Chỉ số GOT là gì? Ý nghĩa xét nghiệm, nguyên nhân tăng và khi nào cần đi khám

Chỉ số GOT là gì và có ý nghĩa như thế nào?

GOT, còn gọi là AST, là viết tắt của Aspartate Aminotransferase. Đây là enzyme tham gia vào quá trình chuyển hóa axit amin và hiện diện nhiều trong gan, cơ tim, cơ xương; một lượng nhỏ hơn có ở thận, não và một số mô khác. Khi tế bào tại những cơ quan này bị tổn thương, GOT có thể được giải phóng vào máu khiến kết quả xét nghiệm tăng. Chỉ số GOT thường được kiểm tra cùng GPT (ALT) và các xét nghiệm khác để hỗ trợ đánh giá tình trạng gan. GPT tập trung nhiều hơn ở gan, còn GOT hiện diện tại nhiều mô nên có độ đặc hiệu với tổn thương gan thấp hơn.

Kết quả GOT tăng không đồng nghĩa người bệnh chắc chắn mắc bệnh gan. Tình trạng này còn có thể liên quan đến tổn thương cơ, vận động gắng sức, bệnh tim, sử dụng rượu bia hoặc ảnh hưởng của một số loại thuốc. Bác sĩ cần đối chiếu GOT với GPT, bilirubin, GGT, phosphatase kiềm, triệu chứng lâm sàng và tiền sử sức khỏe để xác định nguyên nhân.

Chỉ số GOT bình thường là bao nhiêu? Các mức cần lưu ý

Chỉ số GOT được đo bằng đơn vị U/L và đối chiếu với khoảng tham chiếu ghi trên phiếu xét nghiệm. Giới hạn bình thường có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm, phương pháp đo, tuổi và giới tính. Người bệnh nên dựa vào khoảng tham chiếu của nơi thực hiện xét nghiệm thay vì so sánh với một con số chung trên internet.

Kết quả GOT cao hơn giới hạn chưa đủ để xác định mức độ tổn thương hoặc chẩn đoán bệnh gan. Bác sĩ cần đánh giá thêm GPT, GGT, bilirubin cùng triệu chứng, thuốc đang sử dụng, thói quen uống rượu bia và tiền sử vận động gắng sức để tìm nguyên nhân phù hợp.

Kết quả GOT cao hơn 40 U/L không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bệnh lý nghiêm trọng. Khoảng tham chiếu thay đổi theo phòng xét nghiệm, còn chỉ số này có thể tăng tạm thời sau khi vận động cường độ cao, chấn thương cơ hoặc sử dụng một số loại thuốc. Người bệnh không nên tự kết luận mà cần trao đổi với bác sĩ, nhất là khi kết quả tăng kéo dài hoặc đi kèm triệu chứng bất thường.

Nguyên nhân nào khiến chỉ số GOT (AST) tăng?

GOT tăng cho thấy enzyme được giải phóng vào máu nhiều hơn bình thường do tế bào tại gan, cơ hoặc các mô khác bị tổn thương. Mức tăng không phản ánh trực tiếp số lượng tế bào bị phá hủy và cũng chưa đủ để xác định nguyên nhân. Bác sĩ cần đánh giá thêm các xét nghiệm liên quan, triệu chứng và tiền sử sức khỏe.

Nguyên nhân liên quan đến gan

Một số bệnh lý và yếu tố có thể làm tăng GOT gồm:

• Viêm gan do virus, rượu bia, thuốc hoặc phản ứng tự miễn.
• Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa.
• Xơ gan hoặc tổn thương gan tiến triển.
• Thiếu máu nuôi gan, thường gặp trong tình trạng tụt huyết áp hoặc sốc.
• Tắc nghẽn đường mật và một số bệnh lý gan mật khác.
• Ngộ độc thuốc hoặc tiếp xúc với hóa chất gây tổn thương gan.

Ở người viêm gan virus, tổn thương tế bào gan chủ yếu liên quan đến đáp ứng miễn dịch của cơ thể đối với tế bào nhiễm virus, không nên diễn giải đơn giản rằng virus trực tiếp phá hủy màng tế bào gan.

Nguyên nhân ngoài gan

GOT còn hiện diện nhiều trong cơ tim và cơ xương nên chỉ số này có thể tăng trong các trường hợp:

• Viêm cơ, tiêu cơ vân, chấn thương cơ hoặc vận động gắng sức.
• Tổn thương cơ tim, trong đó có nhồi máu cơ tim.
• Tan máu hoặc mẫu máu bị tan trong quá trình lấy và xử lý.
• Ảnh hưởng của thuốc, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung.
• Một số bệnh lý khác liên quan đến tuyến giáp hoặc cơ quan ngoài gan.

Một số thuốc hạ lipid máu, kháng sinh và thuốc giảm đau có thể liên quan đến tăng men gan, nhưng nguy cơ phụ thuộc vào hoạt chất, liều dùng và cơ địa. Quá liều paracetamol là tình trạng đặc biệt nguy hiểm, cần được cấp cứu sớm. Người bệnh không nên tự ngưng thuốc kê đơn mà cần báo với bác sĩ để được đánh giá.

Cảnh báo: Không tự ý sử dụng thuốc hoặc sản phẩm bổ gan khi GOT tăng. Một số sản phẩm thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung cũng có thể gây tổn thương gan và làm kết quả xét nghiệm xấu hơn.

GOT tăng có nguy hiểm không? Phân biệt AST và ALT

Mức độ nguy hiểm không được xác định chỉ bằng một giá trị GOT. Bác sĩ thường đánh giá mức tăng so với giới hạn trên của phòng xét nghiệm, diễn biến qua các lần kiểm tra và các dấu hiệu đi kèm.

ALT tập trung nhiều hơn ở gan nên thường đặc hiệu cho tổn thương tế bào gan hơn AST. AST có mặt tại gan, cơ tim và cơ xương nên dễ tăng do nguyên nhân ngoài gan. Tỷ lệ AST/ALT có thể cung cấp thêm gợi ý, nhưng không đủ để tự chẩn đoán bệnh. Chẳng hạn, AST cao hơn ALT có thể gặp trong bệnh gan liên quan đến rượu hoặc xơ gan, song cũng xuất hiện khi cơ bị tổn thương. Việc đánh giá thường cần kết hợp bilirubin, GGT, phosphatase kiềm, CK và các xét nghiệm phù hợp khác.

Tỷ lệ AST/ALT, còn gọi là tỷ lệ De Ritis, có thể cung cấp thêm gợi ý về nguyên nhân tăng men gan. ALT thường đặc hiệu với gan hơn, còn AST hiện diện tại cả gan, tim và cơ xương. AST cao hơn ALT có thể gặp trong bệnh gan liên quan đến rượu, xơ gan tiến triển hoặc tổn thương cơ, nên tỷ lệ này không được dùng riêng lẻ để chẩn đoán.

Xét nghiệm men gan có thể được chỉ định khi khám sức khỏe hoặc theo dõi người có yếu tố nguy cơ như uống nhiều rượu bia, béo phì, đái tháo đường, viêm gan virus hay đang dùng thuốc ảnh hưởng đến gan. Tần suất kiểm tra cần dựa trên tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ, không nhất thiết xét nghiệm định kỳ giống nhau cho tất cả mọi người.

Khi nào người có chỉ số GOT tăng cần đi khám?

GOT tăng nhẹ có thể xuất hiện tạm thời và chưa chắc phản ánh bệnh lý nghiêm trọng. Người bệnh nên liên hệ bác sĩ để được đánh giá sớm nếu chỉ số tăng kéo dài, tăng dần qua nhiều lần xét nghiệm hoặc cao hơn rõ rệt so với giới hạn tham chiếu.

Cần đi khám sớm khi có một trong các dấu hiệu sau:

• GOT tăng rất cao, chẳng hạn trên 500-1.000 U/L, kể cả khi chưa có triệu chứng.
• Da hoặc lòng trắng mắt chuyển vàng.
• Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu hoặc ngứa toàn thân.
• Chán ăn, buồn nôn hoặc nôn kéo dài.
• Đau vùng hạ sườn phải, bụng chướng hoặc phù chân.
• Đau cơ, yếu cơ rõ rệt hoặc nước tiểu màu nâu sau vận động gắng sức.
• Sốt, mệt lả hoặc tình trạng sức khỏe giảm nhanh.

Cần đến khoa cấp cứu ngay nếu người bệnh xuất hiện lơ mơ, lú lẫn, khó đánh thức, nôn liên tục, đau bụng dữ dội, chảy máu bất thường hoặc nghi ngờ dùng quá liều paracetamol hay tiếp xúc với chất độc. Đây có thể là dấu hiệu của tổn thương gan cấp hoặc tình trạng nguy hiểm khác cần xử trí khẩn cấp.

Chỉ số GOT rất cao không tự xác định được nguyên nhân hay mức độ suy gan. Bác sĩ có thể chỉ định thêm ALT, bilirubin, GGT, phosphatase kiềm, INR, CK, siêu âm và các xét nghiệm liên quan để đánh giá đầy đủ. Không tự dùng thuốc hạ men gan hoặc chờ xét nghiệm tự trở về bình thường khi đã có dấu hiệu cảnh báo.

Cách hỗ trợ cải thiện chỉ số GOT tại nhà

Không có biện pháp tại nhà nào giúp hạ GOT an toàn trong mọi trường hợp, bởi chỉ số này có thể tăng do tổn thương gan, cơ hoặc nhiều nguyên nhân khác. Sau khi được bác sĩ đánh giá và loại trừ tình trạng nguy hiểm, người bệnh có thể điều chỉnh chế độ ăn uống, hạn chế rượu bia, kiểm soát cân nặng và tránh vận động quá sức theo hướng dẫn chuyên môn.

Mục tiêu quan trọng là xử lý nguyên nhân khiến GOT tăng thay vì chỉ cố đưa chỉ số xét nghiệm về mức bình thường. Không tự ý ngưng thuốc kê đơn hoặc sử dụng thuốc, thảo dược và sản phẩm bổ gan khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ. Người bệnh cũng cần tái xét nghiệm đúng lịch để theo dõi diễn biến và đánh giá hiệu quả điều chỉnh.

Điều chỉnh lối sống và chế độ ăn uống

Sau khi được bác sĩ xác định nguyên nhân, một số thay đổi trong sinh hoạt có thể hỗ trợ cải thiện sức khỏe gan và đưa chỉ số GOT trở về mức phù hợp. Người bệnh nên ngừng rượu bia trong thời gian theo dõi, hạn chế thức ăn nhiều chất béo bão hòa, đồ chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn. Khẩu phần nên có rau xanh, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn protein ít béo.

Lượng nước cần bổ sung phụ thuộc vào thể trạng, mức vận động, thời tiết và bệnh lý đi kèm; không có mốc 2 lít phù hợp với tất cả mọi người. Uống nhiều nước cũng không trực tiếp “thải độc” hoặc làm giảm GOT.

Vận động đều đặn và ngủ đủ giúp duy trì sức khỏe chuyển hóa. Trước ngày xét nghiệm, nên tránh tập luyện cường độ cao nếu được nhân viên y tế hướng dẫn, bởi tổn thương cơ sau vận động có thể làm AST tăng tạm thời. Người có GOT tăng do nguyên nhân từ cơ cần được đánh giá riêng, không nên áp dụng máy móc chế độ dành cho bệnh gan.

Thực phẩm hỗ trợ gan có giúp giảm GOT không?

Các sản phẩm chứa silymarin, cà gai leo hoặc atiso thường được quảng cáo với công dụng bảo vệ và giải độc gan. Bằng chứng về khả năng làm giảm GOT hoặc điều trị bệnh gan của các sản phẩm này còn hạn chế và không đồng nhất. Chúng không thể thay thế việc chẩn đoán nguyên nhân, điều trị theo chỉ định hoặc thay đổi lối sống.

Thảo dược và thực phẩm chức năng vẫn có thể gây tác dụng phụ, tương tác với thuốc hoặc làm tổn thương gan. Các báo cáo y khoa đã ghi nhận tình trạng tổn thương gan liên quan đến nhiều loại thảo dược và sản phẩm bổ sung.