Chứng ngủ rũ: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách khắc phục hiệu quả

Chứng ngủ rũ là một loại rối loạn giấc ngủ làm cho người bệnh bị buồn ngủ quá mức vào ban ngày, ngủ đột ngột không tự chủ được và gây ra một vài biến chứng khó lường. Hãy cùng nhau đi tìm hiểu về nguyên nhân và cách khắc phục chứng ngủ rũ (narcolepsy) này nhé!

1 Chứng ngủ rũ (narcolepsy) là gì?

Chứng ngủ rũ là một loại rối loạn chức năng thần kinh ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát giấc ngủ của người bệnh. Người mắc chứng này sẽ có cảm giác buồn ngủ một cách mất kiểm soát vào ban ngày, họ có thể ngủ đột ngột kể cả khi làm việc gì đó vào bất kì thời gian nào trong ngày. Có hai loại ngũ rũ:

• Ngủ rũ với sự tê liệt nhất thời: Ngủ rũ đi kèm với tình trạng mất kiểm soát cơ bắp, cảm thấy tay chân yếu đi.
• Ngủ rũ không có sự tê liệt nhất thời: Ngủ rũ đi kèm với tình trạng mất kiểm soát cơ bắp nhưng không bị yếu tay chân.[1]

Chứng ngủ rũ là một loại rối loạn giấc ngủ

2 Nguyên nhân

Nguyên nhân của chứng ngủ rũ được cho là do thiếu một chất hóa học trong não gọi là hypocretin (còn gọi là orexin). Chất này có chức năng giúp điều hòa giấc ngủ và thúc đẩy sự tỉnh táo.

Đối với chứng ngủ rũ, các bác sĩ cho rằng một số rối loạn của hệ miễn dịch đã gây ra sự tấn công nhầm đối với các bộ phận sản xuất hypocretin ở não. Khi hệ miễn dịch tấn công, mức hypocretin giảm xuống thấp làm cho người bệnh buồn ngủ đột ngột.

Ngoài ra, một số yếu tố nguy cơ khác cũng được cho rằng là nguyên nhân gây nên chứng ngủ rũ như:

• Khiếm khuyết di truyền ở não làm ngăn cản sự sản xuất hypocretin từ khi sinh ra.
• Thay đổi nội tiết tố xảy ra ở tuổi dậy thì hoặc thời kỳ mãn kinh làm giảm tiết hypocretin.
• Trải qua tình trạng căng thẳng nghiêm trọng.
• Thay đổi giờ giấc ngủ đột ngột chẳng hạn như bị trái múi giờ làm não chưa thích nghi dẫn đến rối loạn tiết hypocretin.
• Nhiễm trùng như nhiễm trùng liên cầu khuẩn.
• Chích vaccine cúm Pandemrix phòng bệnh cúm lợn A/H1N1 cũng làm rối loạn hệ miễn dịch tạm thời và gây ra chứng ngủ rũ ở trẻ em.[2]

3 Dấu hiệu

Ngủ rũ có thể gây ra các tai nạn nguy hiểm và các biến chứng như:

• Buồn ngủ quá mức vào ban ngày.
• Ngủ đột ngột ngay cả lúc đang làm dở dang một việc gì đó.
• Mất trương lực cơ đột ngột với các biểu hiện như nói lắp hay yếu cơ kéo dài từ vài giây đến vài phút.
• Tê liệt khi tỉnh dậy.
• Giấc ngủ bị gián đoạn vì có thể bị mất ngủ vào ban đêm, hay mơ và bị giật mình giữa chừng, khó thở hay ngưng thở khi ngủ.
• Mơ nhiều đôi khi có ảo giác.[1]

Chứng ngủ rũ có thể làm bạn ngủ đột ngột

4 Biến chứng

• Có thể gây ra tai nạn: Việc ngủ một cách đột ngột có thể nguy hiểm khi người bệnh đang tham gia giao thông hoặc bị thương khi đang dùng dao hay chảo nóng lúc nấu ăn.
• Ảnh hưởng tâm lý: Người bệnh có thể cảm thấy tự trách bản thân hay bị người khác hiểu lầm vì cho rằng họ suốt ngày lười biếng, giảm tập trung khiến cho hiệu quả công việc sa sút.

5 Cách chẩn đoán

Bác sĩ sẽ kết hợp hỏi bệnh sử và các xét nghiệm chẩn đoán để chẩn đoán chính xác nhất tình trạng và mức độ ngủ rũ của người bệnh:

• Hỏi tiền sử bệnh.
• Đo đa ký giấc ngủ (PSG) là phương pháp để chẩn đoán, xác định nguyên nhân và mức độ khó thở khi ngủ.
• Kiểm tra tiềm thời giấc ngủ (MSLT) được sử dụng để đánh giá mức độ nghiêm trọng của cơn ngủ rũ vào ban ngày.
• Chọc dò tủy sống kiểm tra hypocretin.

Có thể chọc dò tủy sống kiểm tra hypocretin để chẩn đoán bệnh

6 Khi nào cần gặp bác sĩ

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Khi nhận thấy tình trạng ngủ rũ thường xuyên và ảnh hưởng đến cuộc sống, chất lượng học tập và làm việc thì bạn nên đến gặp bác sĩ để được chữa trị kịp thời chứng ngủ rũ. Hoặc hãy đến bác sĩ khi bạn có các dấu hiệu sau đây:

• Ngủ đột ngột và ngã bị thương.
• Ngủ thiếp đi đột ngột một cách thường xuyên.
• Đột ngột bất tỉnh kèm theo triệu chứng của một cơn đau tim, đột quỵ.

Nơi khám chữa chứng ngủ rũ

Nên đến các cơ sở y tế gần nhất hoặc các bệnh viện đa khoa tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp:

• TP. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Thống Nhất.
• Hà Nội: Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện K.

7 Các phương pháp chữa chứng ngủ rũ

Chứng ngủ rũ chủ yếu được điều trị bằng cách sử dụng thuốc để ngăn chặn tình trạng mất kiểm soát cơn buồn ngủ. Một số thuốc được sử dụng bao gồm:

Thuốc kích thích hệ thần kinh trung ương giúp người bệnh giữ được sự tỉnh táo nhưng nếu dùng lâu dài sẽ gây ra tác dụng phụ hồi hộp, tim đập nhanh.

Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrine (SNRIs) hoặc thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI) chẳng hạn như Venlafaxine (Effexor XR), Fluoxetine (Prozac) và Sertraline (Zoloft) giúp ức chế cơn buồn ngủ, giảm ảo giác và yếu cơ chân tay.

Thuốc chống trầm cảm ba vòng gồm Nortriptyline, Imipramine (Tofranil) và Clomipramine (Anafranil) điều trị tình trạng ngủ rũ với sự tê liệt nhất thời.

Natri oxybate (Xyrem) và muối oxybate (Xywar) giúp cải thiện tình trạng mất ngủ vào ban đêm do chứng ngủ rũ.

8 Biện pháp phòng ngừa

Để ngăn chặn chứng ngủ rũ, bạn có thể bắt đầu bằng việc thay đổi lối sống khoa học hơn như:

• Lập thời gian biểu cho việc ngủ nghỉ, làm việc và thức dậy mỗi ngày, kể cả ngày nghỉ.
• Nghỉ ngơi đầy đủ: Mỗi ngày, bạn nên chợp mắt tầm 15 đến 20 phút vào đúng vào một thời điểm nào đó vào ban ngày. Điều này giúp não bộ thư giãn và tăng khả năng ngăn chặn cơn buồn ngủ do chứng ngủ rũ đến bất ngờ.
• Không dùng thuốc lá, các chất kích thích hay bia rượu vào buổi tối vì sẽ ảnh hưởng làm chứng ngủ rũ trở nên nghiêm trọng hơn.
• Tập thể dục thường xuyên và tốt nhất trước khi đi ngủ khoảng 4 đến 5 tiếng để kích thích bạn ngủ ngon hơn vào ban đêm và tỉnh táo vào ban ngày.

Bạn nên chợp mắt tầm 15 đến 20 phút vào ban ngày.

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn có những kiến thức xoay quanh bệnh ngủ rũ như nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị. Hãy chia sẻ bài viết tới người thân, bạn bè nếu thấy hữu ích nhé!