Hở hàm ếch ở trẻ: Nguyên nhân và phẫu thuật chữa hở hàm ếch

Hở hàm ếch là một dị tật bẩm sinh ở trẻ, thường đi kèm với sứt môi khiến môi trẻ bị mất thẩm mỹ và ảnh hưởng lớn đến chức năng nghe, phát âm, ăn uống và tâm lý của trẻ. Cùng tìm hiểu nguyên nhân và các phẫu thuật hở hàm ếch qua bài viết dưới đây nhé!

1Hở hàm ếch là gì?

Hở hàm ếch là tình trạng mô vòm miệng không liên kết với nhau trong thời kỳ mang thai do một số nguyên nhân trong giai đoạn tuần thứ 6 đến tuần thứ 9 của thai kỳ.[1]

Tùy vào từng trẻ mà có biểu hiện khác nhau, có trẻ bị hở cả phần trước và sau vòm miệng, một số khác chỉ hở một phần vòm miệng.

Kết hợp với sứt môi, hở hàm ếch được chia thành 3 dạng sau:

• Sứt môi nhưng không bị hở hàm ếch.
• Hở hàm ếch nhưng không xuất hiện sứt môi.
• Có cả hai sứt môi và hở hàm ếch.[2]

Hở vòm miệng là tình trạng mô vòm miệng không liên kết với nhau

2Nguyên nhân

Nguyên nhân gây nên hở hàm ếch rất phức tạp và chưa thể biết rõ cơ chế. Tuy nhiên, các yếu tố dưới đây được xem là có ảnh hưởng đến hở hàm ếch:

• Di truyền: có nguy cơ cao mắc hở hàm ếch nếu trong họ hàng gần có người mắc bệnh.
• Mẹ bầu nhiễm virus trong giai đoạn từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 12 của thai kỳ.
• Trong giai đoạn đầu mang thai, mẹ sử dụng vitamin A liều cao.
• Thai kỳ không được cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng như vitamin B9, vitamin B12, vitamin B6.
• Mẹ bầu tiếp xúc thường xuyên với tia xạ, hóa chất độc hại, kim loại nặng.
• Mẹ bầu nghiện thuốc lá hoặc hút thuốc lá thụ động.

3Các bất cập khi bị hở hàm ếch

Trẻ bị hở hàm ếch sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi chào đời, từ việc khó khăn trong bú mẹ đến việc bị ảnh hưởng thính giác và giọng nói:

• Khó bú: do vòm miệng bị ảnh hưởng khiến trẻ không thể tạo được áp lực khi ngậm bắt vú. Chính điều này làm sữa không chảy ra được. Mặt khác khe hở vòm miệng có thể làm sữa sặc lên mũi.
• Ảnh hưởng thính giác: dễ tích tụ dịch trong tai gây nên tình trạng nhiễm trùng vùng tai. Tình trạng này kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng nghe của trẻ.
• Các vấn đề răng miệng: cấu trúc răng và miệng phát triển không bình thường, cộng thêm không thể ngậm kín miệng sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây sâu răng và viêm loét miệng.
• Vấn đề với giọng nói: nếu không được sửa chữa kịp thời, khi trẻ lớn thêm có thể gặp tình trạng giọng nói không rõ ràng.[3]

Trẻ bị hở hàm ếch khó trong việc bú sữa mẹ và cả sữa bình

4Cách chẩn đoán

Bác sĩ sẽ kết hợp siêu âm kiểm tra các bất thường trong quá trình mang thai của mẹ bầu hoặc thông qua các quan sát bên ngoài sau sinh để chẩn đoán:

• Khám lâm sàng: dựa vào hình thể bên ngoài, bác sĩ hoàn toàn có thể nhận biết được đứa trẻ bị hở hàm ếch mà không cần bất kỳ xét nghiệm nào.
• Siêu âm trước sinh: khi tiến hành siêu âm định kỳ, bác sĩ sản khoa có thể phát hiện được các bất thường trong cấu trúc miệng.[4]

Bác sĩ sẽ dựa vào hình thể ngoài để chẩn đoán hở hàm ếch ở trẻ

5Khi nào cần gặp bác sĩ

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Khi trẻ sinh ra với hở hàm ếch nên cho trẻ đi khám và điều trị kịp thời tránh những biến chứng nguy hiểm.

Khi gặp các yếu tố nguy cơ trong ba tháng đầu thai kỳ như nhiễm virus, tiếp xúc tia xạ, sử dụng vitamin A liều cao... sản phụ nên đến viện kiểm tra thai sản đúng hẹn để phát hiện sớm tình trạng này ở thai nhi.

Trong trường hợp trẻ chưa được phẫu thuật mà xuất hiện khó thở, nhiễm trùng tai thường xuyên, mất thính lực, gặp khó khăn trong ăn uống thì nên đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được tư vấn.[5]

Nơi khám chữa hở hàm ếch

Khi trẻ có dấu hiệu hở hàm ếch nên đến khoa Phẫu thuật tạo hình tại các cơ sở chuyên khoa để được điều trị thích hợp. Tham khảo một số bệnh viện đa khoa uy tín

• TP. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Nhi Đồng 1, Nhi Đồng 2, Bệnh viện Răng hàm mặt Trung ương...
• Hà Nội: Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Hữu Nghị, Bệnh viện Nhi Trung ương...

Ngoài ra còn có tổ chức “Operation Smile Vietnam" chuyên tổ chức các đợt phẫu thuật miễn phí cho trẻ em bị dị tật vùng hàm mặt ở các tỉnh thành trên cả nước.

6Các phương pháp chữa hở hàm ếch

Để điều trị tình trạng này, trẻ sẽ được thực hiện phẫu thuật tạo hình vòm miệng. Mục đích của phẫu thuật này giúp:

• Đóng kín khe hở giữa mũi và vòm miệng.
• Giúp tạo được vùng tiếng vang phù hợp của lời nói.
• Ngăn thức ăn và nước uống tràn lên mũi gây sặc.

Bác sĩ sẽ sắp xếp và sửa chữa cơ vùng miệng để giúp chúng hoạt động tốt hơn với phẫu thuật đóng khe hở theo từng lớp giải phẫu.

Những việc trẻ nên làm sau phẫu thuật:

• Ba tuần đầu ăn thức ăn lỏng hoặc thức ăn xay nhuyễn.
• Không được đưa tay hay bất kỳ vật cứng nào lên miệng để tránh ảnh hưởng đến vùng phẫu thuật.

Phẫu thuật hở hàm ếch giúp đóng kín khe hở giữa mũi và miệng

7Phòng ngừa hở hàm ếch

Trong thai kỳ, các bà mẹ nên áp dụng các gợi ý sau để ngăn ngừa hở hàm ếch ở trẻ:

• Tăng cường các thực phẩm chứa vitamin B9 (axit folic) trong bữa ăn như rau xanh, ngũ cốc... Trong trường hợp cần thiết nên bổ sung viên uống từ 0,4mg đến 1mg mỗi ngày.
• Cân bằng chế độ dinh dưỡng của mẹ, tránh thiếu các chất cần thiết cho sự phát triển của thai nhi.
• Hạn chế tiếp xúc với các hóa chất độc hại ảnh hưởng đến thai nhi.
• Luôn tạo môi trường thoải mái về tinh thần và thể chất. Luyện tập một số bài tập yoga, thiền nhẹ nhàng.
• Cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào.
• Trước khi có kế hoạch mang thai nên tiêm các mũi vaccine như uốn ván, rubella.

Cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho bà mẹ trong thời kỳ mang thai

Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn các kiến thức về hở hàm ếch đặc biệt là cách phòng ngừa trong thời kỳ mang thai. Nếu phát hiện trẻ mắc dị tật hở hàm hết thì nên đưa trẻ đến các cơ sở chuyên khoa càng sớm, càng tốt.