Hoại tử vô mạch là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Hoại tử vô mạch là một bệnh lý ở xương xảy ra khi các tế bào xương chết dần do nguồn cung cấp máu nuôi dưỡng cho xương bị gián đoạn. Cùng tìm hiểu về hoại tử vô mạch qua bài viết dưới đây nhé!

1Hoại tử vô mạch là gì?

Hoại tử vô mạch còn được gọi với những tên khác như hoại tử vô khuẩn, hoại tử không liên quan chấn thương, hoại tử thiếu máu. Là bệnh lý do nhiều nguyên nhân gây ra như tỳ đè, mất cân bằng áp lực, do phóng xạ làm giảm lượng máu tới nuôi xương, khiến xương bị hoại tử dần.

Hoại tử vô mạch thường xảy ra tại cổ xương đùi, nhưng cũng có thể xảy ra ở nhiều vị trí khác như ⅓ trên xương đùi, đầu trên xương cánh tay, hoặc những xương nhỏ ở cổ tay, bàn chân.

Có hai dạng hoại tử vô mạch đáng chú ý ở trẻ em là hoại tử vô căn đầu xương đùi (bệnh Legg - Calvé-Perthes) hoặc hoại tử kèm trượt đầu trên xương đùi (SCFE), bệnh này thường xảy ra ở thiếu niên hơn. [1]

Hoại tử vô mạch là một bệnh lý về xương nguy hiểm

2Các yếu tố nguy cơ

Có nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh hoại tử vô mạch, chẳng hạn như:

• Dùng glucocorticoids kéo dài: việc sử dụng kéo dài các thuốc kháng viêm glucocorticoids bất kể đường uống hay đường tĩnh mạch đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh hoại tử vô mạch không do chấn thương lên đến 35%.[2]
• Lạm dụng thức uống có cồn: việc tiêu thụ thức uống có cồn quá mức hàng ngày có thể làm tăng lượng chất béo trong máu và gây tổn thương mạch máu. Điều này làm giảm lưu lượng máu đến xương, dẫn đến nguy cơ hoại tử vô mạch.
• Hút thuốc lá: các chất trong khói thuốc lá có thể làm tổn thương các mạch máu trong cơ thể và qua đó làm giảm lưu lượng máu đến xương.
• Dùng nhóm Bisphosphonates: là nhóm thuốc thường được chỉ định trong các trường hợp loãng xương nhằm cải thiện mật độ xương. Nhưng một tác dụng phụ hiếm gặp của nhóm thuốc này là gây hoại tử xương hàm.
• Sau ghép tạng: để ngăn chặn cơ thể đào thải tạng ghép, việc sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch là điều bắt buộc. Tuy nhiên, các thuốc này có thể làm giảm khả năng hồi phục vết thương và tăng nguy cơ nhiễm trùng, loãng xương dẫn đến nguy cơ hoại tử vô mạch.
• Bệnh lupus ban đỏ hệ thống (SLE): gây ra tình trạng viêm ở các mạch máu nhỏ, làm giảm lưu lượng máu đến các mô và cơ quan, bao gồm cả xương. Ngoài ra, người bệnh mắc SLE còn phải điều trị với corticosteroid kéo dài nên càng làm tăng nguy cơ bị hoại tử vô mạch.
• Do di truyền: một số bệnh lý di truyền liên quan đến chuyển hóa như Gaucher hoặc các rối loạn đông máu có yếu tố di truyền có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, gây tắc nghẽn mạch máu và giảm cung cấp máu đến xương.

Dùng glucocorticoids kéo dài có thể làm tăng nguy cơ bị hoại tử vô mạch

3Triệu chứng của hoại tử vô mạch

Phần lớn, bệnh nhân mắc hoại tử vô mạch không nhận biết được các dấu hiệu ban đầu của bệnh, do đó bệnh thường được phát hiện khi đã tiến triển nặng và có biến chứng. Một số triệu chứng có thể xuất hiện ở giai đoạn sớm như:

• Đau nhức ở khớp tổn thương có tính chất âm ỉ, liên tục kể cả khi nghỉ ngơi và đau tăng lên khi người bệnh vận động, khuân vác vật nặng.
• Biểu hiện đau ở khớp có thể nặng lên theo thời gian và diễn tiến của bệnh.
• Đau có thể làm hạn chế giới hạn vận động của khớp tổn thương.

Đau khớp kéo dài và nặng dần lên có thể là dấu hiệu của hoại tử vô mạch

4Biến chứng của hoại tử vô mạch

Nếu không được điều trị kịp thời, hoại tử vô mạch sẽ tiến triển ngày càng nặng hơn. Xương bị tổn thương nghiêm trọng có thể gãy, hoại tử và biến dạng khớp, gây viêm khớp mãn tính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động của người bệnh.[3]

Hoại tử vô mạch không được phát hiện sớm cho thể dẫn tới hoại tử xương

5Cách chẩn đoán

Đánh giá lâm sàng có thể giúp bác sĩ định hướng bệnh nhân có khả năng mắc hoại tử vô mạch, tuy nhiên để làm rõ chẩn đoán thì cần làm thêm một số các xét nghiệm sau:

• Chụp X-quang: giúp khảo sát các bất thường ở xương như gãy, biến dạng...
• Chụp cắt lớp vi tính: giúp đánh giá bất thường tại xương và mô mềm tốt hơn trên phim X-quang.
• Sinh thiết: có thể đánh giá tổn thương ở cấp độ tế bào, ngoài ra có thể giúp chẩn đoán hoặc loại trừ các tổ chức nghi ngờ ung thư.

X-quang có thể giúp chẩn đoán hoại tử vô mạch

6Khi nào cần gặp bác sĩ?

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Bạn nên gặp bác sĩ nếu bị đau dai dẳng ở bất kỳ khớp nào, nhất là khi triệu chứng không tự thuyên giảm mà tiến triển nặng dần theo thời gian. Và cần đến khám ngay khi có dấu hiệu gãy xương hoặc trật khớp.

Bạn nên đến khám bác sĩ nếu tình trạng đau khớp kéo dài và nặng dần lên

Nơi khám chữa hoại tử vô mạch

Nếu bạn có các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh hoại tử vô mạch, bạn cần đến cơ sở y tế gần nhất hoặc chuyên khoa Nội khoa thuộc các bệnh viện uy tín để được thăm khám và điều trị kịp thời, bạn có thể tham khảo một số bệnh viện uy tín sau:

• TP. HCM: Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y dược TP. HCM, Bệnh viện Nhân dân 115...
• Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108...

7Các phương pháp chữa hoại tử vô mạch

Phẫu thuật

Đến nay chưa có nhóm thuốc nào được chứng minh là có lợi ích rõ ràng trong điều trị bệnh hoại tử vô mạch. Và mặc dù ở một số trường hợp việc điều trị thuốc có thể làm chậm quá trình hoại tử vô mạch nhưng hầu hết người bệnh cuối cùng đều cần phải phẫu thuật. Các phương pháp phẫu thuật trong hoại tử vô mạch thường là:

• Giải nén lõi: bác sĩ sẽ tạo một lỗ nhỏ trên bề mặt xương để giảm áp lực lên vùng xương đang bị chết, từ đó cải thiện lưu thông máu và hỗ trợ quá trình phục hồi.
• Ghép xương tự thân: phần xương khỏe mạnh từ một vị trí khác trong cơ thể (thường là xương chậu) sẽ được lấy ra để ghép vào vùng xương bị hoại tử, giúp tái tạo và củng cố cấu trúc xương.
• Tái định hình xương: trong trường hợp tổn thương xương đã lan rộng, phần xương bị hoại tử sẽ được cắt bỏ và phần xương còn lại sẽ được điều chỉnh hình dạng để đảm bảo khớp hoạt động trơn tru và giảm đau.
• Thay khớp nhân tạo: Khi tổn thương xương quá nghiêm trọng và không thể phục hồi, bác sĩ sẽ tiến hành thay thế hoàn toàn khớp bị hư hỏng bằng một khớp nhân tạo để phục hồi chức năng vận động.
• Ghép xương có mạch máu: Bác sĩ sẽ lấy một phần xương có mạch máu khỏe mạnh từ một vị trí khác (thường là xương mác ở cẳng chân) và ghép vào vùng xương bị bệnh. Điều này giúp cung cấp nguồn máu dồi dào cho vùng xương ghép, thúc đẩy liền xương và phục hồi khớp.
• Kích thích điện: dòng điện có tác dụng kích thích sự phát triển của tế bào xương mới. Phương pháp này giúp tăng cường quá trình liền xương và cải thiện kết quả điều trị cho vùng xương ghép.

Thay khớp nhân tạo có thể được chỉ định nếu xương bị tổn thương nghiêm trọng

Chăm sóc tại nhà

Người bệnh mắc hoại tử vô mạch nên áp dụng một số biện pháp chăm sóc tại nhà như sau:

• Nghỉ ngơi: việc hạn chế vận động thể chất hoặc sử dụng nạng trong vài tháng nhằm giúp giảm áp lực lên khớp bị tổn thương, tạo điều kiện cho xương phục hồi.
• Tập vật lý trị liệu: mỗi người bệnh nên có một liệu trình vật lí trị liệu riêng để phù hợp với mức độ nặng của bệnh và khả năng phục hồi của từng người. Điều này sẽ giúp họ cải thiện giới hạn vận động và sức mạnh cơ tốt nhất.

Người bệnh nên sử dụng nạng để đi lại trong những tháng đầu sau phẫu thuật

8Biện pháp phòng ngừa

Để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh hoại tử vô mạch, bạn nên thực hiện các biện pháp sau:

• Hạn chế sử dụng rượu: rượu là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra AVN. Việc tiêu thụ quá nhiều rượu có thể làm giảm lưu lượng máu đến xương, gây tổn thương tế bào xương.
• Kiểm soát cholesterol: cholesterol cao trong máu có thể gây xơ vữa động mạch, làm hẹp các mạch máu nuôi xương, từ đó dẫn đến hoại tử vô mạch.
• Sử dụng corticosteroid một cách thận trọng theo đúng chỉ định của bác sĩ.
• Bỏ hút thuốc: hút thuốc làm giảm lượng oxy trong máu, ảnh hưởng đến quá trình nuôi dưỡng xương và tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý khác, trong đó có hoại tử vô mạch.

Hạn chế uống bia rượu để giảm nguy cơ mắc hoại tử vô mạch

Hoại tử vô mạch cần được phát hiện và điều trị sớm để tránh các biến chứng nguy hiểm. Bạn hãy chia sẻ bài viết này tới mọi người nếu cần thiết nhé!