Bị ong vàng đốt có sao không? Cách sơ cứu và dấu hiệu cần cấp cứu

Ong vàng đốt thường gây đau, đỏ và sưng tại vị trí tổn thương. Trong một số trường hợp, nạn nhân có thể gặp phản ứng dị ứng nghiêm trọng. Vì vậy, sơ cứu đúng cách và nhận biết sớm dấu hiệu phản vệ sẽ giúp hạn chế rủi ro, đồng thời kịp thời tìm kiếm hỗ trợ y tế khi cần.

Ong màu vàng là ong gì? Ong vàng có độc không?

Ong vàng là tên gọi dân gian dành cho nhiều loại ong có thân màu vàng hoặc các khoang vàng - đen, không phải tên khoa học của một loài cụ thể. Nhóm này có thể bao gồm một số loài ong bắp cày, ong vò vẽ hoặc những loài ong khác có ngoại hình tương tự. Vì vậy, không thể xác định chính xác loài chỉ dựa vào màu sắc.

Đặc điểm nhận biết một số loài ong màu vàng

Ong bắp cày và ong vò vẽ thường có thân thon, eo nhỏ, bề mặt ít lông và có thể đốt nhiều lần vì ngòi không mắc lại trên da. Một số loài sống theo đàn sẽ phản ứng mạnh khi tổ bị đe dọa. Trong khi đó, ong tò vò thường sống đơn độc, ít chủ động tấn công và chủ yếu đốt khi bị bắt, giẫm hoặc chạm trực tiếp.

Ong vàng có nọc độc dùng để tự vệ hoặc săn mồi. Phần lớn vết đốt đơn lẻ chỉ gây đau, đỏ và sưng tại chỗ, nhưng người có cơ địa dị ứng vẫn có thể bị phản vệ dù chỉ trúng một vết. Bị nhiều con đốt cùng lúc cũng làm tăng nguy cơ nhiễm độc toàn thân.

Việc xác định loài ong có thể hỗ trợ bác sĩ đánh giá tình huống, nhưng không nên trì hoãn sơ cứu để tìm hoặc bắt ong. Cần ưu tiên rời khỏi khu vực nguy hiểm, theo dõi phản ứng của cơ thể và gọi cấp cứu nếu xuất hiện khó thở, sưng môi hoặc lưỡi, nổi mề đay toàn thân, chóng mặt hay ngất.

Lưu ý: Nếu không quan sát kịp loài ong, việc dựa vào cảm giác đau và biểu hiện tại vết đốt sẽ giúp dược sĩ hoặc bác sĩ định hướng sơ cứu nhanh hơn.

Nọc ong vàng có độc không và mức độ nguy hiểm thế nào?

Nọc của các loài ong thường được gọi là ong vàng chứa nhiều protein, peptide và enzyme có khả năng kích hoạt phản ứng viêm. Sau khi bị đốt, người bệnh thường cảm thấy đau rát, đỏ, ngứa và sưng quanh vị trí tổn thương. Đây là phản ứng tại chỗ thường gặp và đa số có thể cải thiện sau vài giờ đến vài ngày.

Không thể khẳng định nọc ong vàng luôn nhẹ hơn nọc ong vò vẽ hoặc ong đất vì ong vàng là tên gọi chung, không chỉ một loài cụ thể. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loài ong, số vết đốt, vị trí bị đốt, độ tuổi, bệnh nền và cơ địa của nạn nhân.

Đáng lưu ý, người dị ứng với nọc ong có thể bị phản vệ dù chỉ trúng một vết đốt. Nếu xuất hiện khó thở, thở khò khè, sưng môi hoặc lưỡi, nổi mề đay toàn thân, chóng mặt hay ngất, cần gọi cấp cứu 115 ngay. Người bị nhiều vết đốt hoặc bị đốt trong miệng, họng và vùng mắt cũng cần được đưa đến cơ sở y tế sớm.

Không nên dựa hoàn toàn vào màu sắc hoặc kích thước để đánh giá mức độ nguy hiểm của loài ong. Ong vàng là tên gọi dân gian dành cho nhiều loài ong có đặc điểm tương tự nhau. Vì vậy, việc rời khỏi khu vực có ong và theo dõi phản ứng của cơ thể quan trọng hơn cố gắng nhận diện chính xác loài ong.

Bị ong vàng đốt có sao không? Các triệu chứng thường gặp

Phần lớn trường hợp bị ong đốt một vài vết chỉ gây phản ứng tại chỗ và có thể chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, mức độ nghiêm trọng còn phụ thuộc vào cơ địa, vị trí vết đốt và số lần bị chích.

Phản ứng tại chỗ

Các biểu hiện thường xuất hiện ngay sau khi bị đốt, bao gồm:

• Đau nhói hoặc nóng rát: Cảm giác đau xuất hiện tức thì tại vị trí bị chích và thường giảm dần sau vài giờ.
• Sưng đỏ: Vùng da quanh vết đốt có thể sưng nhẹ hoặc tạo thành quầng đỏ. Tình trạng sưng đôi khi tăng trong 24-48 giờ đầu rồi mới thuyên giảm.
• Ngứa: Cảm giác ngứa có thể xuất hiện khi cơn đau giảm và kéo dài trong vài ngày.

Một số người gặp phản ứng tại chỗ lan rộng, khiến cả bàn tay, cẳng tay hoặc một vùng da lớn bị sưng. Trường hợp sưng tiếp tục tăng, gây đau nhiều hoặc ảnh hưởng vận động, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Dấu hiệu phản ứng dị ứng toàn thân

Các triệu chứng xuất hiện ngoài vùng bị đốt không nên xem là phản ứng nhẹ thông thường. Người bệnh cần đặc biệt chú ý khi có:

• Nổi mề đay hoặc ngứa ở nhiều vùng trên cơ thể.
• Sưng môi, mí mắt, mặt hoặc lưỡi.
• Chóng mặt, choáng váng hoặc mệt lả.
• Buồn nôn, nôn hoặc đau bụng.
• Cảm giác nghẹn họng, khó nuốt hoặc khó thở.

Đây có thể là những biểu hiện sớm của phản vệ và cần được đánh giá y tế kịp thời. Không nên chờ triệu chứng tự hết hoặc trì hoãn xử trí để xác định chính xác loại ong.

Dấu hiệu sốc phản vệ và thời điểm cần cấp cứu

Phản vệ do nọc ong có thể tiến triển nhanh, đôi khi chỉ sau vài phút. Tình trạng này vẫn có khả năng xảy ra ở người chưa từng được chẩn đoán dị ứng với nọc côn trùng. Các dấu hiệu cảnh báo gồm:

• Khó thở, thở khò khè hoặc cảm giác thắt chặt ở cổ họng.
• Sưng nhanh môi, lưỡi, mặt hoặc họng.
• Nổi mề đay toàn thân, da đỏ hoặc ngứa dữ dội.
• Chóng mặt, lú lẫn, tụt huyết áp hoặc ngất.
• Đau bụng dữ dội, nôn nhiều hoặc tiêu chảy.
• Da tái lạnh, mạch nhanh và yếu.

Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào trên, cần gọi cấp cứu 115 và đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Nếu người bệnh đã được bác sĩ kê bút tiêm epinephrine, hãy sử dụng theo đúng hướng dẫn và vẫn phải gọi cấp cứu sau đó. Không để người bệnh tự đi lại hoặc tiếp tục theo dõi tại nhà vì phản vệ có thể trở nặng nhanh chóng. Ngoài ra, người bị đốt nhiều vết, bị đốt trong miệng, vùng cổ hoặc gần mắt nên được thăm khám sớm, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng toàn thân.

Hướng dẫn sơ cứu khi bị ong vàng đốt tại nhà

Nếu người bị đốt chỉ đau, sưng đỏ tại chỗ và chưa xuất hiện dấu hiệu dị ứng nghiêm trọng, có thể tiến hành sơ cứu tại nhà để giảm khó chịu và hạn chế tổn thương.

Quy trình sơ cứu gồm 4 bước

• Rời khỏi khu vực có ong: Di chuyển đến nơi an toàn, tránh khua tay hoặc đập ong vì có thể khiến đàn ong tiếp tục tấn công.
• Kiểm tra và lấy ngòi ong: Nếu nhìn thấy ngòi còn trên da, hãy dùng cạnh thẻ nhựa hoặc móng tay gạt nhẹ ra ngoài. Không bóp vào túi nọc.
• Làm sạch vết đốt: Rửa vùng da bằng xà phòng dịu nhẹ và nước sạch để giảm nguy cơ nhiễm trùng.
• Chườm lạnh: Bọc đá trong khăn sạch và chườm khoảng 10-20 phút. Nhiệt độ thấp giúp co mạch, giảm đau và sưng tại chỗ.

Sau khi sơ cứu, cần tiếp tục theo dõi sức khỏe. Nếu xuất hiện khó thở, sưng môi hoặc lưỡi, nổi mề đay toàn thân, chóng mặt hay ngất, hãy gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.

Những sai lầm dân gian cần tránh khi sơ cứu ong đốt

Trái với suy nghĩ phổ biến của nhiều người, các mẹo truyền miệng như bôi vôi, chanh tươi hay kem đánh răng không mang lại hiệu quả điều trị và có thể gây biến chứng.

Lưu ý: Không bôi bất kỳ chất lạ nào lên vết thương khi da đang có dấu hiệu trầy xước hoặc rỉ dịch. Cách xử lý khi bị ong vàng đốt đúng khoa học luôn ưu tiên tính vệ sinh và sự phù hợp của vùng da bị tổn thương.

Bị ong vàng đốt bôi thuốc gì để giảm sưng đau?

Sau khi lấy ngòi, rửa sạch và chườm lạnh, người bị ong đốt có thể sử dụng một số sản phẩm bôi ngoài da để giảm ngứa, sưng đỏ. Việc lựa chọn cần dựa trên tình trạng da và hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Thuốc bôi và sản phẩm làm dịu da

• Kem hydrocortisone nồng độ thấp: Hỗ trợ giảm viêm, sưng và ngứa trong trường hợp phản ứng nhẹ tại chỗ.
• Lotion calamine: Có tác dụng làm dịu da và giảm cảm giác ngứa rát.
• Thuốc kháng histamine: Có thể được cân nhắc khi ngứa nhiều nhưng nên dùng theo tư vấn chuyên môn, đặc biệt với trẻ em, phụ nữ mang thai và người đang điều trị bệnh nền.

Vết đốt thông thường chỉ cần rửa bằng xà phòng dịu nhẹ và nước sạch. Không nên tự ý thoa cồn 70 độ lên vùng da tổn thương vì có thể gây đau rát, khô da và kích ứng. Dung dịch sát khuẩn cũng không cần sử dụng thường quy nếu da không trầy xước hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.

Không bôi thuốc lên vùng mắt, miệng hoặc vết thương hở khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Nếu vết đốt sưng ngày càng rộng, đau tăng, chảy dịch hoặc xuất hiện khó thở, sưng mặt và nổi mề đay toàn thân, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay.

Thuốc uống hỗ trợ giảm đau và dị ứng

Nếu vết ong đốt gây ngứa nhiều, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể tư vấn sử dụng thuốc kháng histamine đường uống để kiểm soát phản ứng dị ứng. Trường hợp đau rát kéo dài, paracetamol có thể được dùng đúng liều lượng ghi trên hướng dẫn hoặc theo chỉ định chuyên môn.

Không tự ý sử dụng thuốc kháng histamine nếu chưa xác định được liều dùng phù hợp. Một số loại có thể gây buồn ngủ, ảnh hưởng đến khả năng lái xe và vận hành máy móc.

Lưu ý khi dùng thuốc cho trẻ em và các đối tượng đặc biệt

Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người đang điều trị bệnh nền cần thận trọng khi sử dụng thuốc bôi hoặc thuốc uống sau khi bị ong đốt.

• Tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng kem chứa corticoid cho trẻ nhỏ.
• Không tự ý tăng liều hoặc kết hợp nhiều loại thuốc kháng histamine khi triệu chứng chưa giảm.
• Không bôi thuốc lên mắt, miệng, vùng da trầy xước sâu hoặc trên diện rộng.
• Đọc kỹ thành phần để tránh sử dụng thuốc chứa hoạt chất từng gây dị ứng.
• Người có bệnh gan cần hỏi ý kiến chuyên môn trước khi dùng paracetamol.

Nếu bị ong đốt nhiều vết hoặc xuất hiện khó thở, sưng mặt, sưng môi, nổi mề đay toàn thân hay chóng mặt, cần đến cơ sở y tế ngay. Thuốc giảm đau và thuốc kháng histamine thông thường không thể thay thế biện pháp cấp cứu phản vệ.

Phần lớn trường hợp bị ong vàng đốt có thể cải thiện sau khi được sơ cứu đúng cách. Người bị đốt cần nhanh chóng rời khỏi khu vực có ong, lấy ngòi nếu còn trên da, rửa sạch vết thương, chườm lạnh và theo dõi các triệu chứng bất thường. Nếu xuất hiện khó thở, sưng môi hoặc lưỡi, nổi mề đay toàn thân, chóng mặt hay ngất, cần gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Không nên tiếp tục tự điều trị tại nhà vì đây có thể là dấu hiệu của phản vệ.

Nguồn tham khảo

• • National Health Service (NHS) - Insect bites and stings - https://www.nhs.uk/conditions/insect-bites-and-stings/