Chứng khó đọc là gì? Nguyên nhân và cách khắc phục hiệu quả

Chứng khó đọc hay còn gọi là Dyslexia, là một hội chứng rối loạn học tập gây khó khăn trong việc trau dồi ngôn ngữ của người bệnh. Đặc biệt là kỹ năng đọc. Hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán và cách điều trị qua bài viết dưới đây nhé!

1Chứng khó đọc là gì?

Chứng khó đọc là một hội chứng rối loạn học tập phổ biến nhất liên quan đến kỹ năng đọc và đánh vần của người bệnh. Các nhà khoa học ước tính có khoảng 7% dân số trên thế giới mắc chứng khó đọc.

Chứng khó đọc ảnh hưởng đến cách mà não xử lý các văn bản khiến cho việc nhận biết, giải mã và đánh vần, đọc thông tin trở nên khó khăn hơn.

Chứng khó đọc thường được phát hiện ở thời điểm trẻ bắt đầu tập đọc, đánh vần và có thể kéo dài tới khi trưởng thành. Do não bộ của họ gặp khó khăn trong việc liên kết mặt chữ với phát âm của chúng.[1]

Chứng khó đọc là dạng rối loạn học tập phổ biến nhất

2 Nguyên nhân

Rất nhiều nguyên nhân được cho là tác nhân dẫn đến chứng khó đọc. Tuy nhiên, phần lớn các nhà khoa học đồng ý rằng chứng khó đọc có thể được gây ra bởi một số nguyên nhân chính sau:

• Do di truyền: Chứng khó đọc có tính chất gia đình cao. Theo thống kê, nếu bố mẹ trẻ mắc chứng khó đọc thì có đến 30 - 50% khả năng trẻ mắc chứng khó đọc. Ngoài ra khi trẻ mắc hội chứng Down, Klinefelter, Digeorge (hội chứng mất đoạn 22q11.2, suy giảm hoặc không sản sinh tuyến ức và tuyến cận giáp dẫn đến suy giảm miễn dịch tế bào T và chứng suy giáp) hay u xơ thần kinh thì nguy cơ trẻ mắc chứng khó đọc đều tăng lên.
• Sự bất thường chức năng của não bộ: Các bất thường chức năng não bộ gặp trong trường hợp chấn thương sọ não, khối u hoặc tổn thương mạch máu não hay nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương đều có thể khiến cho bệnh nhân mắc chứng khó đọc.
• Sự gián đoạn trong quá trình phát triển của não bộ: Các bất thường thai kỳ như nhiễm trùng thai kỳ, ngộ độc chì, rượu, thuốc mà người mẹ sử dụng trong thai kỳ có thể gây bất lợi cho sự phát triển bộ não của trẻ, dẫn đến trẻ sinh ra mắc chứng khó đọc.

Ngoài các nguyên nhân chính kể trên, các yếu tố nguy cơ có thể làm tăng tỉ lệ mắc chứng khó đọc ở trẻ là nghe kém bẩm sinh, giảm thị lực, suy giảm nhận thức, thiểu năng trí tuệ, thiếu thốn môi trường giáo dục từ nhỏ, các biến cố tâm lý gia đình.[2]

Nguyên nhân của chứng khó đọc là do di truyền, thần kinh, rối loạn phát triển não

3Dấu hiệu chứng khó đọc

Sự xuất hiện các dấu hiệu của chứng khó đọc ở bệnh nhân tùy thuộc vào độ nặng của bệnh và bệnh nhân đang ở trong giai đoạn phát triển nào: trước khi đi học, đến tuổi đi học, thanh thiếu niên hay người lớn.

Trước khi đi học

Các dấu hiệu của chứng khó đọc thường ít được phát hiện trước khi trẻ đến tuổi đi học. Nếu có, các dấu hiệu đó có thể là:

• Chậm nói.
• Chậm biết thêm từ mới.
• Hay nhầm lẫn, khó phát âm các từ một cách chính xác.
• Gặp khó khăn khi ghi nhớ chữ cái, số và màu sắc.
• Khó học các bài đồng ca hoặc chơi các trò chơi gieo vần.

Trẻ mắc chứng khó đọc thường chậm nói, chậm biết từ mới

Đến tuổi đi học

Khi trẻ đi học, các dấu hiệu bất thường của chứng khó đọc sẽ bộc lộ rõ ràng hơn và giáo viên của trẻ thường là người đầu tiên nhận ra các dấu hiệu bất thường đó. Các dấu hiệu có thể xuất hiện lúc này là:

• Khó theo kịp các bạn cùng lừa về kỹ năng đọc, đánh vần.
• Gặp vấn đề trong việc nhận biết, hiểu các từ qua âm thanh nghe được.
• Khó tìm đúng từ và hình thành câu trả lời cho câu hỏi nghe được.
• Trẻ gặp khó khăn trong việc ghi nhớ đúng trình tự.
• Khó khăn khi phân biệt các chữ cái và từ tương đồng nhau qua mặt chữ hoặc phát âm của chúng.
• Khó tiếp thu từ mới.
• Dành thời gian dài bất thường để việc đọc hoặc viết.
• Tránh các hoạt động liên quan đến đọc.

Trẻ mắc chứng khó đọc khó theo kịp các bạn cùng lứa về kỹ năng đọc

Thanh thiếu niên và người lớn

Các dấu hiệu của chứng khó đọc ở thanh thiếu niên và người lớn có sự tương đồng với các dấu hiệu đã xuất hiện ở trẻ em tuổi đi học như:

• Đọc và viết chậm.
• Hay gặp vấn đề về chính tả.
• Trốn tránh các hoạt động liên quan đến đọc.
• Phát âm sai tên, từ hoặc gặp vấn đề khi tìm kiếm từ ngữ phù hợp để nói hay trả lời câu hỏi.
• Khó tóm tắt một câu chuyện.
• Khó học ngoại ngữ.
• Khó khăn khi giải các bài toán đố mẹo.[3]

Người lớn mắc chứng khó đọc thường đọc chậm

4Chứng khó đọc có nguy hiểm không

Chứng khó đọc là một rối loạn học tập, làm cản trở quá trình học tập, trau dồi kỹ năng ngôn ngữ của trẻ. Mặc dù đây không phải là một bệnh lý cấp tính nhưng nó mang đến nhiều hậu quả nghiêm trọng như:

• Gây khó học tập: Vì tập đọc là một trong những kỹ năng cơ bản đối với hầu hết các môn học khác ở trường nên trẻ mắc chứng khó đọc sẽ gặp nhiều bất lợi trong học tập. Từ đó dẫn đến sự sa sút học tập so với các bạn cùng trang lứa.
• Các vấn đề xã hội: Vì đọc là một kỹ năng cơ bản nên khi bị đánh giá thấp ở kỹ năng đọc, người mắc chứng khó đọc có thể cảm thấy tự ti, mặc cảm với bạn bè, xã hội. Nghiêm trọng hơn có thể dẫn tới các rối loạn tâm thần như rối loạn lo âu, trầm cảm.
• Hạn chế sự phát triển: Chứng đọc khó thường được biểu hiện sớm trong giai đoạn trẻ bắt đầu đi học nên nếu không được tư vấn và điều trị kịp thời có thể gây cản trở đến sự phát triển và phát huy tài năng sau này của trẻ.
• Nguy cơ cao mắc tăng động giảm chú ý (ADHD): Ở bệnh nhân mắc chứng khó đọc thường có nguy cơ cao mắc tăng động giảm chú ý. Điều này càng làm cho tình trạng bệnh cũng như việc điều trị càng trở nên khó khăn.[4]

Bệnh nhân mắc chứng khó đọc sẽ tăng nguy cơ mắc tăng động giảm chú ý

5Cách chẩn đoán

Mặc dù chứng khó đọc là do có sự bất thường trong não bộ của người bệnh nhưng không có xét nghiệm cận lâm sàng nào đặc hiệu cho chẩn đoán chứng khó đọc. Mà chứng khó đọc thường được chẩn đoán dựa trên quá trình hỏi bệnh sử và thăm khám trên lâm sàng. Dựa trên một số kỹ năng sau:

• Kỹ năng ngôn ngữ nói, đánh vần.
• Kỹ năng đọc lưu loát và đọc hiểu.
• Kỹ năng tiếp thu từ mới.
• Kiểm tra vốn từ vựng, chính tả.
• Khả năng nhận dạng chữ.

Chứng khó đọc chủ yếu được chẩn đoán qua bệnh sử và thăm khám

6Khi nào cần gặp bác sĩ

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Chứng khó đọc được chia làm ba mức độ nặng khác nhau, điều này cũng quyết định việc một bệnh nhân mắc chứng khó đọc cần gặp bác sĩ hay không:

• Nhẹ: Những dấu hiệu của chứng khó đọc thường nhẹ nhàng và ít bộc lộ rõ, bệnh nhân có thể tự cải thiện khả năng ngôn ngữ được thông qua nỗ lực học tập.
• Trung bình: Bệnh nhân gặp khó khăn trong việc tự xoay sở để cải thiện kỹ năng ngôn ngữ của bản thân và cần có sự can thiệp điều trị phù hợp để khắc phục chứng khó đọc.
• Nặng: Trong tình huống này, các dấu hiệu thường đã bộc lộ một cách rõ ràng, có sự sa sút khả năng ngôn ngữ đáng kể. Thậm chí các can thiệp điều trị lúc này cũng sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc cải thiện kỹ năng ngôn ngữ của bệnh nhân.

Trẻ mắc chứng khó mức độ trung bình, nặng cần tới gặp bác sĩ

Nơi khám chữa chứng khó đọc

Các bệnh nhân mắc chứng khó đọc nên được đưa đến những cơ sở y tế gần nhất, các bệnh viện hay phòng khám chuyên khoa Nhi, Thần kinh. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hơp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Nhi đồng 1, Bệnh viện Nhi đồng thành phố, Bệnh viện Đại học Y dược Phạm Ngọc Thạch.
• Tại Hà Nội: Hệ thống Trung tâm phục hồi chức năng VinaHealth, Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Bạch Mai.

7Cách kiểm soát chứng khó đọc

Can thiệp sớm và hỗ trợ kịp thời ở bệnh nhân mắc chứng khó đọc là hết sức cần thiết, giúp cải thiện kỹ năng ngôn ngữ và kiểm soát chứng khó đọc. Đây là một quá trình lâu dài cần sự hợp tác từ cả gia đình, người thân dưới sự tư vấn của bác sĩ. Các biện pháp thường được áp dụng là:

• Trẻ cần có chương trình học tập riêng phù hợp với khả năng tiếp thu ngôn ngữ của trẻ.
• Phối hợp sử dụng các công cụ hỗ trợ học tập khác, giúp toàn diện khả năng của các giác quan.
• Tạo điều kiện cho trẻ học tập trong không gian yên tĩnh để trẻ tập trung.
• Thường xuyên đưa ra các lời khuyên, khuyến khích trẻ cải thiện kỹ năng ngôn ngữ thay vì chỉ trích trẻ.
• Tư vấn tâm lý, giáo dục nhận thức hành vi định kỳ cho trẻ.
• Đánh giá toàn diện để phát hiện và phát triển các lĩnh vực thế mạnh khác của trẻ.

Kiểm soát chứng khó đọc cần sự phối hợp giữa gia đình, bác sĩ và nhà trường

Chứng khó đọc là rối loạn học tập phổ biến nhất, gây ảnh hưởng đến khả năng ngôn ngữ của trẻ, cần được phát hiện và điều trị kịp thời. Hãy chia sẻ bài viết này tới người thân nếu bạn thấy bài viết này hữu ích nhé!