Nấm tai: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả

Nấm tai là tình trạng nhiễm nấm ở ống tai ngoài, gây ngứa tai, đau tai và cảm giác khó chịu kéo dài cho người bệnh. Nếu không điều trị đúng cách, nấm tai có thể tái phát nhiều lần và ảnh hưởng đến thính lực. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về nấm tai qua bài viết dưới đây nhé!

1Nấm tai là bệnh gì?

Nấm tai (Otomycosis) là tình trạng nhiễm trùng cấp tính hoặc mãn tính xảy ra tại ống tai ngoài, chủ yếu do sự phát triển quá mức của các vi nấm như Aspergillus hoặc Candida trong môi trường ẩm ướt.

Tại Việt Nam, bệnh có xu hướng gặp nhiều hơn do khí hậu nóng ẩm, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm sinh sôi. Tình trạng này gây viêm lớp biểu bì ống tai, khiến người bệnh cảm thấy ngứa ngáy dữ dội, đau rát và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nghe nếu không được xử lý kịp thời. [1]

Nấm tai là tình trạng nhiễm trùng cấp tính hoặc mãn tính xảy ra tại ống tai ngoài

2Nguyên nhân gây nấm tai

Các tác nhân gây nấm tai phổ biến nhất là nấm mốc thuộc chi Aspergillus và nấm men thuộc chi Candida, trong đó thường gặp nhất là Aspergillus niger và Candida albicans.

Nhờ các kỹ thuật xét nghiệm hiện đại, nhiều nghiên cứu cho thấy nhóm Aspergillus niger thực chất bao gồm nhiều loài khác nhau, đặc biệt Aspergillus tubingensis hiện được ghi nhận là nguyên nhân gây nấm tai phổ biến hàng đầu. Ngoài ra, một số loài khác như A. flavus, A. fumigatus hay A. terreus cũng có thể gây bệnh nhưng ít gặp hơn.

Ngoài C. albicans, các loài Candida khác như C. parapsilosis, C. tropicalis hay C. glabrata cũng đã được ghi nhận là tác nhân gây nấm tai, nhất là ở vùng khí hậu ẩm hoặc ở người có cơ địa nhạy cảm.

Không chỉ giới hạn ở hai nhóm này, một số nấm mốc khác trong tự nhiên như Penicillium, Fusarium, Alternaria hoặc nhóm Mucorales cũng có thể gây bệnh trong những trường hợp hiếm gặp. [2], [3]

3Ai có nguy cơ cao mắc nấm tai?

Nấm tai thường xuất hiện khi môi trường ống tai thuận lợi cho vi nấm phát triển hoặc khi hàng rào bảo vệ tự nhiên của tai bị suy yếu. Các đối tượng có nguy cơ cao bao gồm: [4]

• Thường xuyên tiếp xúc với nước: Việc bơi lội, lặn biển hoặc sinh hoạt tại vùng khí hậu nóng ẩm khiến ống tai dễ bị đọng nước, tạo điều kiện lý tưởng cho nấm phát triển.
• Thường xuyên sử dụng tai nghe, nút tai hoặc máy trợ thính: Các thiết bị này có thể làm kín ống tai, giữ ẩm kéo dài và làm giảm sự thông thoáng, từ đó làm tăng nguy cơ nhiễm nấm.
• Người có thói quen thường xuyên lấy ráy tai quá mức hoặc không đúng cách: Việc dùng bông ngoáy tai hoặc vật cứng dễ gây trầy xước da ống tai, làm tổn thương lớp bảo vệ tự nhiên và tạo cửa ngõ cho nấm xâm nhập.
• Người có lượng ráy tai ít hoặc mất lớp cerumen bảo vệ: Ráy tai có vai trò kháng khuẩn và kháng nấm tự nhiên. Khi lớp này suy giảm, khả năng bảo vệ của ống tai cũng giảm theo.
• Sử dụng thuốc nhỏ tai chứa kháng sinh hoặc corticosteroid kéo dài: Các thuốc này có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh tại ống tai, khiến vi nấm phát triển mạnh hơn so với vi khuẩn có lợi.
• Người mắc các bệnh da tại vùng tai: Những tình trạng như viêm da tiết bã, eczema hoặc viêm da tiếp xúc làm suy yếu hàng rào da, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển.
• Người có hệ miễn dịch suy giảm: Người mắc hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (HIV/ADIS), bệnh nhân đái tháo đường, người cao tuổi hoặc người dùng thuốc ức chế miễn dịch thường có khả năng chống nhiễm trùng kém hơn đo đó dễ nhiễm nấm tai.
• Người có tiền sử viêm tai hoặc can thiệp thủ thuật tai: Các tổn thương trước đó ở ống tai hoặc tai giữa có thể làm thay đổi môi trường sinh lý bình thường, từ đó làm tăng nguy cơ nhiễm nấm.

Các đối tượng có nguy cơ mắc nấm tai

3Triệu chứng nấm tai

Nấm tai chủ yếu ảnh hưởng đến ống tai ngoài và thường gây ra các biểu hiện khó chịu kéo dài, dễ nhầm lẫn với viêm tai do vi khuẩn. Những triệu chứng phổ biến bao gồm: [5]

• Ngứa tai dữ dội và kéo dài: Ngứa là triệu chứng sớm và thường gặp nhất, xuất hiện do phản ứng viêm khi vi nấm phát triển trên da ống tai.
• Cảm giác đầy tai hoặc tắc nghẽn tai: Sự tích tụ của mảnh nấm, tế bào da bong tróc và dịch tiết khiến người bệnh cảm thấy tai bị bít hoặc nghe không rõ.
• Đau tai: Cơn đau thường tăng khi chạm vào tai hoặc khi kéo vành tai, đặc biệt trong các trường hợp viêm rõ rệt.
• Chảy dịch tai bất thường: Dịch tai có thể có màu trắng, vàng, nâu hoặc đen, đôi khi kèm theo mùi hôi, đây là dấu hiệu gợi ý nhiễm nấm nhiều hơn vi khuẩn.
• Giảm thính lực tạm thời: Sự tắc nghẽn ống tai do nấm và dịch viêm có thể làm âm thanh truyền vào tai kém hơn.
• Cảm giác rát hoặc kích ứng trong ống tai: Tình trạng viêm da do nấm có thể gây nóng rát, khó chịu liên tục, nhất là trong môi trường ẩm.
• Ù tai hoặc cảm giác có vật lạ trong tai: Một số người bệnh mô tả cảm giác lạo xạo hoặc nghe tiếng ù nhẹ do ống tai bị viêm và kích thích.

4Nấm tai có tự khỏi không? Biến chứng nếu không điều trị

Trong đa số trường hợp, nấm tai không tự khỏi hoàn toàn nếu không được điều trị đúng cách. Một số trường hợp nhẹ có thể giảm tạm thời khi tai khô hơn, nhưng nguồn nấm vẫn tồn tại, dễ bùng phát trở lại nếu không được làm sạch ống tai và dùng thuốc kháng nấm phù hợp.

Nếu nấm tai không được xử trí đúng, người bệnh có thể gặp các biến chứng sau:

• Tái phát dai dẳng và mạn tính: Nấm tiếp tục tồn tại trong ống tai, gây ngứa, chảy dịch và khó chịu kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
• Viêm ống tai ngoài nặng hơn: Tình trạng viêm lan rộng khiến ống tai sưng đau rõ rệt, tăng tiết dịch và dễ bội nhiễm vi khuẩn.
• Giảm thính lực tạm thời: Sự tích tụ của mảnh nấm, dịch viêm và tế bào bong tróc có thể làm bít ống tai, cản trở dẫn truyền âm thanh.
• Tổn thương da ống tai: Viêm kéo dài làm da ống tai dễ trầy xước, loét, thậm chí chảy máu nhẹ, tạo điều kiện cho nhiễm trùng thứ phát.
• Nguy cơ biến chứng nặng ở người suy giảm miễn dịch: Ở bệnh nhân đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch, nhiễm nấm tai có thể khó kiểm soát hơn và kéo dài, đòi hỏi điều trị tích cực và theo dõi sát.

Sự tích tụ của mảnh nấm, dịch viêm có thể làm giảm thính lực tạm thời

5Khi nào cần gặp bác sĩ?

Dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Bạn nên đến gặp bác sĩ khi xuất hiện các dấu hiệu sau để tránh biến chứng và tái phát kéo dài:

• Ngứa tai dữ dội, kéo dài hoặc ngày càng nặng: Ngứa liên tục không cải thiện dù đã giữ tai khô có thể cho thấy vi nấm đang phát triển mạnh trong ống tai.
• Đau tai rõ rệt hoặc đau tăng khi chạm vào tai: Đây là dấu hiệu viêm tiến triển, có thể kèm tổn thương da ống tai hoặc bội nhiễm.
• Chảy dịch tai bất thường: Dịch tai có màu trắng, vàng, nâu hoặc đen, đôi khi có mùi hôi là biểu hiện điển hình của nấm tai cần được thăm khám.
• Cảm giác đầy tai, tắc tai hoặc nghe kém: Sự tích tụ của mảnh nấm và dịch viêm có thể làm bít ống tai, gây giảm thính lực tạm thời.
• Triệu chứng không cải thiện sau vài ngày tự chăm sóc: Nếu các biểu hiện vẫn tồn tại hoặc tái phát dù đã tránh nước và không ngoáy tai, người bệnh nên đi khám để được điều trị kháng nấm phù hợp.
• Tai sưng đỏ, rát nhiều hoặc có dấu hiệu trầy xước, chảy máu: Đây là dấu hiệu tổn thương da ống tai, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng hơn.
• Người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch: Bệnh nhân đái tháo đường, người cao tuổi hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch cần đi khám sớm ngay khi có triệu chứng nghi ngờ nấm tai.

Nơi khám chữa bệnh uy tín

Nếu gặp các dấu hiệu như trên, bạn có thể đến ngay các cơ sở y tế gần nhất, các bệnh viện chuyên khoa Tai mũi họng. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Tai Mũi Họng TP.HCM, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược, Bệnh viện Chợ Rẫy.
• Tại Hà Nội: Khoa Tai Mũi Họng - Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Đa khoa Hồng Hà, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc.

6Cách chẩn đoán nấm tai

Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nấm tai bằng cách soi tai bởi các dụng cụ chuyên dụng, giúp bác sĩ quan sát trực tiếp mảng nấm, vảy nấm và tình trạng viêm trong ống tai. Hình ảnh nấm thường có màu đặc trưng, giúp phân biệt với viêm tai do vi khuẩn.

Trong những trường hợp khó điều trị hoặc tái phát nhiều lần, bác sĩ có thể lấy mẫu dịch tai để xét nghiệm, nhằm xác định chính xác loại nấm và lựa chọn thuốc chống nấm phù hợp nhất.

7Phương pháp điều trị nấm tai

Bạn cần tuân thủ các bước điều trị nấm tai

Làm sạch ống tai

Bác sĩ sẽ dùng dụng cụ chuyên dụng để loại bỏ mảnh nấm, tế bào da bong tróc và dịch viêm, giúp giảm nhanh triệu chứng và tạo điều kiện để thuốc kháng nấm phát huy hiệu quả. Việc tự làm sạch tại nhà không đúng cách có thể làm tổn thương ống tai và khiến bệnh nặng hơn. [6]

Sử dụng thuốc chống nấm

Sau khi ống tai được làm sạch đúng cách, các thuốc chống nấm dùng tại chỗ như clotrimazole, miconazole hoặc dung dịch acid acetic thường được chỉ định. Những thuốc này có tác dụng tiêu diệt vi nấm và giảm nguy cơ tái phát khi được sử dụng đủ liều, đúng thời gian.

Với các trường hợp bệnh nặng hoặc tái phát nhiều lần, bác sĩ có thể xem xét kéo dài thời gian điều trị hoặc phối hợp thêm thuốc chống nấm toàn thân để đạt hiệu quả tối ưu. [7]

Sử dụng thuốc giảm đau, giảm ngứa

Để cải thiện triệu chứng khó chịu, người bệnh có thể được chỉ định thuốc giảm đau nhẹ hoặc thuốc giúp giảm ngứa và viêm tại chỗ. Việc kiểm soát tốt triệu chứng giúp người bệnh dễ chịu hơn và hạn chế việc ngoáy tai, từ đó giảm nguy cơ tổn thương da ống tai và bội nhiễm.

Điều trị nguyên nhân nền

Để hạn chế tái phát nấm tai, bạn cần kết hợp xử lý các yếu tố nền như môi trường ẩm, thói quen vệ sinh tai không đúng cách hoặc các bệnh mạn tính đi kèm. Giữ tai luôn khô ráo, tránh dùng tai nghe trong thời gian điều trị và kiểm soát tốt bệnh nền như đái tháo đường giúp nâng cao hiệu quả điều trị lâu dài.

8Cách phòng ngừa nấm tai

Để phòng ngừa nấm tai và hạn chế tái phát, bạn cần thực hiện các biện pháp sau đây: [8]

• Giữ tai luôn khô và thông thoáng: Sau khi tắm, gội đầu hoặc bơi lội, cần lau khô tai nhẹ nhàng và nghiêng đầu để nước thoát ra ngoài, tránh để ẩm ứ đọng trong ống tai.
• Hạn chế bơi lội ở môi trường nước không đảm bảo vệ sinh: Ao hồ, sông suối hoặc hồ bơi không được xử lý đúng cách có thể chứa nhiều vi nấm, làm tăng nguy cơ nhiễm nấm tai.
• Không ngoáy tai quá sâu hoặc quá thường xuyên: Ráy tai có vai trò bảo vệ tự nhiên chống lại vi khuẩn và vi nấm. Việc lấy ráy tai không đúng cách dễ gây trầy xước da và làm mất lớp bảo vệ này.
• Tránh lạm dụng tai nghe, nút tai hoặc máy trợ thính: Sử dụng các thiết bị che kín tai trong thời gian dài có thể làm ống tai ẩm và bí, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển.
• Không tự ý dùng thuốc nhỏ tai kéo dài: Việc sử dụng kháng sinh hoặc corticosteroid tại chỗ khi không có chỉ định có thể làm mất cân bằng vi sinh trong ống tai và làm tăng nguy cơ nhiễm nấm.
• Giữ vệ sinh tai nhẹ nhàng và đúng cách: Chỉ làm sạch phần tai ngoài, tránh đưa vật lạ vào sâu trong ống tai để hạn chế tổn thương da.
• Kiểm soát tốt các bệnh nền: Người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch cần kiểm soát bệnh lý nền tốt vì đây là nhóm có nguy cơ cao bị nấm tai và tái phát.
• Đi khám sớm khi có triệu chứng bất thường ở tai: Ngứa, đau, chảy dịch hoặc cảm giác đầy tai kéo dài cần được thăm khám kịp thời để điều trị sớm và ngăn biến chứng.

9Các câu hỏi thường gặp

Nấm tai có lây không?

Nấm tai không lây trực tiếp từ người sang người, nhưng có thể lây gián tiếp nếu dùng chung các vật dụng tiếp xúc với tai như tai nghe hoặc dụng cụ ngoáy tai không vệ sinh.

Nấm tai bao lâu thì khỏi?

Nếu được làm sạch ống tai và điều trị đúng thuốc kháng nấm, đa số trường hợp cải thiện sau vài ngày và khỏi trong khoảng 1 - 3 tuần. Thời gian hồi phục có thể kéo dài hơn nếu bệnh nặng hoặc điều trị không đúng cách.

Nấm tai tuy là bệnh lý gây nhiều phiền toái và khó chịu, nhưng hoàn toàn có thể điều trị dứt điểm nếu bạn kiên trì tuân thủ đúng phác đồ điều trị và giữ gìn vệ sinh tai đúng cách. Nếu thấy bài viết hay, hãy chia sẻ cho người thân và bạn bè cùng biết nhé!