Bệnh tổ đỉa là tình trạng xuất hiện mụn nước trên da lòng bàn tay, lòng bàn chân và rìa ngón tay, ngón chân. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về nguyên nhân, dấu hiệu cũng như cách đề phòng và điều trị tổ đỉa nhé!
1Bệnh tổ đỉa là gì?
Tổ đỉa hay chàm tổ đỉa là tình trạng xuất hiện các mụn nước nhỏ và gây ngứa, mọc rải rác hoặc tập trung trên lòng bàn tay, bàn chân và dọc theo các cạnh của ngón tay, ngón chân. Các nốt mụn viêm thường mọc sâu dưới da, khó vỡ, gây ngứa, khó chịu. [1]
Bệnh tổ đỉa thường được chia thành nhiều thể lâm sàng dựa vào mức độ tổn thương:
- Thể đơn giản: Tổn thương vừa và nhẹ, đây là thể lâm sàng thường gặp.
- Thể nhiễm khuẩn: Tác nhân gây bệnh xâm nhập vào da, xuất hiện mụn mủ.
- Thể bọng nước: Hình thành các bọng nước to trên da nếu da không có phương pháp chăm sóc thích hợp, thường xuyên tiếp xúc hóa chất.
- Thể khô: Không xuất hiện mụn nước, chỉ có tình trạng da đỏ rát, tróc vảy.
Các triệu chứng bệnh thường kéo dài 3 - 4 tuần, sau đó biến mất và có thể tái phát nhiều lần.
Tổ đỉa là tình trạng phát ban các mụn nước nhỏ
2Bộ phận nào thường bị bệnh tổ đỉa?
Bệnh tổ đỉa chủ yếu xuất hiện ở những vùng da dày, nhiều ma sát và dễ đổ mồ hôi. Hai vị trí thường gặp nhất gồm:
- Tổ đỉa ở tay: Thường gặp ở lòng bàn tay, rìa ngón tay và kẽ ngón tay. Người bệnh có thể nổi mụn nước nhỏ, ngứa nhiều, bong tróc hoặc nứt da.
- Tổ đỉa ở chân: Hay xuất hiện ở lòng bàn chân, rìa bàn chân, kẽ ngón chân hoặc gót chân. Tình trạng này có thể gây ngứa rát, khô nứt và khó chịu khi đi lại.
3Nguyên nhân gây ra bệnh tổ đỉa
Hiện nay y học hiện đại vẫn chưa tìm ra chính xác nguyên nhân gây ra bệnh tổ đỉa, tuy nhiên bệnh có thể bùng phát do một số yếu tố sau đây: [2]
- Di truyền: Những người có mối quan hệ huyết thống thường có khả năng bị cao hơn những người khác.
- Dị ứng: Các trường hợp bệnh nhân có cơ địa dị ứng khi tiếp xúc với các chất hóa học như trong chất tẩy rửa, xi măng, các kim loại như Niken, Coban, muối Crom.
- Nhiễm khuẩn: Tiếp xúc thường xuyên với nước và đất bẩn do tính chất công việc hay môi trường sống và nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm dễ khiến da bị tổ đỉa.
- Sức đề kháng suy yếu: Các trường hợp mắc bệnh lý mạn tính khiến hệ miễn dịch bị suy yếu, không có khả năng chống chọi với bệnh tật, các tác nhân gây hại sẽ dễ dàng xâm nhập qua da và gây ra bệnh. Một số bệnh lý làm suy giảm hệ miễn dịch thường gặp là tiểu đường, bệnh gan thận, HIV.
- Tác dụng phụ của thuốc: Việc lạm dụng vào các loại thuốc điều trị bệnh hoặc mỹ phẩm dẫn đến hàng rào bảo vệ da dễ bị tổn thương, tạo điều kiện cho các dị nguyên xâm nhập vào sâu bên trong da và gây bệnh.
- Căng thẳng, stress: Căng thẳng kéo dài sẽ khiến sức đề kháng suy giảm, các tác nhân gây bệnh sẽ xâm nhập qua da và gây bệnh một cách dễ dàng hơn.
- Nguyên nhân khác: Nhiễm nấm, rối loạn thần kinh giao cảm, chàm cơ địa.
4Triệu chứng của bệnh tổ đỉa
Các triệu chứng của bệnh tổ đỉa ở tay, tổ đỉa ở chân thường dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý ngoài da thông thường khác. Một số triệu chứng thường gặp của bệnh tổ đỉa bạn cần phải lưu ý: [3]
- Xuất hiện mụn nước: Kích thước dưới 2mm, hầu hết mụn nước xuất hiện ở ngón tay, ngón chân, lòng bàn tay và lòng bàn chân, có thể phân bố rải rác hoặc tập trung thành đám. Những mụn nước mọc sâu trong da, rất khó vỡ, khi sờ vào có cảm giác cộm.
- Ngứa rát: Các vùng da xuất hiện mụn nước thường có cảm giác đau rát hoặc không. Cảm giác ngứa rát này dần trở nên nghiêm trọng nếu bệnh nhân tiếp xúc với các hóa chất gây hại như xà phòng, chất kích thích.
- Nhiễm trùng: Hình thành do vi khuẩn xâm nhập vào các nốt mụn nước bị vỡ (do cào gãi, chà xát mạnh).
- Hình thành vảy da chết: Khi mụn nước vỡ, chất dịch chảy ra, làm xẹp vùng viêm. Sau khi da lành lại, hình thành vảy dễ bong tróc, gây mất thẩm mỹ.
- Biến dạng móng tay, móng chân: Ở những bệnh nhân tiến triển nặng, có biến chứng viêm hạch bạch huyết có thể dẫn đến biến dạng móng.
Hình ảnh bệnh nấm tổ đỉa cần lưu ý nhận biết
5Bệnh tổ đỉa có lây không?
Các nốt mụn tổ đỉa có thể lan từ vùng da này sang vùng da khác trên cùng một cơ thể, nhưng bệnh không lây sang cho người khác thông qua giao tiếp bình thường.
Các bác sĩ da liễu cũng nhấn mạnh rằng ngay cả khi mụn nước bị vỡ ra và tiếp xúc dịch với da của người đối diện, bệnh cũng không lây cho họ.
6Biến chứng của bệnh tổ đỉa
Mặc dù không đe dọa tính mạng, song tổ đỉa gây ra các cơn ngứa ngáy âm ỉ dưới da và dễ tái phát nhiều lần, khiến bệnh nhân vô cùng khó chịu, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Bên cạnh đó, nếu không được phát hiện và điều trị thích hợp, tổ đỉa có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như:
- Mất thẩm mỹ: Da trở nên sần sùi, biến màu, bong tróc nếu có các nốt mụn nước tái đi tái lại nhiều lần.
- Trở ngại khi di chuyển: Gặp ở những bệnh nhân có các nốt mụn nước mọc ở chân. Việc đi lại nhiều cũng dễ khiến mụn nước vỡ, sưng và dễ nhiễm khuẩn nếu không được vệ sinh, chăm sóc thích hợp.
- Bội nhiễm: Bệnh nhân thường gãi, cào, chà xát mạnh lên các vùng da để thuyên giảm cảm giác ngứa ngáy do bệnh gây ra, nhưng lại vô tình làm vỡ các nốt mụn nước. Từ đó, vi khuẩn có thể xâm nhập vào vết thương, dẫn đến bội nhiễm, có thể xuất hiện các mụn mủ khó lành, viêm hạch bạch huyết, viêm mô tế bào.
Bệnh tổ đỉa gây mất thẩm mỹ khiến người bệnh tự ti
7Cách chẩn đoán bệnh chàm tổ đỉa
Khi chẩn đoán bệnh tổ đỉa, bác sĩ thường dựa vào các triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân là chính, đồng thời kết hợp với việc khai thác bệnh sử, tiền sử bệnh của người bệnh và gia đình.
Trong đó, quan trọng nhất là tình trạng tổn thương trên da bệnh nhân, những mỹ phẩm chăm sóc da bệnh nhân sử dụng gần đây và vấn đề dị ứng thực phẩm.
Bên cạnh đó, bệnh nhân sẽ được bác sĩ chỉ định một số cận lâm sàng giúp chẩn đoán xác định bệnh và loại trừ các bệnh có triệu chứng lâm sàng tương đương bệnh tổ đỉa như chàm, tay chân miệng, viêm da tiếp xúc, pemphigoid,...
Các cận lâm sàng bao gồm:
- Sinh thiết.
- Xét nghiệm máu.
- Xét nghiệm tìm dị nguyên mà bệnh nhân dị ứng.
8Khi nào cần gặp bác sĩ?
Các dấu hiệu cần thăm khám bác sĩ
Khi xuất hiện các triệu chứng như mụn nước, ngứa rát, hồng ban,... trên da, người bệnh cần nên đi khám bác sĩ ngay lập tức để tránh để lại biến chứng và đặc biệt, nếu đây là một bệnh lý da liễu có khả năng lây lan cho người xung quanh thì cần phải nhanh chóng điều trị sớm.
Tuyệt đối không tự nặn hay làm vỡ mụn nước ở nhà do có thể khiến tình trạng bệnh thêm trầm trọng hơn.
Khi có các biểu hiện ngứa, nổi mụn mủ thì bạn nên đi khám bác sĩ ngay lập tức
Nơi khám chữa tổ đỉa uy tín
Nếu gặp các dấu hiệu nêu trên, bạn có thể đến các cơ sở y tế gần nhất hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào để được thăm khám và điều trị.
Tham khảo một số bệnh viện uy tín và nổi tiếng trong điều trị bệnh về da liễu:
9Các phương pháp chữa bệnh tổ đỉa
Giữ vùng da bị tổ đỉa sạch sẽ và khô thoáng
Người bị tổ đỉa nên rửa nhẹ nhàng vùng da tổn thương bằng nước ấm và chất làm sạch dịu nhẹ, sau đó lau khô kỹ, đặc biệt ở kẽ tay hoặc kẽ chân. Việc giữ da sạch và khô thoáng giúp hạn chế kích ứng và hạn chế mụn nước bùng phát nặng hơn. Nếu tay hoặc chân ra nhiều mồ hôi, nên thay tất thường xuyên, chọn giày dép thoáng khí và tránh mang giày kín trong thời gian dài.
Dùng kem dưỡng ẩm phục hồi hàng rào bảo vệ da
Sau giai đoạn xuất hiện mụn nước, tổ đỉa thường khiến da trở nên khô ráp, bong tróc và dễ nứt nẻ. Vì vậy, các tổ chức da liễu khuyến nghị nên sử dụng kem dưỡng ẩm hoặc sản phẩm phục hồi hàng rào bảo vệ da đều đặn nhằm duy trì độ ẩm, giảm kích ứng và hỗ trợ da hồi phục. Nên ưu tiên các sản phẩm dạng kem đặc hoặc thuốc mỡ vì khả năng giữ ẩm thường tốt hơn lotion lỏng.
Thời điểm thoa dưỡng ẩm lý tưởng là ngay sau khi tắm, rửa tay hoặc khi da vẫn còn hơi ẩm để giúp khóa ẩm hiệu quả hơn. Ngay cả khi vùng da tổn thương đã cải thiện, việc duy trì thói quen dưỡng ẩm hằng ngày vẫn rất quan trọng để hạn chế khô da và giảm nguy cơ tái phát.
Chườm mát giúp giảm ngứa và dịu da
Khi vùng da bị ngứa rát hoặc nổi nhiều mụn nước, có thể dùng khăn sạch thấm nước mát chườm lên da khoảng 15 phút mỗi lần. Cách này giúp làm dịu cảm giác nóng rát, giảm ngứa và hỗ trợ làm khô bớt các mụn nước nhỏ.
Thuốc bôi tổ đỉa
Thuốc bôi corticosteroid là lựa chọn thường dùng để giảm viêm, giảm đỏ da và giúp mụn nước nhanh cải thiện. Tùy vị trí tổn thương và mức độ nặng nhẹ, bác sĩ sẽ chỉ định các hoạt chất như hydrocortisone, betamethasone, mometasone furoate, triamcinolone hoặc clobetasol propionate.
Thuốc chống ngứa hoặc thuốc uống khi cần
Khi ngứa nhiều làm ảnh hưởng giấc ngủ hoặc sinh hoạt, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng histamin đường uống để hỗ trợ giảm ngứa. Một số loại thuốc thường dùng như Loratadin 10mg, Cetirizin 10mg.
Nếu bệnh tổ đỉa nặng, tái phát kéo dài hoặc lan rộng, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc uống ngắn hạn như prednisolone hoặc các thuốc điều hòa miễn dịch như cyclosporine, methotrexate, azathioprine. Những thuốc này cần được theo dõi chặt chẽ và không nên tự ý sử dụng.
Điều trị chuyên sâu
Đối với những trường hợp tổ đỉa không đáp ứng tốt với thuốc bôi thông thường hoặc tái phát nhiều lần, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định quang trị liệu bằng tia cực tím. Phương pháp này giúp hỗ trợ giảm viêm, cải thiện triệu chứng và kiểm soát bệnh hiệu quả hơn ở một số người bệnh.
10Biện pháp phòng ngừa chàm tổ đỉa
Một số biện pháp nhằm thúc đẩy quá trình làm lành bệnh và phòng ngừa tái phát hiệu quả bạn có thể tham khảo:
- Hạn chế tiếp xúc với các dị nguyên có khả năng gây dị ứng để phòng ngừa nguy cơ mắc bệnh như hóa chất, lông động vật.
- Không nên để da tiếp xúc trực tiếp với các hóa chất độc hại, chất tẩy rửa mạnh, hoặc xăng dầu. Cần có các biện pháp bảo vệ da hợp lý như đeo bao tay, mặc đồ phòng hộ,... khi tiếp xúc.
- Sau khi tiếp xúc hoặc làm việc với nguồn nước ô nhiễm nên vệ sinh cơ thể thật sạch sẽ bằng xà phòng diệt khuẩn để loại bỏ các tác nhân gây hại tồn tại trên da.
- Giữ gìn cơ thể, đặc biệt là các vùng tay, chân sạch sẽ và khô thoáng.
- Sử dụng thuốc điều trị bệnh theo đúng hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa, không nên quá lạm dụng thuốc khiến hàng rào bảo vệ da bị ảnh hưởng.
- Bổ sung vitamin và khoáng chất giúp tăng cường sức đề kháng cho cơ thể, tăng khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh.
- Hạn chế tiêu thụ thực phẩm gây ảnh hưởng đến quá trình điều trị và gia tăng nguy cơ mắc bệnh như thực phẩm nhiều đường, đồ cay nóng, đồ ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm dễ gây dị ứng như hải sản, đậu phộng,...
- Uống đủ nước mỗi ngày, tránh dùng đồ uống có cồn, chất kích thích do những ảnh hưởng xấu đến hệ miễn dịch.
- Xây dựng lối sống sinh hoạt khoa học và lành mạnh, có thời gian nghỉ ngơi và làm việc hợp lý để tránh căng thẳng kéo dài, gia tăng nguy cơ mắc bệnh.
- Thể dục thể thao thường xuyên giúp tăng cường sức đề kháng của cơ thể, tăng khả năng chống lại bệnh tật.
10Một số lưu ý khi điều trị tổ đỉa
Khi điều trị bệnh tổ đỉa, ngoài các phương pháp điều trị của bác sĩ đưa ra thì sự phối hợp, tuân thủ điều trị của bệnh nhân là hết sức quan trọng để nhanh chóng cải thiện tình trạng bệnh.
Do đó, trong quá trình điều trị bệnh tổ đỉa, người bệnh cần lưu ý những điều sau:
- Sử dụng nước ấm và xà phòng nhẹ để rửa tay chân sạch sẽ và để khô ráo.
- Tháo nhẫn ra trước khi rửa tay để tránh hơi ẩm có thể bị kẹt dưới nhẫn và gây ra nhiều vết phồng rộp hơn.
- Đeo găng tay có lót bông khi tay dính nước, như khi rửa bát, giặt đồ,...
- Thoa một lớp kem dưỡng ẩm dày lên bàn tay và bàn chân của bạn mỗi khi bạn tắm hoặc rửa. Chà xát khi da còn ướt để thấm nước. Có thể sử dụng một loại kem có dimethicone để bảo vệ làn da của bạn.
- Bật máy tạo độ ẩm trong thời tiết hanh khô để giúp da không bị nứt.
- Nếu dị ứng gây ra bệnh chàm da, hãy cố gắng tránh xa những tác nhân có khả năng gây ra bệnh tổ đỉa.
Tổ đỉa là bệnh lý có thể chữa hoàn toàn nhưng cũng có thể tái phát, nên việc phòng ngừa bệnh là hết sức cần thiết. Nếu bạn cảm thấy bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ bài viết này để bạn bè và người thân cùng nâng cao hiểu biết về bệnh tổ đỉa nhé!
Nguồn tham khảo
Xem thêm 
