tự uống trà kỷ tử thường xuyên nếu chưa trao đổi với bác sĩ.

Để sử dụng an toàn, nên pha với lượng nguyên liệu vừa phải, hạn chế thêm chất tạo ngọt và không dùng thay hoàn toàn nước lọc. Người mắc bệnh tiểu đường, đang mang thai, có bệnh gan, thận hoặc sử dụng thuốc điều trị dài ngày cần được tư vấn riêng trước khi dùng thường xuyên.

Lượng dùng tham khảo theo từng đối tượng

Người trưởng thành khỏe mạnh nên bắt đầu với lượng nguyên liệu nhỏ, pha loãng và theo dõi phản ứng của cơ thể. Không nên cho rằng dùng càng nhiều thì hấp thu càng tốt, bởi táo đỏ và kỷ tử khô chứa lượng đường tự nhiên đáng kể. Ăn quá nhiều phần quả sau khi pha có thể làm tăng lượng đường, năng lượng nạp vào hoặc gây đầy bụng, tiêu chảy ở người có hệ tiêu hóa nhạy cảm.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mắc bệnh tiểu đường, bệnh gan hoặc bệnh thận cần được tư vấn riêng trước khi sử dụng thường xuyên. Người đang dùng warfarin không nên tự uống trà kỷ tử do đã có báo cáo về tương tác làm tăng tác dụng chống đông và nguy cơ chảy máu.

Đối với phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, hiện chưa có đủ dữ liệu để xác định liều dùng an toàn của kỷ tử dưới dạng trà thảo mộc. Cũng chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy lượng kỷ tử dùng trong thực phẩm gây co bóp tử cung. Thai phụ vẫn nên tránh sử dụng lượng lớn hoặc các sản phẩm chiết xuất cô đặc khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ.

Một vài quả táo đỏ và lượng nhỏ kỷ tử trong món ăn không thể thay thế viên sắt hoặc chế độ bổ sung vi chất dành cho thai kỳ. Mẹ bầu cần tuân thủ hướng dẫn dinh dưỡng và bổ sung sắt của bác sĩ để phòng ngừa thiếu máu một cách an toàn.

Tác dụng không mong muốn khi dùng quá nhiều trà táo đỏ kỷ tử

Mặc dù thường được sử dụng như một thức uống, trà táo đỏ kỷ tử vẫn có thể gây khó chịu nếu pha quá đậm, uống nhiều hoặc không phù hợp với tình trạng sức khỏe của người dùng.

Táo đỏ và kỷ tử khô chứa đường tự nhiên. Nếu ăn cả phần quả với lượng lớn, người dùng có thể nạp thêm đáng kể đường và năng lượng, điều cần lưu ý đối với người mắc bệnh tiểu đường hoặc đang kiểm soát cân nặng. Một số trường hợp có thể gặp đầy bụng, đau bụng, tiêu chảy hoặc phản ứng dị ứng. Người đang sử dụng warfarin cần tránh tự uống trà kỷ tử thường xuyên và nên trao đổi với bác sĩ điều trị.

Nếu xuất hiện phát ban, sưng môi hoặc lưỡi, khó thở, chảy máu bất thường hay rối loạn tiêu hóa kéo dài, cần ngừng sử dụng và đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Cách pha trà táo đỏ kỷ tử đơn giản tại nhà

Không có phương pháp pha nào được chứng minh có thể giữ nguyên toàn bộ vitamin và hoạt chất trong táo đỏ, kỷ tử. Nhiệt độ, thời gian ngâm và lượng nguyên liệu chủ yếu ảnh hưởng đến hương vị, độ đậm và lượng chất được hòa tan vào nước.

Bạn có thể tham khảo cách pha đơn giản sau:

• Bước 1 - Chuẩn bị nguyên liệu: Dùng 2-3 quả táo đỏ khô và khoảng 5-10g kỷ tử cho 300-500ml nước. Đây chỉ là khẩu phần tham khảo dành cho người trưởng thành khỏe mạnh, không phải liều điều trị.
• Bước 2 - Làm sạch: Rửa nhanh nguyên liệu dưới vòi nước sạch rồi để ráo. Không sử dụng quả bị ẩm mốc, đổi màu hoặc có mùi bất thường.
• Bước 3 - Sơ chế táo đỏ: Có thể cắt lát hoặc khía nhẹ quả táo để hương vị và đường tự nhiên hòa vào nước nhanh hơn. Bỏ hạt nếu muốn giảm vị đắng nhẹ.
• Bước 4 - Hãm trà: Cho nguyên liệu vào bình sứ hoặc thủy tinh, thêm nước nóng và hãm khoảng 10-15 phút. Có thể điều chỉnh lượng nước tùy khẩu vị, nhưng không nên thêm quá nhiều đường hoặc mật ong.

Nên pha lượng vừa đủ dùng trong ngày và bảo quản lạnh nếu chưa uống ngay. Không để trà ở nhiệt độ phòng trong thời gian dài, đặc biệt trong thời tiết nóng, nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.

Những đối tượng cần thận trọng khi uống trà táo đỏ kỷ tử

Trà táo đỏ kỷ tử không phù hợp với tất cả mọi người. Mức độ an toàn còn phụ thuộc vào lượng nguyên liệu, việc có ăn cả phần quả sau khi pha hay không, bệnh nền và những loại thuốc đang sử dụng.

Các nhóm cần đặc biệt lưu ý gồm:

• Người mắc bệnh tiểu đường: Táo đỏ và kỷ tử khô chứa đường tự nhiên. Nếu pha đậm, ăn nhiều phần quả hoặc thêm đường, mật ong, thức uống có thể ảnh hưởng đến đường huyết. Người bệnh nên tính lượng carbohydrate vào khẩu phần và theo dõi phản ứng sau khi dùng.
• Người đang sử dụng warfarin: Đã có báo cáo kỷ tử làm tăng tác dụng chống đông của warfarin, dẫn đến chỉ số INR tăng và nguy cơ chảy máu. Nhóm này không nên tự uống trà kỷ tử thường xuyên khi chưa hỏi bác sĩ.
• Người có tiền sử dị ứng: Cần tránh dùng nếu từng dị ứng với táo đỏ, kỷ tử hoặc xuất hiện phát ban, ngứa, sưng môi sau khi sử dụng.
• Người đang bị tiêu chảy hoặc rối loạn tiêu hóa: Ăn nhiều phần quả khô có thể làm tăng cảm giác đầy bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy ở một số người.
• Phụ nữ mang thai, đang cho con bú và trẻ nhỏ: Dữ liệu về độ an toàn khi sử dụng kỷ tử thường xuyên hoặc dưới dạng đậm đặc còn hạn chế. Nên tham khảo bác sĩ trước khi dùng như một loại trà hằng ngày.
• Người đang điều trị bệnh mạn tính hoặc chuẩn bị phẫu thuật: Cần thông báo cho bác sĩ về các loại trà và thảo dược đang sử dụng để được đánh giá nguy cơ tương tác thuốc.

Trà táo đỏ kỷ tử là một thức uống hỗ trợ bồi bổ cơ thể tự nhiên, an lành nếu được sử dụng điều độ và đúng phương pháp. Các hoạt chất sinh học dồi dào trong hai loại quả này hỗ trợ cải thiện giấc ngủ, tăng đề kháng và bảo vệ sức khỏe tim mạch hiệu quả.

Nguồn tham khảo

• The effects of jujube (Ziziphus jujube) on metabolic and mental health outcomes in patients with metabolic syndrome: A randomized controlled trial - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38648942/
• Goji Berry Intake Increases Macular Pigment Optical Density in Healthy Adults: A Randomized Pilot Trial - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34959963/
• Jujuboside A in ameliorating insomnia in mice via GABAergic modulation of the PVT - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40354840/