Lao da là bệnh hiếm gặp trong số các nhóm bệnh do vi khuẩn lao gây nên. Bệnh được đặc trưng bởi những tổn thương da mạn tính như vết loét hay thay đổi màu sắc da. Cùng tìm hiểu về bệnh lao da qua bài viết dưới đây nhé!
1Lao da là gì?
Lao da là bệnh lý do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây nên tình trạng nhiễm trùng da mạn tính. Các tổn thương thường gặp trong lao da bao gồm nốt sẩn, mảng đỏ trên da, loét da,…
Lao da là bệnh hiếm gặp với tỷ lệ mắc khoảng 1 - 1,5% các trường hợp nhiễm lao. Bệnh thường xuất hiện ở người thể trạng gầy yếu, suy dinh dưỡng hoặc suy giảm miễn dịch. Bệnh có thể điều trị khỏi với kháng sinh nếu được chẩn đoán sớm.[1][2][3]
Lao da là bệnh do vi khuẩn lao gây ra những tổn thương đặc trưng trên da
2Nguyên nhân gây lao da
Lao da là bệnh nhiễm trùng do trực khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis) gây nên. Vi khuẩn lao có thể lây nhiễm thông qua một số con đường sau:
- Đường giọt bắn: vi khuẩn lao từ người bệnh lao phổi có thể tồn tại trong giọt bắn khi người bệnh hắt hơi hoặc ho và xâm nhập sang người lành. Đây là nguyên nhân gây ra bệnh lao phổi và các bệnh lao khác trong cơ thể, trong đó có lao da.
- Lan truyền trong máu: thường gặp ở bệnh nhân đang điều trị các bệnh lao tại các cơ quan khác trong cơ thể như lao phổi, lao ruột… Vi khuẩn lao có thể xâm nhập vào máu và di chuyển đến da và gây bệnh.
- Tiếp xúc trực tiếp với vi khuẩn lao: một số trường hợp lao da có thể xuất hiện sau khi tiếp xúc với vi khuẩn lao thông qua các vết thương hở hoặc kim tiêm có chứa mầm bệnh.[4][5][3]
Lao da có thể xuất hiện thứ phát sau lao phổi
3Yếu tố nguy cơ
Phần lớn người trưởng thành, khỏe mạnh đều có khả năng miễn dịch với vi khuẩn lao do được tiêm phòng từ nhỏ. Tuy nhiên, bệnh lao nói chung và lao da sẽ có nguy cơ mắc cao hơn ở một số đối tượng sau:
- Trẻ sơ sinh chưa được tiêm phòng vaccine chống lao.
- Người già trên 65 tuổi.
- Người bị suy giảm miễn dịch (đái tháo đường, suy gan, suy thận mạn hoặc mắc HIV/AIDS).
- Nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân lao.
- Người nghiện rượu, bia, ma túy.
- Thể trạng quá gầy yếu, suy dinh dưỡng.[5]
Trẻ sơ sinh chưa có kháng thể nên dễ mắc lao da hơn
4Triệu chứng của bệnh lao da
Triệu chứng của bệnh lao da rất đa dạng, phụ thuộc vào giai đoạn và thể bệnh sẽ gây ra những tổn thương khác nhau trên da. Các biểu hiện lao da thường gặp bao gồm:[1][4]
Săng lao
- Là những vết loét kích thước khoảng 0,5cm, không gây đau.
- Tổn thương săng lao thường có màu đỏ nhạt, bờ không đều, có mùi hôi và đôi khi có vảy.
- Có thể tiến triển trong nhiều tháng sau đó tự khỏi.
- Thường gặp ở trẻ em chưa có đáp ứng miễn dịch với trực khuẩn lao.
Lupus lao hay củ lao
- Là tổn thương lao da thường gặp nhất do vi khuẩn xâm nhập từ các cơ quan mắc lao khác đến da thông qua đường máu.
- Củ lao thường có màu vàng đỏ, bé như đầu kim hoặc hạt đậu nằm sát dưới da.
- Tổn thương củ lao thường tập trung thành đám, bờ không đều, nổi cao trên da và có thể loét hoại tử ở trung tâm.
- Thường gặp ở mặt, quanh môi, tay chân hoặc mông và bộ phận sinh dục.
Lao cóc
- Là những tổn thương dạng mảng sùi màu đỏ nhạt trên da, thường gặp khi vi khuẩn lao xâm nhập trực tiếp qua các vết thương.
- Màng sùi có thể lớn dần, trở lên nứt mẻ và xuất hiện mủ vàng đục ở giữa.
- Xung quanh màng sùi có một vùng da màu tím thẫm, có vảy ở trên.
- Thường gặp ở vùng ngón tay, ngón chân hoặc mu bàn tay, bàn chân.
Lao loét
- Là những vết loét màu đỏ, đường kính từ 1 - 2cm, bờ nham nhở và gây đau.
- Vết loét khó lành và dễ lan rộng ra xung quanh.
- Thường gặp ở vùng cổ (do lao hạch) hoặc vùng khớp (do lao xương).
Người bệnh lao da có thể xuất hiện các mảng sẩn hồng nhạt đặc trưng
5Biến chứng do lao da
Ở người khỏe mạnh, lao da thường ít gây biến chứng nếu được điều trị sớm và đúng phác đồ. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn có thể xuất hiện các biến chứng như:
- Nhiễm trùng da: các tổn thương lao da có thể bị bội nhiễm bởi các vi khuẩn khác gây sưng nề, nóng đỏ và chảy dịch ngoài da.
- Lao da tái phát: do vi khuẩn lao không được tiêu diệt hoàn toàn và có thể gây bệnh khi sức đề kháng suy giảm.
- Ung thư biểu mô tế bào vảy: một số tổn thương lao da sau điều trị có thể hình thành các vết sẹo biến dạng gây mất thẩm mỹ và thậm chí tiến triển thành ung thư da sau từ 25 - 30 năm.[5]
6Chẩn đoán lao da
Để chẩn đoán các tổn thương lao da và phát hiện vị trí mắc lao kèm theo, các bác sĩ cần kết hợp giữa kỹ thuật thăm khám lâm sàng và một số xét nghiệm bổ trợ như:
Khám lâm sàng
Bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh lao da thông qua việc khai thác tiền sử tiếp xúc với người mắc lao và thăm khám lâm sàng như:
- Quan sát các tổn thương đặc trưng trên da.
- Diễn biến của các tổn thương.
- Thăm khám phổi và các cơ quan khác để phát hiện cơ quan mắc lao kèm theo.
Nghe phổi có thể giúp bác sĩ chẩn đoán lao phổi kèm theo lao da
Các xét nghiệm cận lâm sàng
Bên cạnh việc thăm khám lâm sàng, các bác sĩ có thể sử dụng thêm các kỹ thuật xét nghiệm để phân biệt tổn thương lao da với các bệnh lý khác (viêm da, vảy nến…) như:
- Xét nghiệm Mantoux hoặc PPD: bác sĩ sẽ tiêm dung dịch kháng nguyên vi khuẩn lao vào dưới da và kiểm tra kết quả sau 48 giờ và 72 giờ. Xét nghiệm này giúp xác định xem người bệnh đã có kháng thể kháng lao chưa.
- Sinh thiết da: bác sĩ sẽ dùng kim lấy 1 phần mô da vùng tổn thương để soi dưới kính hiển vi và làm giải phẫu bệnh,... Đây được xem là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán lao da.
- Interferon gamma-release array (IGRAs): là một xét nghiệm miễn dịch học để xét nghiệm máu đo lường sự giải phóng IFN-γ của tế bào lympho T sau khi kích thích bằng kháng nguyên đặc hiệu với phức hợp M. tuberculosis (ngoại trừ BCG), được chỉ định để xem liệu một người có bị nhiễm Mycobacterium tuberculosis hay không.
- Xét nghiệm trực khuẩn kháng acid (AFB): là xét nghiệm giúp bác sĩ phát hiện được vi khuẩn lao trong đàm của bệnh nhân, thường có giá trị để chẩn đoán lao da thứ phát sau lao phổi.
- X-quang ngực: thường chỉ định cho bệnh nhân được nghi ngờ lao phổi kèm theo. Các bác sĩ sẽ chẩn đoán bệnh dựa trên những tổn thương đặc trưng trên phim X-quang.[6][4][5]
Phản ứng Mantoux có thể giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh
7Khi nào cần gặp bác sĩ?
Dấu hiệu cần gặp bác sĩ
Lao da là bệnh có thể tiến triển nặng hơn nếu không được phát hiện và điều trị sớm. Vì thế, bạn nên đến gặp bác sĩ ngay khi xuất hiện một số triệu chứng như:
- Nổi nốt săng hoặc mảng đỏ trên da.
- Mảng đỏ có bờ gồ cao, không đều và trung tâm có mủ hoại tử.
- Xuất hiện vết loét lâu lành ở niêm mạc miệng, bộ phận sinh dục và hậu môn.
- Nổi hạch bạch huyết ở cổ, nách hoặc bẹn gần với tổn thương.
Người bệnh nên đến gặp bác sĩ sớm nếu xuất hiện các mảng da sẩn đỏ
Nơi thăm khám bệnh và điều trị
Khi thấy xuất hiện các dấu hiệu trên, bạn cần đến cơ sở y tế gần nhất hoặc chuyên khoa lao thuộc các bệnh viện uy tín để được thăm khám và điều trị kịp thời, bạn có thể tham khảo một số bệnh viện uy tín sau:
- Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, Bệnh viện Nhiệt đới Tp. Hồ Chí Minh…
- Hà Nội: Bệnh viện Phổi Trung ương, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương…
8Điều trị lao da
Việc điều trị lao da cần được tiến hành ngay sau khi chẩn đoán bệnh để đạt hiệu quả cao nhất. Một số biện pháp điều trị lao da hiện nay gồm:
- Thuốc kháng lao: bao gồm phác đồ kết hợp nhiều loại kháng sinh để có thể tiêu diệt vi khuẩn lao ở mọi giai đoạn sống của nó. Tuy nhiên, người bệnh cần phải tuân thủ đúng và đủ phác đồ điều trị của bác sĩ.
- Phẫu thuật: bác sĩ có thể tiến hành cắt lọc các tổn thương lao da nếu có kèm theo bội nhiễm hoặc chảy mủ để tăng cường hiệu quả của thuốc kháng sinh.[4][5]
9Phòng ngừa
Bệnh lao da hay bệnh lao nói chung là những bệnh do vi khuẩn lao gây ra và có thể lây truyền từ người này sang người khác. Vì thế, bạn có thể ngăn ngừa bệnh thông qua một số biện pháp sau:
- Hạn chế tiếp xúc với người bệnh đang nhiễm lao hoặc môi trường có nguy cơ mắc bệnh lao cao.
- Mang khẩu trang khi tiếp xúc với người bệnh lao khi họ đang trong giai đoạn lây nhiễm.
- Che miệng sau khi hắt hơi, ho, khạc đờm.
- Xử lý chất ho khạc và dịch tiết của người bệnh lao đúng cách.
- Tiêm vắc xin BCG cho trẻ theo chương trình tiêm chủng mở rộng và một số người có yếu tố nguy cơ mắc lao.
- Điều trị dự phòng đối với những người có nguy cơ lây nhiễm lao.
Bạn nên đeo khẩu trang khi tiếp xúc với người bệnh lao da để phòng ngừa lây nhiễm
Hy vọng bài viết trên đã đem đến cho bạn những kiến thức bổ ích về bệnh lao da. Hãy đến gặp bác sĩ sớm khi phát hiện những tổn thương bất thường trên da để được chẩn đoán và điều trị nhé!
Nguồn tham khảo
Xem thêm 
