Bệnh lao ruột: Nguyên nhân, biến chứng nguy hiểm và điều trị

Lao ruột là bệnh lý truyền nhiễm phổ biến ở các nước đang phát triển hiện nay, trong đó có Việt Nam. Người bệnh lao ruột có thể bị đau bụng, tắc ruột, thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Cùng tìm hiểu về bệnh lao ruột qua bài viết dưới đây nhé!

1Lao ruột là gì?

Lao ruột là tình trạng vi khuẩn lao tấn công vào niêm mạc đường ruột tạo ra các ổ viêm loét, hang lao. Phần lớn người mắc bệnh do các tổn thương thứ phát sau lao phổi, lao màng bụng… nên bệnh sẽ nặng và khó điều trị hơn.[1]

Vi khuẩn lao trong cơ thể người bệnh thường ở trạng thái bất hoạt, không gây các biểu hiện rõ ràng. Tuy nhiên, chúng sẽ chuyển sang trạng thái hoạt động, nhân đôi liên tục khi sức đề kháng bị suy yếu trong một số trường hợp như:

• Người nhiễm HIV/AIDS.
• Bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, chống thải ghép sau ghép tạng.
• Người mắc bệnh nhiễm trùng nặng như viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết…
• Bệnh nhân đái tháo đường, suy thận mạn, ung thư, suy dinh dưỡng…

Lao ruột là tình trạng vi khuẩn lao tấn công vào niêm mạc đường ruột gây bệnh

2Lao ruột có lây không?

Ở bệnh lao ruột đơn thuần, vi khuẩn sẽ khu trú trong niêm mạc đường tiêu hóa. Do đó, bệnh không có khả năng lây lan bệnh qua đường không khí, giọt bắn khi hắt hơi, nói chuyện như lao phổi.

Tuy nhiên, đa số bệnh nhân lao ruột có thể đồng thời bị vi khuẩn tấn công ở nhiều cơ quan khác nhau, trong đó có lao phổi. Vì thế, người bệnh lao ruột cần được tầm soát lao phổi cũng như hạn chế ho khạc, hắt hơi mà không che chắn trước khi loại trừ nguy cơ lây nhiễm.

3Nguyên nhân gây lao ruột

Nguyên nhân gây bệnh lao nói chung và lao ruột nói riêng là do vi khuẩn (hoặc trực khuẩn) Mycobacterium tuberculosis gây nên. Tùy theo nguồn lây nhiễm mà người ta có thể chia lao ruột thành 2 nhóm nguyên nhân chính:

Lao ruột nguyên phát

Nguyên nhân gây lao ruột nguyên phát là do sự xâm nhập và tấn công của vi khuẩn lao trực tiếp vào đường tiêu hóa thông qua:

• Sữa bò hoặc các sản phẩm từ sữa có chứa trực khuẩn lao.
• Trẻ bú sữa mẹ có nhiễm vi khuẩn lao.
• Ăn hoặc uống thực phẩm không được bảo quản tốt, có chứa mầm bệnh.

Lao ruột thứ phát

Lao ruột thứ phát là tình trạng vi khuẩn lao từ các cơ quan khác đi theo đường kế cận, đường bạch huyết sang tấn công và phát triển tại các phần khác nhau của đường ruột. Lao ruột thứ phát có thể gặp sau một số bệnh lý như:

• Lao phổi.
• Lao màng phổi.
• Lao hầu họng.
• Lao màng bụng.

Người bệnh thường gặp lao ruột thứ phát sau lao phổi

4Triệu chứng

Thời kỳ khởi phát

Ở thời kỳ khởi phát, các dấu hiệu của bệnh lao ruột thường khá mơ hồ và dễ bị nhầm lẫn với biểu hiện của rối loạn tiêu hóa như:

• Đau bụng âm ỉ, kéo dài, giảm sau khi đi vệ sinh.
• Cảm giác mót rặn.
• Đi ngoài phân lỏng, nát từ 2 - 3 lần/ngày hay tái phát.
• Táo bón thường xuyên xuất hiện xen kẽ với tiêu chảy.
• Cơ thể mệt mỏi, chán ăn, sút cân nhanh.
• Sốt dai dẳng về chiều kèm theo đổ nhiều mồ hôi.

Thời kỳ toàn phát

Các triệu chứng của lao ruột ngày càng rõ ràng hơn ở thời kỳ toàn phát với các đặc trưng như:

• Người suy kiệt, yếu ớt, da xanh xao.
• Sốt về chiều kéo dài, vã mồ hôi trộm.
• Đau bụng dữ dội, bụng chướng to, chứa nhiều hơi bên trong.
• Thường xuyên tiêu chảy, táo bón xen kẽ nhau.
• Phân lỏng có lẫn mủ nhầy và máu, mùi khó chịu.
• Buồn nôn, nôn mửa khiến bệnh nhân chán ăn.
• Có thể sờ thấy các khối u mềm, di động dưới bụng, ấn đau.

Bệnh nhân lao ruột thường bị đau bụng dữ dội trong thời kỳ toàn phát

5Biến chứng nguy hiểm

Bệnh lao ruột nếu phát hiện và điều trị chậm trễ có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, đe dọa đến tính mạng của người bệnh như:

• Lồng ruột: do vi khuẩn lao tồn tại dưới niêm mạc đường tiêu hóa gây ra những hang lao làm cản trở nhu động ruột khiến các quai ruột chuyển động bất thường.
• Tắc ruột: do kích thước hang lao quá lớn gây bít tắc một phần hoặc hoàn toàn ống tiêu hóa dẫn đến ứ đọng dịch, thức ăn và chất thải khiến người bệnh đau bụng, đầy hơi và nôn mửa.
• Viêm phúc mạc: đây là tình trạng cấp cứu do các hang lao bị hoại tử có thể gây thủng ruột khiến thức ăn, chất cặn bã từ ống tiêu hóa lan tràn khắp ổ bụng gây viêm. Người bệnh thường có sốt cao, đau bụng dữ dội…
• Xuất huyết tiêu hóa: nếu các vết loét đường ruột do vi khuẩn lao xâm lấn làm vỡ mạch máu có thể dẫn đến xuất huyết tiêu hóa khiến người bệnh mất máu, đi ngoài phân đen kéo dài.

Lao ruột có thể dẫn đến biến chứng tắc ruột khiến bệnh nhân nôn mửa, đau bụng

6Cách chẩn đoán

Để chẩn đoán lao ruột cũng như các biến chứng và tổn thương kèm theo của bệnh thì bác sĩ có thể dựa vào một số hội chứng dưới đây:[2]

Hội chứng tổn thương ruột

Bác sĩ sẽ thăm khám và thực hiện các cận lâm sàng để xác định vị trí, mức độ và hình ảnh tổn thương ống tiêu hóa với các dấu hiệu:

• Đau bụng âm ỉ, chướng bụng kéo dài.
• Tiêu chảy kéo dài, phân lẫn nhầy, máu và mủ.
• Hình ảnh tắc ruột, thành đại tràng nham nhở trên kết quả siêu âm ổ bụng và phim X-quang.
• Phát hiện thấy những vết loét, tổn thương hang lao, cục lao nhờ phương pháp nội soi đường tiêu hóa.

Nội soi tiêu hóa giúp bác sĩ phát hiện các tổn thương do vi khuẩn lao gây ra tại đường ruột

Hội chứng nhiễm lao

Bác sĩ sẽ dựa vào tiền sử, diễn biến bệnh và các kết quả xét nghiệm phù hợp nhằm xác định sự tồn tại của vi khuẩn lao trong cơ thể như:

• Tiền sử tiếp xúc với người bệnh lao hoặc đã điều trị lao phổi trước đây.
• Diễn biến bệnh kéo dài nhiều tháng đến hàng năm.
• Thường xuyên sốt nhẹ về chiều, vã mồ hôi và sút cân nhanh.
• Xét nghiệm máu thấy bạch cầu lympho và tốc độ máu lắng tăng.
• Phản ứng Mantoux để phát hiện kháng thể chống lại vi khuẩn lao dương tính.
• Soi thấy trực khuẩn lao trong phân của người bệnh.

Bác sĩ có thể dựa vào phản ứng Mantoux để chẩn đoán bệnh lao

Chẩn đoán phân biệt

Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ dựa vào kinh nghiệm lâm sàng và kết quả xét nghiệm để loại trừ những bệnh lý có dấu hiệu tương tự như:

• Bệnh kiết lỵ: do vi khuẩn Salmonella gây ra khiến người bệnh đi ngoài ra phân lẫn nhầy máu.
• Bệnh Crohn: là tình trạng viêm ruột mạn tính gây ra triệu chứng đau bụng, tiêu chảy và giảm hấp thu chất dinh dưỡng kéo dài.
• Ung thư đại tràng: do các tế bào ung thư tăng sinh không kiểm soát khiến người bệnh sút cân, chướng bụng và táo bón.

7Khi nào cần gặp bác sĩ

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Để kịp thời điều trị và hạn chế những biến chứng nguy hiểm, người bệnh nên đến khám bác sĩ sớm nếu phát hiện những dấu hiệu sau:

• Sốt nhẹ về chiều tối kéo dài kèm vã mồ hôi.
• Sút cân nhanh chóng dù không ăn kiêng.
• Đau bụng âm ỉ.
• Đi ngoài phân lỏng, có lẫn ít nhầy máu, đôi khi xen kẽ các đợt táo bón.

Nơi khám chữa lao ruột

Nếu có những dấu hiệu nghi ngờ bệnh lao ruột, người bệnh nên đến các cơ sở y tế gần nhất hoặc các bệnh viện đa khoa tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra.

• Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Nhiệt đới Tp. Hồ Chí Minh, Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, Bệnh viện Chợ Rẫy.
• Hà Nội: Bệnh viện Phổi Trung ương, Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương, Bệnh viện Bạch Mai.

8Các phương pháp chữa bệnh lao ruột

Tùy theo vị trí và mức độ nghiêm trọng của các tổn thương lao ruột mà bác sĩ có thể kết hợp nhiều phương pháp điều trị khác nhau cho từng bệnh nhân gồm:

Điều trị nội khoa

• Thuốc kháng lao: bao gồm nhiều loại thuốc kháng sinh có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn lao trong nhiều thời điểm. Bác sĩ sẽ điều chỉnh liều thuốc đối với thể trạng riêng của người bệnh.
• Thuốc giãn cơ: nhằm giảm bớt triệu chứng đau bụng, chướng bụng và nôn mửa cho bệnh nhân.
• Thuốc chống tiêu chảy: giúp cải thiện tình trạng đi ngoài phân lỏng, nát.

Điều trị ngoại khoa

Điều trị ngoại khoa thường không được sử dụng phổ biến trong điều trị lao ruột. Bác sĩ sẽ chỉ thực hiện phẫu thuật khi:

• Xuất hiện biến chứng nặng của bệnh: tắc ruột, thủng ruột gây viêm phúc mạc.
• Lao xơ đường ruột: không có tiến triển sau 2 - 3 tháng điều trị nội khoa.

9Người bị lao ruột nên ăn gì?

Việc đảm bảo chế độ ăn đầy đủ chất dinh dưỡng giúp tăng cường sức khỏe miễn dịch là rất quan trọng đối với điều trị bệnh lao ruột. Người bệnh nên ăn một số loại thực phẩm sau:

• Các loại thịt bò, thịt heo, thịt gà, hải sản và các loại đậu giúp bổ sung protein.
• Tăng cường tiêu thụ thực phẩm giàu kẽm như ốc, sò, hàu hoặc đậu Hà Lan do bệnh nhân lao ruột thường bị giảm khả năng hấp thu chất này.
• Bổ sung các loại chất xơ, chất chống oxy hóa, vitamin và khoáng chất thông qua rau xanh và hoa quả tươi hàng ngày.
• Thực phẩm giàu sắt như lòng đỏ trứng, mộc nhĩ, đậu nành, nấm hương... để tăng cường tổng hợp tế bào máu.

Người bệnh lao ruột nên ăn nhiều trái cây giúp bổ sung chất xơ và vitamin

10Biện pháp phòng ngừa lao ruột

Bạn có thể phòng ngừa bệnh lao ruột hiệu quả nếu thực hiện một số biện pháp đơn giản sau:

• Không sử dụng sữa bò tươi hoặc sản phẩm được chế biến từ sữa chưa được tiệt trùng.
• Lựa chọn nguồn thực phẩm an toàn, không chứa mầm bệnh.
• Tập thể dục hàng ngày để nâng cao sức đề kháng.
• Tiêm phòng vaccine chống lao cho trẻ theo chương trình tiêm chủng quốc gia.
• Thực hiện điều trị lao tiềm ẩn đối với những đối tượng có nguy cơ cao mắc lao như trẻ em, người lớn tuổi, người suy giảm miễn dịch có tiếp xúc với bệnh nhân lao phổi.
• Thăm khám bác sĩ sớm nếu có những triệu chứng nghi ngờ lao ruột.

Tiêm phòng vaccine chống lao từ cho trẻ sơ sinh là cách giúp ngăn ngừa bệnh hiệu quả

Hy vọng bài viết trên đã đem đến cho bạn những kiến thức bổ ích về nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa bệnh lao ruột. Hãy chia sẻ bài viết này đến với tất cả bạn bè và người thân của bạn nhé!