Nội soi đại tràng: Quy trình thực hiện, chuẩn bị và những điều bạn cần biết

Nội soi đại tràng là phương pháp quan trọng giúp tầm soát ung thư đại trực tràng và phát hiện các bệnh lý đường tiêu hóa.

• Nên tầm soát từ 45 tuổi hoặc sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ.
• Làm sạch ruột đúng hướng dẫn giúp bác sĩ quan sát niêm mạc rõ hơn.
• Nội soi gây mê có thể giúp giảm khó chịu, phù hợp với người nhạy cảm hoặc lo lắng khi thực hiện thủ thuật.

Chuẩn bị đúng cách, hiểu rõ quy trình và nhận biết các dấu hiệu cần theo dõi sẽ giúp quá trình nội soi diễn ra an toàn, thuận lợi hơn.

Nội soi đại tràng là phương pháp chẩn đoán và tầm soát hiệu quả các bệnh lý đường tiêu hóa, đặc biệt là ung thư đại trực tràng. Việc nắm vững quy trình, chuẩn bị đúng cách và hiểu rõ những điều cần lưu ý trước, trong, và sau khi thực hiện sẽ giúp người bệnh chủ động hơn, giảm thiểu lo lắng và đảm bảo kết quả chính xác.

Nội soi đại tràng là gì? Khi nào cần thực hiện?

Nội soi đại tràng là phương pháp sử dụng một ống nội soi mềm có gắn camera và nguồn sáng ở đầu để quan sát trực tiếp niêm mạc đại trực tràng. Thiết bị này giúp bác sĩ phát hiện các bất thường nhỏ trong lòng ruột, đồng thời giảm cảm giác khó chịu hơn so với các dụng cụ cứng trước đây. Ngoài vai trò quan sát, nội soi còn hỗ trợ phát hiện và xử trí một số tổn thương như polyp tiền ung thư trong quá trình thực hiện.

Mục đích của nội soi đại tràng là hỗ trợ chẩn đoán các bệnh lý như viêm loét đại trực tràng, polyp, khối u hoặc tổn thương nghi ngờ ác tính. Khi phát hiện vùng niêm mạc bất thường, bác sĩ có thể lấy mẫu sinh thiết để xét nghiệm tế bào học, giúp đánh giá bản chất tổn thương là lành tính hay ác tính.

Nên thăm khám tiêu hóa nếu xuất hiện các dấu hiệu như thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, táo bón hoặc tiêu chảy bất thường, phân nhỏ dẹt, có máu trong phân, đau bụng dưới kéo dài hoặc sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân. Những biểu hiện này có thể liên quan đến bệnh lý đại trực tràng và cần được kiểm tra chuyên sâu.

Nội soi đại tràng cũng được dùng trong tầm soát ung thư đại trực tràng, kể cả khi chưa có triệu chứng. Người từ 45 tuổi trở lên thường được khuyến nghị tầm soát định kỳ. Trường hợp có tiền sử gia đình mắc bệnh lý đại trực tràng hoặc yếu tố nguy cơ khác có thể cần nội soi sớm hơn theo chỉ định của bác sĩ.

So sánh nội soi đại tràng không gây mê và nội soi gây mê

Khi được chỉ định nội soi đại tràng, nhiều người băn khoăn nên thực hiện không gây mê hay gây mê để giảm khó chịu trong quá trình thăm khám. Hai phương pháp này khác nhau chủ yếu ở mức độ cảm nhận của người bệnh, yêu cầu theo dõi sau thủ thuật và mức độ thuận lợi khi bác sĩ cần quan sát hoặc can thiệp chuyên sâu.

Nội soi đại tràng gây mê giúp giảm cảm giác khó chịu và đau trong quá trình thực hiện. Khi người bệnh ở trạng thái tiền mê, cơ thể thư giãn hơn, tạo điều kiện để bác sĩ đưa ống soi qua các đoạn gấp của đại tràng thuận lợi hơn. Phương pháp này thường phù hợp với người có ngưỡng chịu đau thấp, dễ lo lắng hoặc từng có trải nghiệm khó chịu khi nội soi.

Việc lựa chọn nội soi gây mê hay không gây mê cần cân nhắc theo tình trạng sức khỏe, chi phí, thời gian theo dõi sau thủ thuật và mong muốn cá nhân. Nội soi không gây mê giúp người bệnh tỉnh táo và có thể hồi phục nhanh hơn, nhưng cảm giác chướng bụng khi bơm hơi có thể gây khó chịu. Với nội soi gây mê, người bệnh cần có người thân đưa đón để đảm bảo an toàn sau khi thuốc mê hết tác dụng.

Hướng dẫn chuẩn bị trước khi nội soi đại tràng

Chuẩn bị đúng cách trước nội soi đại tràng giúp lòng ruột sạch hơn, hỗ trợ bác sĩ quan sát niêm mạc rõ và hạn chế nguy cơ bỏ sót tổn thương. Quy trình này thường bắt đầu từ chế độ ăn, dùng thuốc làm sạch ruột và rà soát các thuốc đang sử dụng.

• Chế độ ăn uống: Cần điều chỉnh trong 1 - 3 ngày trước khi nội soi theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Thuốc làm sạch ruột: Cần dùng đúng liều, đúng thời điểm để loại bỏ phân trong lòng ruột.
• Quản lý thuốc điều trị: Cần thông báo với bác sĩ về các thuốc đang sử dụng hằng ngày, đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc tiểu đường hoặc thuốc tim mạch.

Làm sạch ruột không đúng cách có thể khiến quá trình nội soi khó quan sát, tăng nguy cơ bỏ sót polyp nhỏ hoặc phải hẹn lại thủ thuật. Tuân thủ hướng dẫn về ăn uống và thuốc làm sạch ruột là bước quan trọng để kết quả nội soi đạt độ chính xác tốt hơn.

Chế độ ăn uống trước khi nội soi đại tràng

Chế độ ăn cần được điều chỉnh trong 1 - 3 ngày trước khi nội soi đại tràng để giúp lòng ruột sạch hơn. Thức ăn nhiều chất xơ, hạt nhỏ hoặc bã thực vật có thể bám lại trong đại tràng, che khuất niêm mạc và gây khó khăn cho quá trình quan sát.

Nên hạn chế rau xanh nhiều xơ, các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây có hạt nhỏ. Thay vào đó, có thể dùng các món mềm, lỏng, dễ tiêu như cháo loãng, súp hoặc nước trái cây đã lọc bã theo hướng dẫn của cơ sở y tế. Người bệnh nên hỏi bác sĩ về thực đơn cụ thể, nhất là khi có bệnh nền hoặc đang cần chế độ ăn đặc biệt.

Cách sử dụng thuốc làm sạch ruột trước nội soi

Dùng thuốc làm sạch ruột đúng cách là bước quan trọng giúp bác sĩ quan sát niêm mạc đại tràng rõ hơn. Thuốc có tác dụng nhuận tràng, giúp đào thải phân và cặn bã ra khỏi đường tiêu hóa trước khi nội soi.

Thời điểm uống thuốc thường vào chiều tối hôm trước hoặc sáng sớm ngày làm thủ thuật, tùy hướng dẫn của cơ sở y tế. Cần pha thuốc đúng liều, uống theo từng đợt và bổ sung đủ nước lọc để hạn chế mất nước, rối loạn điện giải do đi ngoài nhiều lần. Pha sai cách, uống không đủ lượng thuốc hoặc không uống đủ nước có thể khiến lòng ruột chưa sạch, làm tăng nguy cơ phải trì hoãn hoặc thực hiện lại nội soi. Cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ trong suốt quá trình chuẩn bị.

Lưu ý về các thuốc đang dùng trước nội soi

Một số thuốc đang sử dụng hằng ngày có thể ảnh hưởng đến độ an toàn của nội soi đại tràng, đặc biệt khi bác sĩ cần sinh thiết hoặc cắt polyp. Người bệnh nên thông báo đầy đủ các thuốc đang dùng, gồm thuốc huyết áp, thuốc tiểu đường, thuốc chống đông máu, thực phẩm chức năng và thuốc không kê đơn.

Người đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc kháng kết tập tiểu cầu như aspirin hoặc warfarin cần được bác sĩ đánh giá trước khi quyết định có cần tạm ngưng hay điều chỉnh thuốc hay không. Người dùng thuốc điều trị tiểu đường cũng cần được hướng dẫn liều dùng phù hợp do phải nhịn ăn trước nội soi. Không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều thuốc khi chưa có chỉ định chuyên môn, vì điều này có thể làm bệnh nền mất kiểm soát.

Quy trình thực hiện và những lưu ý sau khi nội soi

Sau khi hoàn tất chuẩn bị, người bệnh sẽ được đưa vào phòng nội soi. Thời gian thực hiện thường khoảng 15 - 30 phút, tùy tình trạng đại tràng và việc có cần sinh thiết, cắt polyp hay can thiệp kèm theo hay không. Trong quá trình nội soi, các chỉ số sinh tồn sẽ được nhân viên y tế theo dõi để đảm bảo an toàn.

Ống nội soi mềm được đưa từ hậu môn vào trực tràng và tiến dần trong lòng đại tràng. Bác sĩ có thể bơm một lượng khí hoặc CO2 để làm căng lòng ruột, giúp quan sát rõ các nếp gấp niêm mạc. Việc sinh thiết hoặc cắt polyp có thể được thực hiện nếu phát hiện tổn thương nghi ngờ, nhằm hỗ trợ chẩn đoán hoặc loại bỏ mô bất thường.

Sau khi kết thúc, người bệnh sẽ được chuyển đến khu vực hồi sức để nghỉ ngơi và theo dõi. Cảm giác đầy hơi, chướng bụng nhẹ có thể xuất hiện trong vài giờ do lượng khí được bơm vào ruột. Nếu có cắt polyp, cần tránh vận động mạnh, nâng vật nặng trong vài ngày đầu và tuân thủ hướng dẫn chăm sóc của bác sĩ.

Các bước tiến hành nội soi đại tràng

Quy trình nội soi đại tràng thường được thực hiện theo các bước nhằm đảm bảo an toàn và hỗ trợ quan sát đầy đủ niêm mạc đại trực tràng. Hình ảnh từ camera được truyền lên màn hình, giúp bác sĩ kiểm tra từng vùng trong lòng ruột.

Trước tiên, điều dưỡng sẽ hướng dẫn người bệnh nằm nghiêng trái. Bác sĩ đưa ống nội soi mềm qua hậu môn, đi qua trực tràng và tiến dần vào đại tràng. Trong quá trình này, bác sĩ quan sát các vùng viêm, loét, polyp hoặc tổn thương bất thường. Cảm giác căng tức hoặc chướng bụng có thể xảy ra do bơm hơi, nhưng thao tác này giúp làm rõ lòng ruột và hỗ trợ phát hiện các tổn thương nhỏ.

Chăm sóc và theo dõi sau nội soi đại tràng

Phần lớn người bệnh có thể ra về sau khi được theo dõi ổn định, đặc biệt nếu không có can thiệp phức tạp. Trường hợp nội soi gây mê cần nghỉ ngơi thêm cho đến khi tỉnh táo hoàn toàn và nên có người thân đưa về.

Bữa ăn đầu tiên sau nội soi nên bắt đầu bằng món mềm, lỏng, dễ tiêu như cháo, súp hoặc thức ăn nhạt ấm. Cảm giác chướng bụng thường giảm dần sau khi đi trung tiện hoặc vận động nhẹ. Không nên tự lái xe, làm việc nặng hoặc sử dụng rượu bia ngay sau nội soi gây mê vì thuốc mê có thể còn ảnh hưởng đến khả năng tập trung và phản xạ.

Khi nào cần đến gặp bác sĩ sau nội soi đại tràng?

Nội soi đại tràng nhìn chung là thủ thuật an toàn, nhưng vẫn cần theo dõi các dấu hiệu bất thường trong 24 - 48 giờ đầu sau khi thực hiện. Một số triệu chứng có thể gợi ý biến chứng và cần được xử trí y tế kịp thời.

• Đau bụng dữ dội: Cơn đau tăng dần, không giảm khi nghỉ ngơi hoặc thay đổi tư thế, cần được kiểm tra sớm.
• Sốt cao và lạnh run: Sốt trên 38°C kèm rét run có thể liên quan đến nhiễm trùng.
• Đi ngoài ra máu lượng nhiều: Phân có nhiều máu tươi hoặc phân đen như hắc ín, khác với vệt máu nhỏ có thể gặp sau sinh thiết.
• Chướng bụng căng cứng: Kèm buồn nôn, nôn liên tục hoặc không thể trung tiện cần được đánh giá ngay.
• Dấu hiệu toàn thân: Choáng váng, tim đập nhanh, ngất xỉu hoặc khó thở đột ngột là những biểu hiện không nên chủ quan.

Cảm giác chướng bụng nhẹ sau nội soi thường có thể tự giảm. Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, sốt, chảy máu nhiều hoặc các dấu hiệu toàn thân bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc đến phòng cấp cứu gần nhất, nhất là sau khi có can thiệp cắt polyp đại tràng.

Cách chăm sóc hệ tiêu hóa sau nội soi đại tràng

Sau nội soi đại tràng, việc duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh giúp hệ tiêu hóa phục hồi ổn định và hỗ trợ phòng ngừa các vấn đề đường ruột tái diễn. Một đại trực tràng khỏe mạnh góp phần giúp cơ thể hấp thu dinh dưỡng tốt hơn và duy trì sức khỏe.

Chế độ ăn nên ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn chất xơ phù hợp với khả năng dung nạp của cơ thể. Uống đủ nước, vận động đều đặn và hạn chế rượu bia, thức ăn nhiều dầu mỡ cũng giúp nhu động ruột hoạt động ổn định hơn. Việc chăm sóc tiêu hóa nên được duy trì hằng ngày, thay vì chỉ chú ý khi xuất hiện triệu chứng.

Nội soi đại tràng là phương pháp quan trọng trong tầm soát và phát hiện sớm các bệnh lý đại trực tràng, đặc biệt là những tổn thương có thể diễn tiến âm thầm. Chuẩn bị đúng cách, lựa chọn phương pháp phù hợp và tuân thủ hướng dẫn sau nội soi sẽ giúp quá trình thực hiện an toàn hơn, đồng thời hỗ trợ bác sĩ đánh giá kết quả chính xác. Khi có dấu hiệu tiêu hóa bất thường hoặc đến độ tuổi cần tầm soát, nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ để được hướng dẫn chăm sóc hệ tiêu hóa phù hợp.

Nguồn tham khảo

• • Mayo Clinic (2024). Colonoscopy - https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/colonoscopy/about/pac-20393569