Hội chứng tourette: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị bệnh

Tourette là một hội chứng rối loạn thần kinh ngày càng trở nên phổ biến với nhóm đối tượng trẻ em ngày nay. Bệnh gây ra các triệu chứng nháy mắt, nhăn mặt, các cử động miệng lặp đi lặp lại liên tục. Hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị hội chứng Tourette qua bài viết sau nhé!

1 Hội chứng tourette là gì?

Tourette là hội chứng rối loạn thần kinh đang ngày một phổ biến đối với trẻ em. Đây là một hội chứng rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến khoảng 1% dân số. Theo DSM-5, Đặc trưng của hội chứng này xuất hiện những vận động và giọng nói không chủ đích.

Ngoài ra nguy hiểm hơn là đa số trẻ em mắc phải vấn đề này đều có các rối loạn tâm thần đi kèm như tăng động giảm chú ý, rối loạn ám ảnh cưỡng chế, rối loạn lo âu. Theo thống kê CDC Hoa Kỳ, có đến 5/6 trẻ có mắc các rối loạn thâm thần khác khi mắc Tic,Tourette.

Tic là một biểu hiện rối loạn tiêu biểu của hội chứng tourette, hiện nay có thể chia tic thành 3 nhóm theo thăm khám (Tic thoáng qua, tic kèm rối loạn vận động mạn tính và Tourette) hoặc có thể chia thành 2 nhóm dựa trên triệu chứng (tic đơn giản và tic phức tạp)

Bài viết tập trung vào cách phân loại hội chứng Tourette dựa trên triệu chứng:

• Tic đơn giản: Những tic đột ngột, ngắn và lặp đi lặp lại này liên quan đến một số nhóm cơ hạn chế.
• Tic phức tạp: Những kiểu chuyển động phối hợp, khác biệt này liên quan đến một số nhóm cơ.

Dù tourette và tic có thể sẽ biến mất khi trẻ lớn tuy nhiên các tình trạng bệnh tâm thần kèm theo thường sẽ không thuyên giảm nếu không được điều trị. [1]

Tourette là hội chứng rối loạn thần kinh đang ngày một phổ biến đối với trẻ em

2 Nguyên nhân

Nguyên nhân sinh ra bệnh lý này hiện chưa rõ ràng và có thể liên quan đến yếu tố di truyền và môi trường sống:

• Do di truyền: Có người nhà mắc phải Tourette sẽ làm tăng tỉ lệ mắc phải gấp 9 lần so với người bình thường.
• Bất thường ở não: Các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine và serotonin được cho là đóng vai trò quan trọng trong việc xuất hiện hội chứng Tic.
• Môi trường sống: Sự căng thẳng, phấn khích hay mệt mỏi, hoảng sợ quá mức cũng gây nguy cơ mắc Tourette.

3 Dấu hiệu

Các biểu hiện của Tic thường sẽ xuất hiện từ 5 - 10 tuổi và có thể kéo dài liên tục đến sau này. Sau đây là một số dấu hiệu cảnh báo một người có thể mắc hội chứng Tourette với các tic: [1]

Trong vận động

• Tic đơn giản: Nháy mắt, nhăn mặt, giật mạnh đâu, nhún vai, phóng tầm mắt, co giật mũi, co giật mũi, cửa động miệng…
• Tic phức tạp: Kết hợp động tác đơn giản (Chạm hoặc ngửi đồ vật, uốn hoặc xoắn), nhại lại chuyển động quan sát được, chân bước theo khuôn mẫu định sẵn, hành động tục tĩu…

Các biểu hiện của hội chứng Tourette trong vận động

Trong giọng nói

• Tic đơn giản: Càu nhàu, ho, sủa, lầm bầm, khịt mũi, e hèm.
• Tic phức tạp: Chứng nói tục (hiếm gặp), chứng nhại lời (hiếm gặp), lặp lại các từ hoặc cụm từ của chính mình, lặp lại các từ hoặc cụm từ của chính mình, thực hiện chuỗi các hành động liên tục (ví dụ lắc, gập tay rồi đột nhiên nhảy lên).

4Biến chứng

Hội chứng Tourette có thể gây ra một số biến chứng như: [2]

Ở trẻ em

Trẻ có thể kèm theo một hay một vài chứng tâm lý dưới đây:

• Rối loạn tăng động/giảm chú ý (ADHD).
• Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD).
• Rối loạn lo âu.
• Rối loạn học hành - một rối loạn liên quan tới việc không có khả năng tiếp thu, lưu giữ hoặc sử dụng kiến thức học tập.

Thanh thiếu niên và người lớn

Các vấn đề kèm theo khi bị tic ở nhóm đối tượng này thường là:

• Trầm cảm.
• Rối loạn lưỡng cực.
• Lạm dụng thuốc, chất kích thích: một loại rối loạn tâm thần liên quan đến hành vi liên tục sử dụng thuốc hay chất kích thích quá mức và bất chấp hậu quả.

5 Cách chẩn đoán

Bác sĩ chủ yếu dựa vào lâm sàng để chẩn đoán trẻ có mắc hội chứng Tic hay không thông qua: [2]

• Các tic đã tồn tại hơn 1 năm kể từ khi bắt đầu tic đầu tiên.
• Khởi phát trước 18 tuổi.
• Sự xáo trộn không phải do tác động sinh lý của một chất hoặc một tình trạng y tế khác.
• Có nhiều tic vận động và một hoặc nhiều tic từ dây thanh âm.

6 Khi nào cần gặp bác sĩ

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Khi trẻ có các dấu hiệu điển hình của hội chứng Tic như nháy mắt liên tục, miệng méo, lặp đi lặp lại một vài từ, phát ra âm thanh "sủa" hay chửi bậy có chủ đích liên tục không kiểm soát được thì cần đưa trẻ đến ngay bác sĩ để được thăm khám và chữa trị kịp thời.

Bên cạnh đó, cần phải đưa trẻ đến gặp chuyên gia tâm lý ngay khi nhận thấy trẻ có những cử động hoặc phát ra âm thanh lạ một cách không tự chủ.

Nơi khám chữa bệnh Tic

Đến các phòng khám tâm lý hoặc các chuyên khoa thần kinh của các bệnh viện uy tín để được chữa trị kịp thời khi mắc phải các dấu hiệu bất thường nêu trên.

• Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Tâm thần TPHCM, Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM cơ sở 1, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương ...
• Hà Nội: Viện sức khỏe tâm thần quốc gia - Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Lão khoa Trung Ương, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội …

7Các cách điều trị hội chứng tourette

Sử dụng thuốc

Các loại thuốc giúp kiểm soát tic hoặc giảm các triệu chứng của các tình trạng liên quan bao gồm:

• Thuốc ngăn chặn hoặc làm giảm dopamine: Fluphenazine, Haloperidol (Haldol) và Risperidone (Risperdal) có thể giúp kiểm soát tic. Tuy nhiên tác dụng phụ không mong muốn có thể là tăng cân, táo bón ...
• Tiêm botulinum (Botox): Tiêm vào cơ bị ảnh hưởng có thể giúp giảm triệu chứng tic nhưng chỉ có tác dụng trong 3 tháng.
• Thuốc điều trị tăng động giảm chú ý: Các chất kích thích như methylphenidate và thuốc chứa dextroamphetamine có thể giúp tăng sự chú ý và tập trung ở trẻ mắc tic.
• Thuốc ức chế adrenergic trung ương: Thuốc chứa Clonidine giúp kiểm soát hành vi của chứng tic và tăng động giảm chú ý ADHD. Lưu ý thuốc có thể gây buồn ngủ.
• Thuốc chống trầm cảm: Fluoxetine( Prozac, Sarafem…) giúp kiểm soát các triệu chứng buồn bã, lo lắng và ám ảnh cưỡng chế (OCD).

Lưu ý rằng các nhóm thuốc này chỉ có khả năng làm giảm đi triệu chứng hoặc các triệu chứng đi kèm để nâng cao chất lượng cuộc sống. Hiện nay chưa có thuốc bất kì nào được Bộ Y Tế chỉ định điều trị được Tics.

Trị liệu

• Giáo dục sức khỏe và nhà trường- Liệu pháp hành vi: Can thiệp hành vi nhận thức cho trẻ mắc hội chứng Tic bằng phương pháp gọi là đảo ngược thói quen - nghĩa là nếu các triệu chứng của tic xuất hiện sẽ được bác sĩ hướng dẫn để dừng những hành vi đó lại và thay thế bằng hành động khác.

Ví dụ: trẻ có hành vi xoa đầu hoặc giật tay khi mắc tic. Trong liệu pháp trên, trẻ sẽ được chỉ dẫn thay thế hành động đó bằng hành động đối kháng khác như dùng tay vỗ đùi. Với phương pháp này trẻ sẽ dần nhận biết được về sự thôi thúc thực hiện tic và thực hiện 1 hành động đối kháng khiến tic không thể xảy ra qua đó giảm thiểu trị chứng này.

• Tâm lý trị liệu: Giúp giải quyết các vấn đề đi kèm với Tourette chẳng hạn như chứng tăng động giảm chú ý, ám ảnh, trầm cảm hoặc lo lắng.
• Kích thích não sâu (DBS): DBS giúp điều trị tic nghiêm trọng không giải quyết được bằng cách điều trị khác. Người bệnh được cấy một thiết bị y tế chạy bằng pin vào não để kích thích điện đến các khu vực mục tiêu kiểm soát chuyển động.
  Tuy nhiên, phương pháp điều trị này vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu để xác định tính an toàn và hiệu quả.

8Biện pháp phòng ngừa

Để giảm thiểu nguy cơ trở nặng của hội chứng Tourette thì có thể tham khảo một số biện pháp như sau:

• Đến với các chuyên gia tâm lý uy tín để được tham vấn và điều trị kịp thời.
• Nên bổ sung thực phẩm chứa Magie vì hơn 70% trẻ mắc rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) được cho là thiếu chất này.
• Tạo điều kiện để giúp cho tâm trí trẻ thoải mái. Ví dụ như nếu triệu chứng của tic không nghiêm trọng thì cha mẹ đừng nên la rầy con, điều này sẽ gây căng thẳng cho con mà thay vào đó hãy giải thích rằng điều này không sai nên chỉ cần hạn chế chúng lại là được.
• Đảm bảo giấc ngủ cho trẻ.

Trên đây là những thông tin về hội chứng Tourette. Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu thêm về nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị căn bệnh này. Hãy chia sẻ bài viết tới người thân và bạn bè nếu thấy hữu ích nhé!