Bệnh lồng ruột: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị lồng ruột

Lồng ruột là bệnh lý đường tiêu hóa gặp ở trẻ nhỏ và cần được cấp cứu kịp thời để tránh biến chứng nguy hiểm như tắc ruột hoặc hoại tử ruột. Hãy cùng tìm hiểu về nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị bệnh lồng ruột qua bài viết sau nhé!

1Lồng ruột là gì?

Lồng ruột là hiện tượng một đoạn ruột non hoặc đại tràng chui ngược lên phần ruột phía trên. Điều này gây cản trở sự lưu thông của thức ăn trong đường tiêu hóa cũng như làm tắc nghẽn nguồn máu cung cấp cho phần ruột liên quan dẫn đến các triệu chứng của bệnh.

Lồng ruột là nguyên nhân phổ biến gây ra tắc nghẽn đường tiêu hóa ở trẻ từ 3 tháng đến 6 tuổi và phần lớn đều không tìm thấy nguyên nhân.

Nếu lồng ruột không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể dẫn đến tắc ruột, giảm tuần hoàn ruột gây nhiễm trùng đường tiêu hóa, nhiễm trùng máu, xuất huyết trong ổ bụng, hoại tử ruột, thậm chí là viêm phúc mạc.[1]

Lồng ruột là hiện tượng một đoạn ruột phía dưới chui ngược lên phần ruột phía trên

2Nguyên nhân gây ra lồng ruột

Ở trẻ em

Nguyên nhân gây lồng ruột ở trẻ em chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, đa số trẻ mắc lồng ruột vào mùa thu, đông do liên quan đến sự phát triển của các loại virus như rotavirus, virus cúm,...

Ngoài ra, một số trẻ xuất hiện túi thừa ở xung quanh vùng hồi tràng của ruột non (túi thừa Meckel) thường có nguy cơ mắc lồng ruột cao hơn bình thường.[2]

Ở người lớn

Lồng ruột ở người lớn thường do những tổn thương tại đường tiêu hóa khiến sự chuyển động của đường ruột gặp cản trở như:[2]

• Polyp hoặc u ruột: có thể gây ra nhu động tiêu hóa ngược chiều làm tăng khả năng di chuyển lên phía trên của quai ruột, gây lồng ruột.
• Xơ sẹo: sau các phẫu thuật trong ổ bụng như cắt ruột thừa, cắt u nang buồng trứng hoặc cắt dạ dày,... có thể để lại xơ sẹo quanh vùng phẫu thuật gây cản trở nhu động ruột.
• Bệnh Crohn: là bệnh lý tự miễn với đặc trưng gồm viêm ruột mạn tính và những tổn thương đa polyp hoặc viêm loét tại ruột gây rối loạn quá trình vận động của cơ trơn đường tiêu hóa.

Khối polyp đường tiêu hóa có thể là nguyên nhân gây lồng ruột ở người lớn

Các yếu tố nguy cơ

• Độ tuổi: lồng ruột đa số gặp ở trẻ em trong khoảng 6 - 8 tháng tuổi và tương đối hiếm gặp ở người lớn do chức năng tiêu hóa đã được hoàn thiện.[3]
• Giới tính: các nghiên cứu cho thấy bé trai có tỷ lệ mắc bệnh lồng ruột cao hơn bé gái gấp khoảng 3 lần.[3]
• Bẩm sinh: nếu quá trình quay ruột trong giai đoạn bào thai kém có thể dẫn đến ruột kém hoặc không phát triển đầy đủ và làm tăng nguy cơ mắc bệnh lồng ruột.
• Bệnh lý: một số bệnh lý tự miễn có thể làm tăng khả năng mắc lồng ruột như u lympho biểu hiện tại ruột, bệnh Henoch-Schonlein (viêm mạch IgA), bệnh celiac hoặc bệnh crohn,...

3Dấu hiệu của bệnh lồng ruột

Ở trẻ em

Các biểu hiện lồng ruột của trẻ em thường rầm rộ và diễn biến nhanh chóng như:[2]

• Trẻ quấy khóc liên tục, không ăn uống hoặc gập đầu gối vào ngực do đau bụng.
• Đau bụng dữ dội thành từng cơn, kéo dài khoảng 15 - 20 phút, sau đó thời gian đau bụng có thể kéo dài hơn và khoảng cách giữa các cơn giảm dần.
• Đi cầu ra máu đỏ tươi lẫn trong phân.
• Bụng chướng to.
• Nhìn hoặc sờ thấy một khối ở bụng trẻ.
• Nôn mửa.

Nôn mửa có thể là triệu chứng của bệnh lồng ruột ở trẻ em

Ở người lớn

Đa phần bệnh lồng ruột ở người lớn xảy ra sau khi mắc bệnh lý khác, do đó biểu hiện bệnh thường không điển hình và dễ nhầm lẫn với các bệnh khác như:[2]

• Đau bụng thành từng cơn, thường xuất hiện ở quanh rốn và vùng bụng dưới 2 bên.
• Táo bón.
• Nôn hoặc buồn nôn.
• Bụng chướng tăng dần, đầy hơi, khó tiêu.
• Cơ thể mệt mỏi, chán ăn.

Người lớn mắc bệnh lồng ruột có thể gặp triệu chứng táo bón

4Biến chứng nguy hiểm

Bệnh lồng ruột có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được cấp cứu kịp thời như:

• Tắc ruột: do thức ăn, chất dịch tiêu hóa và vi khuẩn không được lưu thông trong ống tiêu hóa, bị ứ đọng lại khiến người bệnh đau bụng, táo bón, thậm chí nôn ra chất dịch tiêu hóa màu nâu đen.
• Hoại tử ruột: do mạch máu tại quai ruột bị lồng lên phía trên bị tắc nghẽn khiến việc cung cấp máu bị giảm sút gây hoại tử, xuất huyết tiêu hóa,...
• Viêm phúc mạc: do quai ruột hoại tử có thể bị thủng khiến thức ăn, vi khuẩn lan tràn vào trong ổ bụng gây viêm lan tỏa với các biểu hiện như sốt cao, đau bụng liên tục, nôn mửa,...
• Sốc nhiễm khuẩn: thường xuất hiện sau viêm phúc mạc từ 6 - 12 giờ với các triệu chứng như sốt cao liên tục, nhợt nhạt, chân tay lạnh, mạch nhanh nhỏ, nhịp thở tăng,...[2]

Trẻ sốt cao, đau bụng có thể gặp trong viêm phúc mạc

5Cách chẩn đoán bệnh lồng ruột

• Thăm khám: bác sĩ cần kiểm tra mạch, huyết áp, nhịp thở và nhiệt độ để xác định mức độ bệnh. Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám ổ bụng để phát hiện khối lồng ruột, tắc ruột hoặc viêm phúc mạc,...
• Siêu âm: là phương pháp chẩn đoán bệnh lồng ruột nhanh chóng và tương đối chính xác. Siêu âm có thể giúp bác sĩ xác định được vị trí, kích thước khối lồng ruột, nguyên nhân và biến chứng của bệnh.
• Chụp X-quang hoặc CT vùng bụng: thường được sử dụng trong trường hợp có biến chứng như tắc ruột, viêm phúc mạc, giúp xác định được vị trí và nguyên nhân gây ra lồng ruột.

Siêu âm ổ bụng là phương pháp giúp chẩn đoán bệnh lồng ruột

6Khi nào cần gặp bác sĩ

Dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Lồng ruột là bệnh lý cần được cấp cứu ngoại khoa càng sớm càng tốt để hạn chế các biến chứng như tắc ruột, hoại tử, viêm phúc mạc của bệnh.

Do đó khi thấy trẻ quấy khóc nhiều, đau bụng dữ dội thành từng cơn, đi ngoài ra máu hoặc nôn ói,... cha mẹ cần phải đưa trẻ đi gặp bác sĩ được kiểm tra và chữa trị kịp thời.

Nơi khám chữa bệnh lồng ruột

Nếu có những biểu hiện nghi ngờ tắc ruột, người bệnh cần được đưa đến khoa cấp cứu tại bệnh viện gần nhất để được chữa trị kịp thời của bệnh.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện sau:

• TP. HCM: bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh viện Nhi đồng 1, bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM,...
• Hà Nội: bệnh viện Việt Đức, bệnh viện Nhi Trung ương, bệnh viện Xanh Pôn,...

7Cách điều trị lồng ruột

Tùy thuộc vào mức độ bệnh và các biến chứng kèm theo mà các bác sĩ sẽ có những phác đồ điều trị riêng cho từng người bệnh cụ thể. Song, phương pháp điều trị bệnh lồng ruột chủ yếu là tháo khối lồng, hồi phục lưu thông ruột và điều trị triệu chứng.[4]

Điều trị ban đầu

Thường được áp dụng sau khi bác sĩ đánh giá về dấu hiệu sinh tồn của người bệnh nhằm hồi sức cho bệnh nhân để chuẩn bị can thiệp như:

• Truyền dịch: nếu có dấu hiệu mất nước do nôn mửa kéo dài với lượng lớn kèm theo các triệu chứng khô môi, da khô ráp, khát nhiều, nước tiểu giảm,...
• Đặt ống thông mũi - dạ dày: để giảm tình trạng chướng bụng, thường áp dụng khi chưa có thủng ruột hoặc viêm phúc mạc.

Bơm hơi

Phương pháp này được áp dụng với trẻ em mắc lồng ruột giai đoạn đầu, chưa có các biến chứng như hoại tử ruột, tắc ruột hoặc viêm phúc mạc. Bác sĩ sẽ tiến hành bơm thụt không khí từ đường hậu môn để tháo khối lồng ruột với tỷ lệ thành công cao.

Chữa lồng ruột bằng phương pháp bơm hơi đem lại hiệu quả tương đối tốt

Phẫu thuật

Phương pháp phẫu thuật thường được dùng để tháo khối lồng, điều trị biến chứng hoặc giải quyết nguyên nhân gây bệnh. Phương pháp này thường được trong các trường hợp như:

• Điều trị bằng bơm hơi không có hiệu quả.
• Lồng ruột có biến chứng.
• Lồng ruột ở người lớn do khối u, polyp hoặc xơ sẹo sau các cuộc phẫu thuật khác,...

8Biện pháp phòng ngừa

Hiện nay, không có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu cho bệnh lồng ruột. Do đó, cần phải kịp thời phát hiện được những triệu chứng bất thường để đưa người bệnh đến cấp cứu sớm nhất có thể. Bạn có thể thực hiện một vài biện pháp sau để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh:

• Đặc biệt chú ý để phát hiện triệu chứng ở những trẻ có tiền sử mắc lồng ruột do bệnh có nguy cơ tái phát.
• Bố mẹ không nên để bé vừa ăn vừa đùa, đặc biệt là cười to, khóc to, chạy nhảy.
• Cho trẻ thay đổi chế độ ăn từ từ và tăng dần lượng thức ăn khi bắt đầu ăn dặm.
• Tiêm phòng vaccine đầy đủ cho trẻ (nhất là vaccine phòng cúm và rotavirus) để tăng cường đề kháng và giảm nguy cơ mắc bệnh.

Tiêm phòng đủ vaccine cho trẻ có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh đường ruột

Bài viết trên đã cung cấp cho bạn những kiến thức bổ ích về bệnh lồng ruột. Hãy chia sẻ ngay bài viết này cho bạn bè và người thân để kịp thời phát hiện các triệu chứng bất thường, từ đó có biện pháp chữa trị thích hợp nhé!