Viêm da tiếp xúc là một bệnh lý rất thường gặp trong đời sống hiện nay, gây ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống. Hãy cùng tìm hiểu về các vấn đề liên quan đến viêm da tiếp xúc trong bài viết dưới đây nhé!
1Bệnh viêm da tiếp xúc là gì?
Viêm da tiếp xúc là bệnh lý xảy ra khi da tiếp xúc trực tiếp với các chất kích ứng (viêm da tiếp xúc kích ứng) hoặc dị nguyên (viêm da tiếp xúc dị ứng). gây nên các biểu hiện trên da như mẩn ngứa, nóng rát, nứt nẻ duy nhất tại vị trí tiếp xúc.
Theo một thống kê, trên thế giới có khoảng 1,5 - 5,4% người mắc viêm da tiếp xúc. Tỉ lệ này đang có xu hướng tăng dần trong thời gian gần đây.
Viêm da tiếp xúc hay gặp ở người có cơ địa nhạy cảm, sức đề kháng yếu hoặc do nghề nghiệp thường xuyên phải tiếp xúc. Một số trường hợp có thể kể đến như:
- Bệnh nhân thường là nữ.
- Người già (trên 70 tuổi) sức đề kháng giảm dễ dị ứng khi bôi các kháng sinh, kháng viêm corticoid có tác dụng tại chỗ.
- Người hay tiếp xúc với hóa chất như thợ sơn, nhân viên vệ sinh, thợ mỏ than, thợ hàn xì,...
Viêm da tiếp xúc là phản ứng da xảy ra khi tiếp xúc với các chất gây dị ứng hoặc kích ứng
2Nguyên nhân gây ra bệnh viêm da tiếp xúc
Viêm da tiếp xúc dị ứng (ACD)
Tình trạng da bị viêm này xảy ra do tiếp xúc với các chất gây ra phản ứng tự miễn dịch. Đây là một phản ứng quá mẫn loại IV, qua trung gian tế bào T, loại muộn với chất gây dị ứng ở môi trường có 2 giai đoạn:
- Nhạy cảm với một kháng nguyên.
- Phản ứng dị ứng sau khi tiếp xúc trở lại.
Cơ thể mỗi người có thể dị ứng với bất kỳ chất nào. Một số chất hay gây dị ứng trên da là đồ trang sức (vàng, hợp kim,...), phấn hoa, mỹ phẩm, thuốc nhuộm tóc, thuốc bôi ngoài da, kem chống nắng,...
Viêm da tiếp xúc kích ứng (ICD)
ICD là một phản ứng viêm không đặc hiệu đối với các chất độc hại tiếp xúc với da. Nhiều chất có thể gây kích ứng da, bao gồm:
- Hóa chất (ví dụ, axit, kiềm, dung môi, muối kim loại).
- Xà phòng (ví dụ, chất mài mòn, chất tẩy rửa).
- Cây cối (ví dụ như hoa trạng nguyên, ớt).
- Độ ẩm lâu dài (ví dụ: từ dịch cơ thể, nước tiểu và nước bọt).
Các tính chất của chất kích thích (ví dụ, pH cao, độ tan trong màng lipid trên da), môi trường (ví dụ như độ ẩm thấp, nhiệt độ cao, ma sát cao) và bệnh nhân (ví dụ như rất trẻ hoặc già) ảnh hưởng đến khả năng phát triển viêm da tiếp xúc kích ứng.
ICD thường có thể được chia thành các loại:
- ICD cấp tính: Các chất gây kích ứng mạnh, chẳng hạn như hóa chất ăn da, có thể làm tổn thương da ngay lập tức, biểu hiện điển hình là đau rát cấp tính hoặc đau nhói.
- ICD mạn tính hoặc tích lũy: Các chất kích ứng ít mạnh hơn đòi hỏi thời gian tiếp xúc với da lâu hơn (mạn tính) hoặc lặp đi lặp lại (tích lũy) gây ra ICD; những dạng này thường biểu hiện bằng ngứa.
- ICD nghề nghiệp là ICD do một hoặc nhiều chất kích ứng da liên quan đến công việc gây ra. Nó có thể là cấp tính, mạn tính hoặc tích lũy.
Rối loạn cơ địa dị ứng làm tăng nguy cơ ICD do chức năng hàng rào bảo vệ da bị suy giảm và ngưỡng kích ứng da thấp hơn.
Viêm da nhiễm độc ánh sáng là một dạng biến thể trong đó các chất dùng ngoài da (ví dụ: nước hoa, nhựa than đá) hoặc ăn uống phải (ví dụ: psoralens) trở thành độc tố da chỉ sau khi tiếp xúc với tia cực tím, điển hình nhất là tia cực tím sóng dài (UVA). Do đó, viêm da nhiễm độc ánh sáng chỉ xảy ra ở vùng da tiếp xúc với tia cực tím, thường có ranh giới rõ rệt.
Khi tiếp xúc với các hóa chất trong thời gian dài sẽ gây ra viêm da dị ứng
Viêm da tiếp xúc ánh sáng
Nguyên nhân gây ra viêm da loại này là do da tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng (mặt trời hoặc các loại tia khác) làm cho da phản ứng với các biểu hiện da đổi màu, da khô, đau rát.
Viêm da này hình thành có thể do da tiếp xúc với các chất như hoá chất hoặc một số loại cây (cà rốt, khoai tây, khoai sọ, sung), sau đó tiếp xúc với ánh sáng khiến cho da bị viêm.
Viêm da tiếp xúc bội nhiễm
Nguyên nhân chủ yếu gây nên viêm da này là do vùng da bị viêm không được chăm sóc đúng cách (gãi nhiều gây trầy xước, da không được giữ sạch sẽ) hoặc bệnh nhân có cơ địa suy giảm miễn dịch bị mắc viêm da.
Khi da bị viêm, người bệnh sẽ có cảm giác ngứa và sau đó là gãi vào vùng da bị viêm, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn (tụ cầu vàng, liên cầu) và nấm xâm nhập vào cơ thể gây nên viêm da (viêm tại chỗ) và bội nhiễm tại vùng này.
Viêm da tiếp xúc bội nhiễm có thể chỉ biểu hiện tại chỗ, nhưng có thể lan ra toàn thân, nếu nặng các vi khuẩn có thể đi vào máu gây nên nhiễm khuẩn huyết.
Viêm da tiếp xúc có thể bị các vi khuẩn xâm nhập gây bội nhiễm
3Dấu hiệu bệnh viêm da tiếp xúc
Tùy vào chất mà da tiếp xúc, thời gian xuất hiện triệu chứng trên da sẽ khác nhau. Thông thường, sẽ xuất hiện trong vòng 24 giờ sau khi tiếp xúc.
- Da tại vị trí tiếp xúc với các chất dị ứng và kích ứng thay đổi màu sắc từ hồng đến tím.
- Xuất hiện mụn nước hoặc bóng nước.
- Xuất hiện những nốt sần nổi gồ trên da, có kích thước thay đổi (nhỏ thì vài cm, lớn thì cả mảng trên da).
- Vùng da bị kích ứng luôn có cảm giác bỏng và nóng rát.
- Sau một thời gian, vùng da này sẽ khô và đóng vảy.
- Đôi khi các biểu hiện bệnh không chỉ ở vùng da tiếp xúc mà còn lan ra các vùng khác của cơ thể.
4Tiến triển và biến chứng của bệnh viêm da tiếp xúc
Viêm da tiếp xúc thường có tính chất cấp tính với những phản ứng rầm rộ. Tuy nhiên, bệnh này hoàn toàn có thể điều trị hết triệu chứng trong thời gian ngắn từ 1 - 4 tuần, tuỳ nguyên nhân, mức độ bệnh.
Nếu điều trị viêm da không đúng cách có thể dẫn đến các biến chứng như:
- Nổi mề đay: trên da sẽ xuất hiện những sẩn (da bị gồ lên) phù có kích thước từ vài mm đến vài cm, gây ngứa rất khó chịu.
- Phù mạch dưới da: là tình trạng sưng, phù lớp biểu bì sâu và mô dưới da (sâu hơn viêm da do nổi mề đay) không dễ quan sát bằng mắt thường.
- Nhiễm trùng da: nguyên nhân xảy ra biến chứng này là do gãi, cào, làm trầy xước vùng da bị viêm. Các vi khuẩn nhân cơ hội này phát triển trên da, gây nên nhiễm trùng vùng da với các biểu hiện lở loét, chảy mủ da.
- Viêm da thần kinh: thường xuyên gãi lên vùng da bị viêm có thể dẫn đến tình trạng co giãn da mạn tính, làm cho cấu trúc của da thay đổi, làm cho da dày lên, sần sùi, đổi màu, gây ngứa dữ dội ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
- Viêm mô tế bào: đây là biến chứng nặng hơn của nhiễm trùng da. Ngoài các biểu hiện về da như chảy mủ, lở loét sẽ đi kèm các triệu chứng toàn thân như sốt cao, đau nhức cơ, có thể gây nên nhiễm trùng huyết.
- Sốc phản vệ: đây là biến chứng nguy hiểm nhất có thể ảnh hưởng đến tính mạng. Biến chứng này diễn ra đặc biệt cấp tính với các biểu hiện như khó thở, mạch đập yếu, buồn nôn, chóng mặt, hạ huyết áp, khó nuốt, sưng lưỡi, môi, có thể có các biểu hiện nặng hơn như mất ý thức.
Nổi mề đay là một biến chứng của viêm da tiếp xúc
5Chẩn đoán bệnh viêm da tiếp xúc
Khám lâm sàng (khám da liễu)
Bác sĩ tiến hành thăm khám các triệu chứng trên da, đồng thời hỏi thời gian xuất hiện các biểu hiện, đặc điểm xuất hiện của các triệu chứng.
Sau khi đã xác định đó chính là viêm da tiếp xúc, bác sĩ sẽ đặt các câu hỏi liên quan đến tiền sử tiếp xúc với các chất gây dị ứng hoặc kích ứng, đồng thời xác định các yếu tố nguy cơ về tiếp xúc cũng như nghề nghiệp của bệnh nhân với các chất này
Test áp da (patch test)
- Trong trường hợp không xác định được rõ căn nguyên gây viêm da, bác sĩ có thể yêu cầu làm test áp da với các chất hay gây dị ứng để xác định nguyên nhân.
- Người ta sẽ nhỏ chất gây kích ứng lên trên một miếng dán rồi dán vào da người bị bệnh. Sau 2 - 3 ngày, bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra phản ứng của da với các tác nhân này. Lưu ý, khi làm test này, cần giữ cho vùng da test khô ráo, tránh nước thấm vào.
Dùng test áp da để xác định căn nguyên gây dị ứng
Thử nghiệm ROAT (Repeat Open Application Test)
- Đây là xét nghiệm dùng để xác định tình trạng da bị kích ứng (da có phản ứng miễn dịch muộn hay không). Bác sĩ tiến hành bôi trực tiếp các sản phẩm nghi ngờ gây kích ứng lên da. Bác sĩ sẽ bôi các sản phẩm này lặp đi lặp lại nhiều lần để đánh giá xem có viêm da tiếp xúc hay không.
- Các thử nghiệm này hay được dùng cho các chất bôi trực tiếp trên da như kem dưỡng da, kem chống nắng, nước hoa, xà phòng hoặc dầu gội.
6Khi nào cần gặp bác sĩ?
Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ
- Vùng da bị viêm làm bạn ngứa suốt ngày, gây đau rát ảnh hưởng nhiều đến công việc và sinh hoạt.
- Vùng viêm da không chỉ giới hạn ở vùng da tiếp xúc mà lan rộng khắp cơ thể.
- Viêm da ảnh hưởng đến thẩm mỹ.
- Vùng viêm da không hết sau 3 tuần.
- Xuất hiện phát ban ở các vùng như mắt, sinh dục, miệng,...
Khi gặp các dấu hiệu sau đây nên đến ngay các cơ sở y tế.
- Cơ thể xuất hiện tình trạng nhiễm trùng: sốt, đau cơ, ớn lạnh, xuất hiện mủ, chảy nước, lở loét.
- Rối loạn tiêu hoá: nôn, buồn nôn, đau bụng dữ dội.
- Đặc biệt khi gặp tình trạng sốc phản vệ, phải đến bệnh viện gần nhất ngay lập tức như khó thở, mạch đập nhanh nhưng yếu (lớn hơn 100 lần/phút), lú lẫn.
Khi có các dấu hiệu của sốc phản vệ phải đến ngay cơ sở y tế gần nhất
Nơi khám chữa bệnh da liễu uy tín
Khi có tình trạng viêm da, bạn nên đến các cơ sở chuyên khoa Da liễu địa phương để được chẩn đoán và điều trị. Dưới đây là một số địa chỉ bạn có thể tham khảo:
- Tại Thành phố Hồ Chí Minh: Bệnh viện Da liễu TP.HCM, Bệnh viện Gia An 115, Bệnh viện Nhân dân 115, Bệnh viện Y dược TP.HCM...
- Tại Hà Nội: Bệnh viện Da liễu Trung Ương, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Quân đội 108...
7Điều trị viêm da tiếp xúc
Điều trị bằng thuốc
Sản phẩm làm mềm da
Sử dụng kem dưỡng ẩm nhằm cung cấp đủ nước cho da, qua đó da có thể tự phục hồi tế bào. Các chất này giúp hỗ trợ điều trị viêm da kích ứng.
Khi dùng các sản phẩm này bạn nên bôi quanh vùng da tổn thương, không nên chà sát quá mạnh, sử dụng 2 - 4 lần/ngày, sau khi tắm xong nên lau khô nước và bôi ngay để có tác dụng tốt nhất.
Sau một thời gian dùng sản phẩm làm mềm da lại xuất hiện tình trạng khô, rát, nặng hơn gây viêm da nên tham khảo ý kiến của bác sĩ để thay đổi loại kem dưỡng ẩm khác.
Thuốc chống viêm corticosteroid
Bình thường, bác sĩ sẽ chỉ định các dạng kem hoặc thuốc mỡ bôi trực tiếp trên vùng da tổn thương nhằm giảm viêm, giảm đáp ứng miễn dịch với các chất gây dị ứng hoặc kích ứng. Trong trường hợp, tình trạng nặng hơn, có thể phải dùng thuốc uống đường toàn thân.
Đây là thuốc có tác dụng rất tốt để chữa dị ứng. Tuy nhiên, khi sử dụng cần phải chú ý đến các tác dụng phụ của nó như mỏng da, da đỏ hơn, xuất hiện mụn trứng cá.
Lưu ý
- Không nên bôi quá 2 ngày/lần và sử dụng trong thời gian ngắn (dưới 10 ngày).
- Nếu da đang có hiện tượng chảy dịch cần tránh dùng thuốc bôi chứa corticoid.
- Cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ với liều dùng, thời gian dùng của các sản phẩm loại này.
Thuốc kháng histamin
Thuốc kháng histamin chẳng hạn như Clorpheniramin 4mg có tác dụng ngăn ngừa tình trạng dị ứng rất tốt, ít tác dụng phụ, chỉ cần dùng 1 liều là có tác dụng cả ngày nên thường được dùng để giảm các triệu chứng nhẹ.
Kháng sinh
Kháng sinh tại chỗ và kháng sinh đường uống thường được sử dụng trong trường hợp viêm da bội nhiễm. Lưu ý, khi sử dụng kháng sinh cần phải dùng theo chỉ định của bác sĩ.
- Kháng sinh tại chỗ: nếu viêm da bội nhiễm xảy ra ở một vùng nhất định, chưa lan rộng có thể cân nhắc sử dụng thuốc bôi tại chỗ như acid fusidic.
- Kháng sinh toàn thân: trong trường hợp viêm da lan rộng, đã có những biểu hiện toàn thân như sốt, ớn lạnh cần phải dùng kháng sinh đường uống.
Điều trị không dùng thuốc
- Tránh các chất gây dị ứng: Tránh tiếp xúc hoàn toàn với các chất gây dị ứng. Trong trường hợp không thể hạn chế tiếp xúc với các chất nên đeo găng tay hoặc mặc áo bảo hộ khi tiếp xúc.
- Chườm lạnh: bạn có thể rửa sạch da bị ngứa, sau đó lấy đá lạnh hoặc túi chườm để chườm lên vùng da bị viêm trong khoảng 10 phút, nhằm giảm sưng, giảm viêm, đặc biệt là giảm cảm giác ngứa (tránh bệnh nhân gãi nhiều gây những tổn thương không đáng có).
- Liệu pháp ánh sáng: Phương pháp này sử dụng tia cực tím hoặc đèn chiếu để ngăn chặn các phản ứng miễn dịch gây ra dị ứng. Liệu pháp ánh sáng thường áp dụng cho những người không đáp ứng với các phương pháp điều trị tại chỗ hoặc tình trạng viêm da tái đi tái lại nhanh chóng.
Mặc dù mang đến hiệu quả cao nhưng liệu pháp ánh sáng ít sử dụng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bởi tác dụng khiến da lão hóa sớm và tăng nguy cơ ung thư.
- Cắt móng tay: để tránh gãi làm tổn thương da.
- Ngâm vùng da trong nước mát: ngâm vùng da bị viêm trong nước lạnh để giảm cảm giác ngứa nếu diện tích vùng da lớn.
- Sát khuẩn vùng da tổn thương: thực hiện tắm hoặc rửa vùng da với nước muối để ngăn ngừa vi khuẩn phát triển.
- Lá trà xanh: lá chè có tác dụng sát khuẩn, giảm viêm, giảm ngứa. Vì vậy, bạn có thể ngâm vùng da tổn thương trong nước chè đã được điều chỉnh nhiệt độ thích hợp (không nóng).
- Lá trầu không: bạn lấy một nắm lá trầu không, đun với nước, sau đó ngâm rửa vùng da bị viêm sẽ giảm sưng, đỏ, cũng như cảm giác ngứa.
Chườm lạnh để giảm cảm giác ngứa khi bị viêm da tiếp xúc
8Biện pháp phòng ngừa bệnh viêm da tiếp xúc
- Tránh xa các chất gây dị ứng.
- Chọn sản phẩm dịu nhẹ: Các sản phẩm tiếp xúc với da như xà phòng, kem dưỡng, bột giặt nên là những loại có thành phần dịu nhẹ, không kiềm, không hương liệu hoặc phẩm màu để hạn chế thấp nhất nguy cơ gây kích ứng da.
- Luôn mặc quần áo bảo hộ và găng tay trong trường hợp công việc phải tiếp xúc nhiều với các chất độc hại.
- Người bị viêm da dị ứng nên bổ sung dưỡng ẩm cho da ít nhất 2 lần mỗi ngày – đặc biệt là vào lúc thời tiết hanh khô – thông qua các sản phẩm như kem dưỡng, thuốc mỡ hoặc xịt khoáng. Khi tắm cũng không nên tắm nước quá nóng hoặc tắm quá lâu.
- Khi sử dụng sản phẩm chăm sóc da mới, nên thử trên da ở cổ tay, theo dõi trong 24 giờ xem da có kích ứng hay không thì mới tiếp tục sử dụng.
- Uống đủ nước (khoảng 2-3 lít nước mỗi ngày) để tránh da bị khô.
- Chọn quần áo trơn mát: Quần áo thoáng mát với chất vải cotton hay sợi tự nhiên không chỉ ngừa ngừa tình trạng đổ nhiều mồ hôi mà còn hạn chế ma sát vào da khiến da bị trầy xước. Vải sợi len, lụa và các loại vải nhân tạo như polyester dễ gây kích ứng da hơn.
- Giữ môi trường xung quanh sạch sẽ: Thường xuyên vệ sinh, lau dọn để giảm bớt bụi bẩn, lông thú, phấn hoa và không hút thuốc lá/tránh xa khói thuốc sẽ giúp bảo vệ làn da nhạy cảm của bạn tốt hơn.
- Điều trị căng thẳng: Rối loạn cảm xúc có thể khiến tình trạng viêm da dị ứng thêm nghiêm trọng. Do đó việc thư giãn, giải tỏa áp lực cũng là một trong những cách ngăn ngừa viêm da tái phát.
Khi tiếp xúc với các hóa chất phải đeo găng tay để bảo vệ da
Viêm da tiếp xúc là bệnh ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng cuộc sống cũng như thẩm mỹ. Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn các kiến thức về viêm da dị ứng, đặc biệt là cách phát hiện sớm sốc phản vệ do bệnh này gây ra. Nếu thấy bài viết hay và hữu ích, hãy chia sẻ cho người thân và bạn bè nhé!
