Bệnh nấm da là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Nấm da là một bệnh phổ biến ở các nước có khí hậu nhiệt đới vì các loại nấm da rất ưa thích độ ẩm cao. Đa phần bị nấm da không nguy hiểm nhưng gây ảnh hưởng đến cuộc sống của người bệnh. Hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân và cách điều trị bệnh nấm da qua bài viết dưới đây nhé!

1Bệnh nấm da là gì?

Bệnh nấm da hay nấm ngoài da là bệnh nhiễm trùng da phổ biến, với nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự tấn công của các vi nấm ngoài da thuộc nhóm dermatophyte như Trichophyton, Microsporum và Epidermophyton hay do nấm không thuộc nhóm dermatophyte như Malassezia furfur và nấm men Candida.

Những loại nấm này phát triển mạnh ở các vùng da ẩm, ấm và dễ gây tổn thương lớp thượng bì, khiến da xuất hiện mẩn đỏ, ngứa, bong vảy hoặc nổi vòng tròn đặc trưng.

Bệnh có thể gặp ở nhiều vị trí như thân mình, bẹn, bàn chân, da đầu hoặc móng. Nấm da lây qua tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, động vật mắc bệnh hoặc vật dụng bị nhiễm nấm. Mặc dù không nguy hiểm, nấm da có thể kéo dài dai dẳng nếu không được điều trị đúng cách bằng thuốc kháng nấm tại chỗ hoặc đường uống. [1]

2Nguyên nhân gây bệnh nấm da

Một số loại nấm gây bệnh thường gặp

• Candida: Là loại nấm tồn tại sẵn ở những vùng da ẩm ướt, bí hơi trên người như mông, ngực, bẹn... Phổ biến nhất là nấm candida albicans.[2]
• Malassezia: Là tác nhân gây bệnh lang ben thường gặp ở những thanh niên tuổi dậy thì và người có da dầu, đổ mồ hôi nhiều vì đây là môi trường thuận lợi cho nấm malassezia phát triển.
• Dermatophytes: Hay còn gọi là nấm sợi, loại nấm này bám vào lớp sừng của da, lông, tóc, móng gây các tình trạng như nấm bàn chân, nấm bẹn, nấm râu.

Các loại nấm thường hay gây bệnh ngoài da nhẩt

Các con đường lây nhiễm nấm ngoài da

Nấm da thường xuất hiện khi da tiếp xúc trực tiếp với những môi trường nhiễm nấm như:

• Đất mang bào tử nấm hoặc nấm: Trong đất chứa rất nhiều bào tử của nấm và nấm. Vì vậy, bạn dễ bị nhiễm nấm hơn khi tiếp xúc với đất mà không mang giày dép hoặc không rửa sạch tay, chân bằng xà phòng sau đó.
• Người nhiễm nấm: Hạn chế tiếp xúc với vùng da bị tổn thương của người nhiễm nấm vì tại vị trí tổn thương chứa rất nhiều nấm gây bệnh.
• Động vật nhiễm nấm: Có nhiều loại nấm có thể gây bệnh ở cả người và động vật, đặc biệt là thú cưng mà chúng ta thường xuyên đụng chạm như chó, mèo.
• Bề mặt nhiễm nấm: Nấm gây bệnh tồn tại rất nhiều trên những bề mặt bẩn, lâu ngày không được vệ sinh trong phòng kín, thiếu ánh sáng và độ ẩm cao.

Trong đất chứa rất nhiều nấm và bào tử của nấm có thể gây bệnh

3Triệu chứng nhiễm bệnh nấm da

Triệu chứng nhiễm nấm da xuất hiện khi nấm phát triển mạnh và gây tổn thương lên bề mặt da với đa dạng kích thước và hình dạng.

Các triệu chứng này thường chỉ khu trú ngay ở vị trí tổn thương trên da, bao gồm: ngứa, đỏ da, sưng tấy, nứt nẻ, rộp nước, đóng vảy, thay đổi màu da và có thể kèm mùi hôi khó chịu.[3]

Các tổn thương ngoài da do nấm có nhiều hình dạng và kích thước

4Các bệnh nấm da thường gặp

Nhiễm nấm men Candida

Khi sức đề kháng giảm, nấm candida phát triển mạnh và gây bệnh ở niêm mạc như nấm lưỡi, nấm âm đạo. Ở da, nấm candida gây tổn thương trên vùng da ẩm ướt, nhiều mồ hôi như dưới nách, nếp lằn sau mông và nếp gấp dưới ngực.

Nách là vùng da ẩm ướt nên dễ bị tổn thương do nấm Candida

Hắc lào

Bệnh hắc lào là một bệnh nấm da phổ biến và dễ lây nhiễm. Đặc điểm chính của tổn thương da do hắc lào là hình tròn viền đỏ và gồ lên cao so với bề mặt da, màu đỏ của da nhạt dần từ viền vào chính giữa hình tròn. Tổn thương này có thể lan rộng hơn và gây ngứa.

Triệu chứng điển hình của hắc lào là các hình tròn tổn thương gây ngứa

Nấm da đầu

Nấm da đầu là một trong những bệnh nấm da thường gặp nhất ở trẻ em, gây nhiễm trùng da đầu và thân tóc. Bệnh dễ lây lan trong điều kiện vệ sinh kém hoặc môi trường đông đúc và có thể truyền qua các vật dụng như mũ, lược, vỏ gối hay những đồ dùng cá nhân bị nhiễm nấm.

Biểu hiện điển hình của nấm da đầu là rụng tóc từng mảng với ranh giới rõ hoặc kèm theo gàu. Khi sợi tóc bị sưng và gãy ngay sát bề mặt da đầu, sẽ tạo nên các mảng rụng tóc kiểu chấm đen. Một số trường hợp có thể xuất hiện phản ứng viêm mạnh gọi là kerion - một khối tổn thương mềm, sưng, viêm nhưng vô trùng ở da đầu, thường kèm theo sưng hạch vùng cổ hoặc chẩm. [1]

Nấm da đầu gây ngứa và rụng tóc nhiều

Jock ngứa (nấm bẹn)

Jock ngứa hay còn gọi là nấm bẹn do thường xuất hiện ở khu vực gần háng và đùi. Độ tuổi thường mắc bệnh này là trẻ vị thành niên, đặc biệt là nam giới.

Triệu chứng chính của jock ngứa là phát ban ngứa đỏ, có thể kèm cảm giác đau, sau đó lan rộng và bong tróc vảy.

Jock ngứa thường xuất hiện ở gần khu vực háng và đùi của nam giới

Nấm da mặt

Bị nấm da mặt là tình trạng nhiễm nấm xảy ra trên vùng da mặt không có râu, thường gây cảm giác ngứa hoặc nóng rát và có thể trở nên nặng hơn khi tiếp xúc với ánh nắng.

Bệnh nhân thường xuất hiện các mảng đỏ hình tròn hoặc hình khuyên, nhưng ranh giới tổn thương thường mờ, đặc biệt ở người có làn da sẫm màu. Đôi khi vùng tổn thương gần như không có vảy hoặc bờ nổi gọi là nấm da ẩn.

Bệnh lang ben

Bệnh nấm da lang ben là các mảng da tổn thương hình bầu dục, có màu sáng hoặc tối hơn vùng da bình thường. Vùng tổn thương này có thể gây ngứa, bong vảy và thường xảy ra ở da lưng, ngực, cánh tay và da đầu.

Lang ben có thể là những đốm da có màu sáng hoặc tối hơn da bình thường

Nấm da tay

Nấm da tay (tinea manuum) là tình trạng nhiễm nấm xảy ra ở một hoặc đôi khi cả hai bàn tay. Bệnh thường đi kèm với nấm bàn chân, khiến lòng bàn tay trở nên khô lan tỏa, dày sừng và bong vảy. Trong trường hợp có nấm móng tay, người bệnh có thể xuất hiện thêm mụn nước nhỏ và vảy mịn, dễ nhầm với chàm tổ đỉa. Chẩn đoán phân biệt cần loại trừ viêm da tiếp xúc, vảy nến hoặc tình trạng tạo chai da do ma sát.

Điều trị chủ yếu là thuốc kháng nấm tại chỗ kết hợp với kem làm mềm da chứa axit lactic để cải thiện tình trạng khô da, dày sừng. Tuy nhiên, bệnh dễ tái phát nếu nấm móng hoặc nấm chân không được xử lý triệt để. [1]

Nấm da chân

Nấm da chân hay nấm bàn chân thường biểu hiện dưới ba dạng phổ biến. Dạng hay gặp nhất là bệnh nấm kẽ chân, đặc trưng bởi tình trạng nứt nẻ, mềm nhũn và bong vảy ở kẽ ngón thứ tư và thứ năm, kèm cảm giác ngứa hoặc rát.

Dạng thứ hai thường do Trichophyton rubrum gây ra, có kiểu lan rộng giống hình giày da. Ở dạng này, da lòng bàn chân bong vảy và dày lên mạn tính, đi kèm dày sừng và đỏ da ở lòng bàn chân, gót chân và hai bên bàn chân.

Dạng thứ ba là nấm da chân thể bọng nước, đặc trưng bởi sự xuất hiện của các mụn nước, mụn mủ hoặc bọng nước viêm, thường tập trung ở lòng bàn chân. Chẩn đoán phân biệt cần xem xét các bệnh lý có biểu hiện tương tự như viêm da tiếp xúc, chàm da hoặc vảy nến thể mụn mủ.

Nấm chân thường mọc ở kẽ các ngón chân

Nấm móng

Nấm móng có thể xảy ra ở cả móng chân và móng tay, nhưng phổ biến hơn ở móng chân. Móng bị nấm thường có các mảng trắng bong tróc ở đầu móng và một số đặc điểm như: móng dày hơn, móng dễ gãy, màu sắc móng thay đổi (chuyển sang màu vàng, nâu, trắng).

Nấm móng thường có các mảng trắng bong tróc ở đầu móng

Nấm da Barbae

Nấm da Barbae (nấm râu) là tình trạng nhiễm nấm ảnh hưởng đến vùng da và các sợi lông thô ở khu vực râu, ria mép. Bệnh thường gặp ở nam giới trưởng thành hoặc phụ nữ có lông mặt rậm, đặc biệt ở những người làm việc trong nông trại vì nguồn lây phổ biến là các chủng nấm từ động vật. Tổn thương do nấm râu có thể biểu hiện bằng bong tróc, ban đỏ, mụn mủ ở nang lông hoặc các mảng có vảy.

Chẩn đoán phân biệt cần loại trừ các bệnh lý như viêm nang lông do vi khuẩn, viêm da quanh miệng, viêm giả nang lông, viêm da tiếp xúc hay herpes simplex. Một đặc điểm thường giúp nhận biết là khi bị nấm râu, việc nhổ lông gần như không gây đau, trong khi nhiễm khuẩn lại khiến vùng này nhạy cảm và đau.

5Yếu tố nguy cơ nhiễm nấm da

Bất kỳ yếu tố nào tạo môi trường thuận lợi về nhiệt độ, độ ẩm cho nấm phát triển đều trở thành yếu tố nguy cơ gây bệnh nấm da: sống trong môi trường ấm nóng và ẩm ướt, thường xuyên đổ mồ hôi, không giữ cho da được sạch sẽ và khô ráo, mặc quần áo chật.

Một số thói quen sinh hoạt cũng là yếu tố nguy cơ nhiễm nấm da như: dùng chung đồ dùng cá nhân, tiếp xúc với động vật nhiễm nấm, thường xuyên tiếp xúc da kề da với nhiều người.

Ngoài ra, một số đối tượng có nguy cơ cao bị bệnh nấm da do sức đề kháng cơ thể kém đi, bao gồm: người uống thuốc ức chế miễn dịch, mắc bệnh tiểu đường, phụ nữ mang thai, người bị ung thư đang hóa trị liệu.[4]

Một số đối tượng dễ bị mắc bệnh nấm da

6Cách chẩn đoán bệnh nấm ngoài da

Khám lâm sàng

Khám lâm sàng đối với bệnh nấm da chủ yếu dựa vào hai yếu tố chính: hỏi về các yếu tố nguy cơ kể trên và quan sát những tổn thương do nấm trên da để xem xét các đặc điểm về vị trí, hình dạng, màu sắc, bờ tổn thương, bong vảy. Từ đó xác định nguyên nhân gây tổn thương.

Khám lâm sàng chủ yếu hỏi về các yếu tố nguy cơ và quan sát tổn thương trên da

Các xét nghiệm cận lâm sàng

• Soi kính hiển vi với Kali Hydroxide: một mẫu da vùng tổn thương được thu thập và xử lý với dung dịch Kali Hydroxide để ly giải keratin trong da. Qua đó, các thành phần của nấm được lộ ra và dễ dàng nhìn thấy dưới kính hiển vi nhằm xác định bệnh nhân có bị nấm hay không để đưa ra phương hướng điều trị tiếp theo.
• Nuôi cấy: xét nghiệm này thường chỉ được sử dụng khi cần xác định rõ loại nấm gây bệnh. Mẫu da hoặc móng bị bệnh sẽ được đặt vào môi trường nuôi cấy nấm. Nếu có nấm tồn tại trong mẫu, chúng sẽ phát triển và tạo ra các hình dạng quần thể sinh trưởng đặc trưng cho từng loại nấm, giúp xác định chính xác loại nấm gây nhiễm.
• Xét nghiệm máu: trong một số trường hợp, nấm có thể gây ra nhiễm trùng máu (sepsis). Xét nghiệm máu sẽ được thực hiện để xác định vi khuẩn hoặc nấm có tồn tại trong máu, từ đó đánh giá mức độ nhiễm trùng và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

Soi kính hiển vi là xét nghiệm thường quy để tìm nấm trong da bị tổn thương

7Khi nào cần gặp bác sĩ?

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Nấm da tuy không gây nguy hiểm nhưng có thể phát triển mạnh và tái phát nếu không được điều trị đúng lúc. Bạn nên đi gặp bác sĩ càng sớm càng tốt nếu có các triệu chứng nhiễm nấm da kể trên và không giảm bớt sau khi đã điều trị với thuốc kháng nấm không kê đơn hoặc kèm thêm các dấu hiệu sau đây:

• Tóc rụng từng mảng kèm ngứa và gàu nhiều.
• Vùng da bị nấm và xung quanh sưng tấy, đỏ, đau nhiều và sờ vào cảm thấy nóng.
• Có mủ trắng đục, vàng, xanh ở vùng da tổn thương.
• Sốt cao, mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt.
• Có bệnh kèm là tiểu đường, ung thư đang hóa trị hoặc phụ nữ mang thai, người béo phì.

Hãy gặp bác sĩ ngay khi bạn có các dấu hiệu trên

Nơi khám chữa bệnh nấm da uy tín

Nếu gặp các dấu hiệu như trên, bạn có thể đến ngay các cơ sở y tế gần nhất, các bệnh viện chuyên khoa Da liễu. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại TP. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Da liễu TP.HCM, bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM.
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Da Liễu Trung ương, bệnh viện Da liễu Hà Nội, bệnh viện Bạch Mai.

8Cách trị nấm da

Phương pháp điều trị không dùng thuốc

Điều trị nấm da quan trọng nhất là sử dụng thuốc điều trị nấm da. Tuy nhiên, việc điều trị không dùng thuốc như giữ gìn vệ sinh sạch sẽ và khô ráo ở vị trí da tổn thương cũng giúp quá trình hồi phục ngắn đi nhiều hơn, đặc biệt là ở những vùng ẩm ướt như bẹn, quanh bộ phận sinh dục, nách.

Luôn giữ sạch sẽ và khô thoáng vùng da bị nấm

Thuốc điều trị nấm da

Thuốc điều trị nấm phổ biến nhất thường dùng là thuốc kháng nấm. Tùy thuộc và loại nấm da gây bệnh mà bác sĩ sẽ chọn ra loại thuốc kháng nấm phù hợp nhất để tiêu diệt nấm hiệu quả.

Thuốc kháng nấm có ở nhiều dạng bao gồm thuốc mỡ, kem bôi, viên uống, thuốc bột, thuốc xịt để có thể sử dụng tiện lợi cho nhiều vùng cơ thể và từng lứa tuổi.

Chú ý, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc kháng nấm kê đơn nào.

Thuốc Griseofulvin Mekophar trị nấm da, nấm đầu khi không đáp ứng với điều trị tại chỗ

9Cách phòng ngừa nấm ngoài da

Để phòng ngừa bệnh nấm da, bạn nên thực hiện các biện pháp sau đây:

• Giữ vùng da khô ráo và sạch sẽ: hạn chế tiếp xúc với môi trường ẩm ướt và giữ vùng da dễ bị nhiễm nấm luôn khô ráo, sạch sẽ. Sau khi tắm hoặc làm việc khiến đổ nhiều mồ hôi, hãy sử dụng khăn sạch để lau khô.
• Tránh sử dụng chung các vật dụng cá nhân: không nên sử dụng chung các vật dụng cá nhân như khăn tắm, bàn chải đánh răng, giày dép để giảm nguy cơ lây nhiễm nấm từ người khác.
• Sử dụng giày và tất thoáng khí: chọn giày dép thoáng khí và không quá chật để giảm thiểu điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và nấm phát triển. Đặc biệt, tránh sử dụng giày hoặc tất ẩm ướt trong thời gian dài.
• Thay đổi tất và vớ thường xuyên: sử dụng các tất, vớ sạch và thay đổi thường xuyên để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm nấm từ chân tay.
• Tránh tiếp xúc với nơi có nhiễm nấm: nếu có thể, tránh tiếp xúc với nơi có thể chứa nhiều nấm gây bệnh, chẳng hạn như bồn tắm công cộng, đất bùn, đồ vật lâu ngày không sử dụng ở nơi ẩm thấp.
• Tăng cường hệ miễn dịch: duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đủ dưỡng chất, tập thể dục và giảm stress giúp tăng cường hệ miễn dịch, từ đó giảm nguy cơ nhiễm nấm.
• Chăm sóc móng tay và móng chân: giữ cho móng tay và móng chân sạch sẽ, cắt ngắn và không cắt quá sâu để giảm nguy cơ nấm móng. Nếu có thể, sử dụng bàn chải mềm để giữ cho da và móng chân sạch sẽ.

Chăm sóc móng tay và móng chân sạch sẽ để ngăn ngừa vi nấm phát triển

Nấm da là bệnh phổ biến ở nước ta và có thể gây bệnh ở tất cả vị trí trên da và làm cho người bệnh cảm giác khó chịu tại vùng da bị tổn thương. Bạn hoàn toàn có thể phòng ngừa nấm da bằng cách giữ vệ sinh da sạch sẽ, khô ráo và thoáng khí để không tạo môi trường thuận lợi cho nấm phát triển!