Herpes môi: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả

Herpes môi hay còn gọi mụn rộp ở môi là một bệnh nhiễm trùng phổ biến do virus Herpes Simplex gây ra. Bệnh đặc trưng bởi sự xuất hiện của các cụm mụn nước nhỏ, gây đau và khó chịu trên hoặc xung quanh môi. Hãy tìm hiểu kỹ hơn về herpes môi qua bài viết dưới đây nhé!

1Herpes môi là gì?

Herpes môi là tình trạng nhiễm trùng ở môi hoặc khu vực xung quanh môi do virus Herpes Simplex (HSV) gây ra. Đây là một loại virus rất phổ biến, ước tính khoảng 90% người trưởng thành đã tiếp xúc với HSV-1 (tác nhân chính gây herpes môi) vào năm 50 tuổi.

Sau khi nhiễm lần đầu, virus không biến mất mà sẽ cư trú vĩnh viễn trong các tế bào thần kinh của cơ thể ở trạng thái ngủ (tiềm ẩn). Khi có các yếu tố kích hoạt, virus sẽ nhân lên và gây ra các đợt bùng phát mụn rộp tái phát. [1]

Virus gây herpes môi sẽ phát triển khi gặp điều kiện thuận lợi

2Nguyên nhân gây bệnh herpes môi

Chủ yếu do virus Herpes Simplex (HSV)

Virus HSV thuộc nhóm virus DNA, trong đó HSV-1 thường gây herpes môi, còn HSV-2 chủ yếu liên quan đến herpes sinh dục nhưng đôi khi có thể lây lan lên môi qua quan hệ miệng - sinh dục. Loại virus này lưu trú ở thần kinh và có thể tái hoạt động khi cơ thể suy yếu. [2]

Bệnh herpes môi thường do virus Herpes Simplex (HSV) 1 gây ra

Herpes môi lây qua đường nào?

Bệnh herpes môi lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ vết loét hoặc nước bọt của người đang có mụn rộp. Cụ thể, virus có thể lây lan qua các hành động như hôn hoặc chạm vào vết thương hở hay sử dụng chung các vật dụng cá nhân như ly uống nước, khăn mặt, son môi hay dao cạo râu trong giai đoạn virus phát triển.

Ngoài ra, các yếu tố kích thích như stress, mệt mỏi, sốt, tiếp xúc nhiều với ánh nắng mặt trời hoặc chu kỳ kinh nguyệt cũng có thể làm bệnh tái phát. [3]

3Herpes môi có nguy hiểm không? Các biến chứng có thể xảy ra

Đối với những người có hệ miễn dịch yếu hoặc nếu không được điều trị đúng cách, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng như sau:

• Nhiễm trùng mắt: Virus có thể lây lan từ môi lên mắt, gây đau, sưng, thậm chí làm tổn thương giác mạc và ảnh hưởng đến thị lực.
• Lây lan sang các vùng da khác: Virus có thể lây sang ngón tay (gọi là herpetic whitlow) hoặc các vùng da bị tổn thương khác.
• Viêm não (hiếm gặp): Đây là biến chứng nghiêm trọng nhất, thường xảy ra ở người có hệ miễn dịch suy yếu, gây viêm và tổn thương não.

Herpes môi có thể ảnh hưởng đến thị lực của người mắc bệnh

4Các giai đoạn phát triển của mụn rộp ở môi

5 giai đoạn của bệnh Herpes môi bạn cần biết

Giai đoạn 1: Ngứa ran và châm chích (Tingling and Itching)

Trước khi mụn nước xuất hiện, người bệnh thường cảm thấy ngứa, rát, châm chích quanh môi hoặc cằm trong 1 - 2 ngày đầu. Đây là dấu hiệu sớm nhất báo hiệu đợt bùng phát. [4]

Giai đoạn 2: Xuất hiện mụn nước (Blisters)

Các mụn nước nhỏ, chứa dịch trong, mọc thành cụm trên môi hoặc xung quanh miệng. Cảm giác đau, rát hoặc sưng có thể tăng lên trong 1 - 2 ngày.

Giai đoạn 3: Mụn nước vỡ và lở loét (Oozing and Ulceration)

Các mụn nước vỡ ra, chảy dịch, tạo thành các vết loét hở, nông, màu đỏ. Đây là giai đoạn đau đớn nhất và cũng là giai đoạn virus lây lan mạnh nhất. [5]

Giai đoạn 4: Đóng vảy (Crusting)

Ở giai đoạn này, các vết loét khô lại, hình thành lớp vảy màu vàng hoặc nâu. Khi vảy bong ra có thể gây ngứa hoặc chảy máu nhẹ.

Giai đoạn 5: Lành da (Healing)

Sau khi lớp vảy bong đi, vùng da trở nên hồng hào và thường không để lại sẹo. Tuy nhiên, ở một số trường hợp có bội nhiễm hoặc người bệnh hay chạm tay, bóc vảy, quá trình lành da có thể kéo dài hơn và để lại vết thâm nhẹ tạm thời.

5Triệu chứng bệnh herpes môi

Khi nhiễm herpes môi, bạn có thể bắt gặp các triệu chứng sau đây: [3]

• Mụn nước nhỏ, mọc thành chùm ở môi hoặc quanh miệng.
• Cảm giác rát, ngứa, châm chích trước khi nổi mụn.
• Sưng đau, nóng rát tại vùng tổn thương.
• Đối với các trường hợp nặng thì có thể gây sốt nhẹ, sưng hạch cổ, đau họng hoặc mệt mỏi.

Ở giai đoạn nặng, bạn có thể cảm thấy đau họng

6Phân biệt herpes môi và nhiệt miệng (loét áp-tơ)

Bạn có thể dựa vào các đặc điểm bên dưới để phân biệt herpes môi và nhiệt miệng: [6]

7Chẩn đoán bệnh herpes môi

Thông thường, bác sĩ sẽ chẩn đoán bệnh dựa trên biểu hiện lâm sàng đặc trưng. Trong trường hợp cần thiết, có thể chỉ định thêm các xét nghiệm như:

• PCR (phát hiện DNA virus HSV).
• Nuôi cấy virus từ dịch mụn nước.
• Xét nghiệm máu để xác định kháng thể HSV.

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu để xác định kháng thể HSV

8Các phương pháp điều trị herpes môi

Thuốc kháng virus dạng uống

Các thuốc kháng virus dạng uống như acyclovir, valacyclovir, famciclovir giúp giảm thời gian lành giúp rút ngắn thời gian phát bệnh và giảm tần suất tái phát. Để đạt hiệu quả tối ưu, bạn nên bắt đầu sử dụng ngay khi xuất hiện các triệu chứng đầu tiên như ngứa hoặc châm chích. [7]

Thuốc bôi herpes môi

Một số loại kem kháng virus như acyclovir, penciclovir hoặc docosanol có tác dụng làm khô mụn nước nhanh chóng, giảm cảm giác đau rát cũng như hạn chế sự lây lan của virus. Người bệnh nên thoa kem ngay khi có dấu hiệu ngứa rát thay vì đợi đến khi mụn nổi rõ mới bắt đầu điều trị.

Các biện pháp giảm đau và khó chịu tại nhà

Việc kết hợp với các biện pháp chăm sóc tại nhà sẽ giúp quá trình hồi phục diễn ra nhanh chóng hơn: [8]

• Chườm lạnh: Đặt một chiếc khăn lạnh hoặc túi đá nhỏ lên vết thương có thể giúp giảm sưng, giảm đau tức thì.
• Dùng thuốc giảm đau OTC: Dùng thuốc paracetamol hoặc ibuprofen theo chỉ định của bác sĩ để giảm đau và sốt.
• Tránh thức ăn có tính axit, cay nóng: Điều này giúp tránh kích thích và làm vết loét trở nên đau hơn.
• Giữ vệ sinh: Rửa tay kỹ sau khi chạm vào vết mụn rộp.

9Cách phòng ngừa lây lan và tái phát herpes môi

Tránh tiếp xúc trực tiếp trong giai đoạn bùng phát

Trong giai đoạn mụn rộp đang hoạt động (từ khi xuất hiện mụn nước đến khi vết thương lành hoàn toàn), bạn cần tránh các hình thức tiếp xúc thân mật trực tiếp như hôn hoặc quan hệ tình dục bằng miệng. Bên cạnh đó, bạn chỉ nên chạm vào vết mụn khi cần bôi thuốc và luôn rửa tay kỹ sau mỗi lần tiếp xúc để ngăn ngừa sự lây lan của virus.

Không dùng chung các vật dụng cá nhân

Virus Herpes Simplex có thể tồn tại một thời gian ngắn trên bề mặt đồ vật, tạo thành đường lây truyền gián tiếp. Do đó, bạn không nên chia sẻ các vật dụng cá nhân như ống hút, ly uống nước hoặc khăn tắm để bảo vệ sức khoẻ bản thân và những người xung quanh.

Tuyệt đối không dùng chung vật dụng cá nhân với người bệnh

10Khi nào cần gặp bác sĩ?

Dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Bạn nên đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế uy tín khi: [9]

• Mụn rộp kéo dài trên 2 tuần không khỏi.
• Mụn rộp tái phát quá thường xuyên (≥6 lần/năm).
• Xuất hiện ở mắt hoặc vùng sinh dục.
• Mụn rộp lan rộng gây đau nhiều, hoặc kèm theo sốt cao, sưng hạch.
• Người có hệ miễn dịch suy yếu, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai bị herpes môi.

Bạn cần đến gặp bác sĩ ngay lập tức khi xuất hiện mụn nước kèm sốt cao

Nơi khám chữa uy tín

Bạn nên đến các chuyên khoa Da liễu của các bệnh viện lớn để được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời:

• Tại Hà Nội: Bệnh viện Da liễu Trung ương, Bệnh viện Bạch Mai.
• Tại TP.HCM: Bệnh viện Da liễu TP.HCM, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM.

11Các câu hỏi thường gặp về bệnh herpes môi

Herpes môi bao lâu thì khỏi? Có khỏi hoàn toàn được không?

Thông thường, herpes môi tự khỏi sau khoảng 7 – 14 ngày. Tuy nhiên, bệnh không thể chữa khỏi hoàn toàn mà chỉ có thể kiểm soát, giảm triệu chứng và hạn chế các đợt tái phát bằng các biện pháp điều trị phù hợp và chăm sóc đúng cách. [7]

Có thể bị herpes ở những vị trí khác ngoài môi không?

Virus HSV-1 đôi khi gây tổn thương ở mũi, cằm, má hoặc ngón tay (herpetic whitlow). Ngoài ra, nếu virus lan sang mắt có thể gây viêm giác mạc do herpes, cần điều trị sớm để tránh mất thị lực.

Việc trang bị kiến thức y tế chính xác, sử dụng thuốc uống và bôi herpes môi đúng thời điểm và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa để giảm tần suất, mức độ bùng phát bệnh. Nếu thấy bài viết hay, hãy chia sẻ cho người thân và bạn bè cùng biết nhé!