Rối loạn nhân cách là một rối loạn tâm thần, người bệnh thường có lối suy nghĩ, hành động không lành mạnh và gây ra tình trạng đau khổ. Hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và cách cách khắc phục tình trạng rối loạn nhân cách qua bài viết dưới đây nhé!
1Rối loạn nhân cách là gì?
Rối loạn nhân cách là một rối loạn tâm thần xảy ra khi cách suy nghĩ, hành xử cũng như hoạt động không phù hợp với tình huống mà người bệnh đang đối mặt.
Người mắc rối loạn này sẽ rất khó khăn trong việc nhận thức tình huống cũng như cách phản ứng như thế nào với tình huống hiện tại. Điều này gây khó khăn rất lớn đến các mối quan hệ của người bệnh với những người xung quanh.
Rối loạn nhân cách là trạng thái mà người bệnh có cách suy nghĩ và ứng xử không phù hợp với tình huống
2Nguyên nhân
Tuy chưa xác định được nguyên nhân cụ thể nhưng các nhà khoa học có thể nhận thấy mối liên quan giữa rối loạn nhân cách với các vấn đề sau:
- Do di truyền: các nhà khoa học đã xác định được rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế có liên quan đến 1 gen trong bộ nhiễm sắc thể. Bên cạnh đó, một số gen do bố mẹ truyền lại sẽ hình thành nên một số đặc điểm tính cách của người bệnh.
- Những thay đổi trong não bộ: khi có bất thường hạch hạnh nhân (một phần của hệ viền của não) có thể dẫn tới rối loạn hoang tưởng. Hạch hạnh nhân nằm ở thuỳ thái dương, khi có kích thích vào hạch hạnh nhân bên phải sẽ sinh ra những cảm xúc tiêu cực, kích thích vào hạch hạnh nhân bên trái sẽ sinh ra những cảm xúc tích cực.
- Thay đổi tâm lý sau sang chấn: đa số những sang chấn này đều là chấn thương tâm lý tuổi thơ như tấn công tình dục, bạo lực gia đình, bạo lực học đường, sự chia tách của bố mẹ...
3Các loại rối loạn nhân cách
Theo DSM-5, người ta phân chia 10 loại rối loạn nhân cách thành 3 nhóm cơ bản sau đây.
Nhóm A
Những rối loạn nhân cách được xếp vào nhóm này liên quan đến tính cách kỳ quặc và lập dị. Dựa vào bản chất của tính cách có thể phân chia như:
- Hoang tưởng: luôn trong trạng thái không tin tưởng bất cứ sự vật, sự việc gì, luôn cho rằng có người làm hại mình.
- Phân liệt: không quan tâm đến những người xung quanh, không có ý định xây dựng mối quan hệ lâu dài.
- Dạng phân liệt: người bệnh có những suy nghĩ và ý tưởng không theo lẽ thường. Người bệnh thường thể hiện sự tức giận, khó chịu theo một cách nhất định và ít có nhu cầu đối với các mối quan hệ thân thiết.
Nhóm B
Các rối loạn thuộc nhóm này thường liên quan đến cảm xúc thất thường của người bệnh bao gồm
- Chống đối xã hội: chỉ nghĩ đến lợi ích cá nhân, không có trách nhiệm xây dựng xã hội, luôn nghĩ cách thao túng tâm lý người khác.
- Ranh giới: luôn cảm thấy xa cách với người khác, nghĩ rằng bản thân luôn bị bỏ rơi, bỏ mặc.
- Kịch tính: luôn kịch tính hóa mọi chuyện để trở thành trung tâm sự chú ý.
- Ái kỷ: có lòng tự trọng rất cao, nhận thức quá cao về năng lực của bản thân và hay khoe khoang về thành quả.
Nhóm C
Những người thuộc nhóm này luôn mang tâm lý lo âu và sợ sệt quá mức. Có thể liệt kê các nhóm tính cách thành phần như:
- Né tránh: né tránh các mối quan hệ xã hội do sợ bị chỉ trích hoặc bị từ chối.
- Phụ thuộc: người bệnh luôn đòi hỏi sự chăm sóc quá mức từ người khác, kể cả những sinh hoạt hàng ngày.
- Ám ảnh cưỡng chế: luôn trong trạng thái yêu cầu sự hoàn hảo quá mức, luôn cứng nhắc làm theo kế hoạch.
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế có biểu hiện người bệnh luôn yêu cầu hoàn hảo quá đà
4Triệu chứng
Mất khả năng xây dựng tính tương quan: các mối quan hệ không được xây dựng bền vững, người bệnh không nhận biết được sự thay đổi trong các mối quan hệ và luôn trong trạng thái trống rỗng, lạc lõng, né tránh các mối quan hệ xung quanh.
Mất khả năng tạo cảm tình: luôn thay đổi cảm xúc bất chợt (giận dỗi vô cớ), cố gắng tránh xa sự chia ly, lòng tự trọng cao hoặc thấp hơn thực tế.
Rối loạn hành vi: xuất hiện những hành vi không phù hợp quy chuẩn như tự làm hại bản thân, ý muốn tự sát, cơn bùng nổ (lạm dụng thuốc, cố ý gây tai nạn giao thông,...)
5Biến chứng nguy hiểm
- Ảnh hưởng rất lớn đến các mối quan hệ xã hội, thu hẹp vòng quan hệ, bị cô lập trong xã hội.
- Luôn trong trạng thái lo âu, sợ sệt, mặc cảm có thể gây ra mắc các bệnh lý khác như trầm cảm, rối loạn lo âu, tâm thần phân liệt.
- Ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe, thân thể do các hành vi tự hại.
6Cách chẩn đoán
- Tiêu chuẩn lâm sàng DSM-5: dựa vào các tiêu chí được đề cập trong cẩm nang DSM-5, bác sĩ sẽ đánh giá trên thang điểm để chẩn đoán các rối loạn phù hợp.
- Giám định tâm thần: dựa vào bảng câu hỏi cho sẵn, người bệnh và những người thân tiến hành trả lời nhằm đánh giá suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của người bệnh.
7Khi nào cần gặp bác sĩ
Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ
Khi bạn hoặc người thân có bất cứ đặc điểm nào gợi ý đến rối loạn nhân cách có thể sử dụng công cụ McLean Screening Instrument for Borderline Personality Disorder (công cụ sàng lọc McLean chẩn đoán rối loạn nhân cách MSI-BPD). Đây là công cụ bao gồm các câu hỏi giúp chẩn đoán rối loạn nhân cách.
Nếu tự đánh giá trên 4 điểm nên đến gặp các bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị thích hợp.
Nơi khám chữa rối loạn nhân cách
Hãy đến các cơ sở y tế gần nhất, các phòng khám tâm lý uy tín hoặc chuyên khoa sức khỏe tâm thần của các bệnh viện uy tín để được thăm khám và chữa trị:
- Tại Thành phố Hồ Chí Minh: Bệnh viện Tâm thần TP.HCM, Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM cơ sở 1, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương,...
- Tại Hà Nội: Viện sức khỏe tâm thần quốc gia - Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Lão khoa Trung Ương, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội...
8Các phương pháp chữa rối loạn nhân cách
Tâm lý trị liệu
- Bác sĩ sẽ giúp người bệnh nhận biết được cảm xúc, tâm lý, hành vi và suy nghĩ của bản thân để xác định những cảm xúc, suy nghĩ không phù hợp.
- Sử dụng các liệu pháp tâm lý bao gồm trị liệu cá nhân và trị liệu gia đình nhằm giúp thay đổi và xử trí với những cảm xúc của người bệnh.
- Người bệnh được đào tạo xây dựng các kỹ năng xã hội nhằm giúp kiểm soát những suy nghĩ những hành động không đúng mực, hỗ trợ thực hiện những hành vi đúng chuẩn giúp nâng cao tương tác xã hội.
Sử dụng thuốc
Không có thuốc chữa trị căn nguyên của bệnh này. Tuy nhiên trong một số trường hợp phải dùng thuốc để điều trị triệu chứng:
- Thuốc chống trầm cảm: nhằm giảm tâm lý buồn bã, sợ sệt, các cảm xúc chán nản, những suy nghĩ bốc đồng hoặc tâm trạng cáu kỉnh.
- Thuốc điều chỉnh cảm xúc: đưa cảm xúc về trạng thái bình thường chứ không hưng phấn quá độ cũng như không chán nản quá mức.
- Thuốc chống loạn thần: là thuốc an thần kinh, giúp giảm các triệu chứng liên quan đến loạn thần như ảo tưởng, ảo giác, suy nghĩ lộn xộn,...
- Thuốc chống lo âu: giảm bớt cảm giác lo âu cũng như các rối loạn thần kinh thực vật do lo âu gây ra như tim đập nhanh, đổ mồ hôi, tâm lý bồn chồn,...
Lưu ý, đây là các thuốc chuyên khoa nên cần sử dụng theo chỉ định của bác sĩ điều trị.
Điều trị tại bệnh viện
Khi các trường hợp rối loạn nhân cách quá nặng, có ý nghĩ hoặc hành vi tự hại hoặc tự sát có thể phải điều trị và theo dõi tại bệnh viện.
Tại đây, người bệnh sẽ được theo dõi và đánh giá thường xuyên, nhằm xử trí kịp thời các hành động quá mức cũng như theo dõi các tác dụng phụ của thuốc trên cơ thể.
9Biện pháp phòng ngừa
- Tìm kiếm sự tư vấn tâm lý: khi gặp các vấn đề tâm lý nhưng không thể giải quyết nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá bằng liệu pháp tâm lý trị liệu.
- Sử dụng thuốc điều độ theo chỉ định của bác sĩ: thực hiện đúng thời gian và cách dùng của từng loại thuốc, tránh bỏ thuốc giữa chừng do có thể gặp phải tình trạng giống như hội chứng cai nghiện.
- Tăng cường tập thể thao: giúp sản sinh ra các hormone, duy trì tâm trạng qua đó cải thiện các triệu chứng trầm cảm, lo lắng. Đồng thời, hoạt động thể lực cũng giúp tránh tác dụng phụ gây tăng cân của một số loại thuốc.
- Hạn chế rượu và chất kích thích khác: các sản phẩm này có thể kích thích hệ thần kinh làm các triệu chứng rối loạn nhân cách biểu hiện nặng hơn.
Tăng cường luyện tập thể dục thể thao để sản sinh ra nhiều hormone hạnh phúc
Hy vọng bài viết đã mang đến cho bạn cái nhìn cơ bản về tổ hợp các bệnh liên quan đến rối loạn nhân cách trên và cách để phòng ngừa chúng. Nếu bạn thấy bài viết hay, hãy chia sẻ người thân và bạn bè bài viết này nhé!
