Đau dây thần kinh liên sườn thường trở nên dữ dội khi hít sâu, ho, xoay người hoặc chạm vào vùng tổn thương. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về nguyên nhân và cách điều trị bệnh lý này nhé!
1Đau dây thần kinh liên sườn là gì?
Đau dây thần kinh liên sườn là tình trạng đau xuất phát từ sự tổn thương, chèn ép hoặc kích thích dây thần kinh liên sườn. Đây là các dây thần kinh cảm giác và vận động chạy dọc theo khoang liên sườn (khoảng trống giữa các xương sườn), từ đốt sống ngực (T1 đến T12) đến phía trước ngực và bụng.
Đau dây thần kinh liên sườn là một dạng đau thần kinh, thường được mô tả là cơn đau sắc nét, nhói như dao đâm, bỏng rát, hoặc đau dai dẳng, âm ỉ dọc theo đường đi của dây thần kinh bị ảnh hưởng. [1]
Đau các dây thần kinh cảm giác và vận động chạy dọc theo khoang liên sườn
2Nguyên nhân gây đau dây thần kinh liên sườn
Nguyên nhân gây đau dây thần kinh liên sườn rất đa dạng và thường liên quan đến các vấn đề làm tổn thương hoặc kích thích các dây thần kinh ở vùng ngực: [2]
- Chấn thương hoặc tai nạn: Ngã, va đập mạnh, gãy xương sườn hoặc té xe có thể gây tổn thương trực tiếp dây thần kinh liên sườn.
- Zona thần kinh: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau dây thần kinh liên sườn. Sau khi khỏi bệnh, virus Zona có thể ở lại và gây tổn thương thần kinh mạn tính, dẫn đến đau sau Zona.
- Phẫu thuật lồng ngực: Khoảng 30 - 40% bệnh nhân sau mổ lồng ngực có thể bị đau dây thần kinh liên sườn do tổn thương khi mở xương sườn.
- Thoái hóa cột sống ngực, thoát vị đĩa đệm ngực: Chèn ép rễ thần kinh dẫn đến đau lan theo khoang liên sườn.
- Viêm cơ, căng cơ do lao động nặng: Cơ bị viêm hoặc co thắt gây kích thích dây thần kinh.
- U trong lồng ngực hoặc vùng cột sống: Ít gặp nhưng nguy hiểm, cần được tầm soát khi đau kéo dài không rõ nguyên nhân.
Zona thần kinh là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau dây thần kinh liên sườn
3Các biểu hiện đau dây thần kinh liên sườn
Các biểu hiện đau dây thần kinh liên sườn thường rõ ràng, giúp phân biệt với các cơn đau cơ học hoặc đau nội tạng khác: [3], [4]
Tính chất và vị trí đau
- Đau nhói, sắc nét: Cơn đau thường đột ngột, có cảm giác như bị điện giật, bỏng rát, hoặc nhói như dao đâm.
- Dọc theo sườn: Cơn đau chạy dọc theo một hoặc nhiều khoang liên sườn, từ lưng, sang ngực và có thể đến vùng bụng phía trước.
- Đau một bên: Thường chỉ xảy ra ở một bên cơ thể (trừ trường hợp bệnh lý toàn thân hoặc nhiều dây thần kinh bị ảnh hưởng).
Cơn đau thường tăng lên khi ho, hắt hơi, cười lớn, thở sâu hoặc thực hiện các cử động liên quan đến lồng ngực (vặn mình, gập người).
Cảm giác đau nhói, đau một bên chạy dọc theo khoang liên sườn
Các triệu chứng đi kèm (thường gặp)
- Tê bì, ngứa ran dọc theo đường đi của dây thần kinh (giảm hoặc mất cảm giác).
- Co thắt cơ ở vùng bị đau.
- Nhạy cảm quá mức với sự đụng chạm nhẹ, chẳng hạn như quần áo cọ xát cũng gây đau.
Nếu nguyên nhân là do zona, người bệnh sẽ thấy xuất hiện các mụn nước, mảng đỏ, ban rát theo dải dọc khoang liên sườn trước khi hoặc cùng với cơn đau.
4Biến chứng của đau dây thần kinh liên sườn
Mặc dù hiếm khi đe dọa tính mạng, đau dây thần kinh liên sườn nếu không được điều trị dứt điểm có thể dẫn đến các biến chứng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tâm lý:[5]
- Đau mạn tính: Cơn đau có thể kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm, đặc biệt là đau sau zona, khiến người bệnh khó khăn trong sinh hoạt và làm việc.
- Rối loạn giấc ngủ và tâm lý: Đau dai dẳng dẫn đến mất ngủ, lo âu, trầm cảm và dễ bị kích thích, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống.
- Hạn chế hô hấp: Người bệnh có xu hướng thở nông để tránh cử động lồng ngực gây đau, tình trạng này diễn ra lâu dài có thể làm giảm khả năng thông khí của phổi.
- Giảm khả năng vận động: Đau làm hạn chế các cử động vặn, gập người, dẫn đến yếu cơ và cứng khớp theo thời gian.
5Chẩn đoán đau dây thần kinh liên sườn
Khám lâm sàng
Bác sĩ sẽ khai thác chi tiết tiền sử bao gồm thời điểm xuất hiện đau, yếu tố kích thích, tiền sử phẫu thuật ngực, chấn thương hoặc tiền sử mắc bệnh zona, sau đó tiến hành khám thực thể:
- Khám vùng ngực bằng cách ấn nhẹ để xác định điểm đau nhạy cảm nhất dọc theo khoang liên sườn.
- Kiểm tra phản ứng đau khi gập người hoặc vặn mình.
- Nếu đau vùng bụng, bác sĩ sẽ thực hiện dấu hiệu Carnett (đau không giảm hoặc tăng khi bệnh nhân gồng cơ bụng) để gợi ý rằng nguồn gốc đau là từ thần kinh bì, thần kinh liên sườn chứ không phải từ nội tạng.
- Xác định vùng da bị ảnh hưởng (vùng da do một dây thần kinh tủy sống chi phối) bằng cách test cảm giác (nóng, lạnh, chạm nhẹ).
Xét nghiệm cận lâm sàng và hình ảnh
Các xét nghiệm hình ảnh giúp loại trừ các nguyên nhân cấu trúc (khối u, gãy xương) gây chèn ép:
- Chụp X-quang ngực: Để loại trừ các vấn đề nghiêm trọng như gãy xương sườn, u, hoặc các tổn thương xương khác.
- Chụp CT hoặc MRI cột sống ngực: Nếu nghi ngờ nguồn gốc đau là do thoát vị đĩa đệm hoặc thoái hóa đốt sống chèn ép rễ thần kinh.
- Điện cơ (EMG): Đánh giá mức độ và vị trí tổn thương của dây thần kinh.
- Phong bế thần kinh liên sườn (Intercostal nerve block): Tiêm một lượng thuốc tê vào vị trí dây thần kinh nghi ngờ. Nếu cơn đau giảm tức thì, đây là công cụ chẩn đoán khẳng định thần kinh liên sườn là nguồn gốc của cơn đau.
Chụp X-quang ngực giúp loại trừ các tổn thương xương khác
6Các phương pháp điều trị đau dây thần kinh liên sườn
Cách trị dứt điểm đau dây thần kinh liên sườn đòi hỏi sự kết hợp giữa thay đổi lối sống, điều trị nội khoa và can thiệp chuyên sâu. Mục tiêu chính là giảm đau, kiểm soát các yếu tố kích thích và phục hồi chức năng thần kinh.
Thay đổi lối sống và biện pháp hỗ trợ
Các biện pháp sau đây có thể hỗ trợ kiểm soát cơn đau và phục hồi chức năng dây thần kinh liên sườn:
- Nghỉ ngơi hợp lý: Tránh các cử động mạnh, tư thế gập, vặn mình quá mức.
- Vật lý trị liệu: Các bài tập giãn cơ nhẹ nhàng cho vùng lồng ngực và cột sống giúp cải thiện sự linh hoạt, giảm áp lực lên thần kinh.
- Điều trị hỗ trợ tại nhà: Chườm ấm hoặc chườm lạnh vùng đau (mỗi lần 15 - 20 phút), kết hợp massage nhẹ nhàng.
- Kiểm soát bệnh nền: Điều trị tốt các bệnh lý như zona, thoái hóa cột sống là chìa khóa để ngăn ngừa tái phát.
Các bài tập giãn cơ nhẹ nhàng giúp ích cho vùng lồng ngực
Điều trị nội khoa
Thuốc điều trị đau dây thần kinh liên sườn chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát cơn đau thần kinh. [3]
- Thuốc giảm đau và kháng viêm: Thuốc giảm đau thông thường như Paracetamol hoặc NSAIDs có thể được sử dụng trong giai đoạn cấp tính để hỗ trợ giảm đau và viêm.
- Thuốc điều trị đau thần kinh: Đây là nhóm thuốc chính để kiểm soát cơn đau mạn tính do tổn thương thần kinh, bao gồm:
- Gabapentin hoặc Pregabalin: Tác động lên hệ thần kinh để làm dịu các tín hiệu đau bất thường.
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng như Amitriptyline hoặc thuốc ức chế tái hấp thu Serotonin và Norepinephrine (SNRIs) như Duloxetine: Có hiệu quả giảm đau thần kinh độc lập với tác dụng chống trầm cảm.
- Thuốc dạng bôi ngoài: Các loại kem chứa Lidocaine (thuốc gây tê tại chỗ) hoặc Capsaicin (chất gây nóng, làm giảm cảm giác đau) có thể được dùng để giảm đau cục bộ.
Can thiệp thủ thuật
Trong trường hợp cơn đau nặng, kéo dài và không đáp ứng với điều trị nội khoa, các biện pháp can thiệp chuyên sâu sẽ được xem xét:
- Phong bế thần kinh liên sườn: Tiêm trực tiếp thuốc gây tê và corticosteroid vào gần dây thần kinh bị ảnh hưởng. Phương pháp này có thể mang lại hiệu quả giảm đau kéo dài và được thực hiện dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc huỳnh quang để tăng độ chính xác.
- Tiêm ngoài màng cứng (Epidural) hoặc tiêm cạnh đốt sống (Paravertebral): Nếu nghi ngờ nguồn gốc đau là từ rễ thần kinh cột sống.
- Các kỹ thuật làm tê liệt thần kinh: Cryoneurolysis (làm lạnh thần kinh) hoặc RFA (đốt sóng cao tần) có thể được áp dụng để làm giảm khả năng dẫn truyền tín hiệu đau của dây thần kinh bị tổn thương.
7Khi nào cần gặp bác sĩ?
Dấu hiệu cảnh báo cần gặp bác sĩ
Bạn cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp nếu cơn đau liên sườn kèm theo:
- Đau ngực dữ dội, tức ngực nặng và có dấu hiệu lan đến tay, vai, hàm, kèm theo khó thở hoặc đổ mồ hôi lạnh (cần loại trừ bệnh tim mạch cấp tính).
- Sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi đêm (có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng hoặc bệnh ác tính).
- Liệt hoặc mất cảm giác đột ngột vùng lồng ngực hoặc bụng.
- Đau kéo dài không đáp ứng với điều trị cơ bản sau vài tuần.
- Tác dụng phụ nghiêm trọng khi dùng thuốc (phát ban, khó thở, rối loạn tiêu hóa nặng).
Cần gặp bác sĩ khi đau liên sườn cùng với sụt cân không rõ nguyên nhân
Nơi khám chữa bệnh uy tín
Nếu cần thăm khám chuyên sâu, bạn có thể tìm đến các chuyên khoa Thần kinh, Cơ xương khớp tại các bệnh viện lớn như:
8Cách phòng ngừa đau dây thần kinh liên sườn
Bạn nên thực hiện các biện pháp sau đây để phòng ngừa đau dây thần kinh liên sườn: [6]
- Phòng ngừa chấn thương: Luôn cẩn thận trong sinh hoạt, lao động và khi tham gia thể thao để tránh các chấn thương vùng lồng ngực.
- Tiêm vắc-xin phòng zona: Đối với những người trên 50 tuổi hoặc có hệ miễn dịch suy yếu, tiêm vắc-xin là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa bệnh zona và đau thần kinh sau Zona.
- Chăm sóc cột sống: Duy trì tư thế đúng khi làm việc, tránh lối sống ít vận động. Thực hiện các bài tập tăng cường cơ lõi (Core muscle) và giữ cho cột sống ngực linh hoạt, phòng ngừa thoái hóa cột sống.
- Kiểm soát bệnh lý nền: Điều trị kịp thời các bệnh nhiễm trùng, viêm để tránh biến chứng tổn thương thần kinh.
Tiêm vắc-xin cũng là cách phòng ngừa zona gây đau dây thần kinh liên sườn
9Các câu hỏi thường gặp
Đau dây thần kinh liên sườn có tự khỏi không?
Có thể. Trong các trường hợp nhẹ hoặc do nguyên nhân cấp tính (chấn thương nhỏ, viêm nhiễm nhẹ), cơn đau có thể tự giảm dần và hết theo thời gian khi cơ thể tự phục hồi.
Tuy nhiên, nếu cơn đau kéo dài hoặc liên quan đến tổn thương thần kinh nặng như đau sau zona thì cần thiết phải can thiệp y tế để tránh chuyển sang giai đoạn đau mạn tính.
Đau dây thần kinh liên sườn có thành mạn tính không?
Có. Nếu tổn thương thần kinh nghiêm trọng, hoặc không được điều trị kiểm soát cơn đau tốt ngay từ đầu, đau dây thần kinh liên sườn có thể trở thành đau mạn tính, kéo dài trên 3 - 6 tháng.
Tuân thủ đúng phác đồ điều trị của bác sĩ, kết hợp giữa nội khoa, vật lý trị liệu và các can thiệp chuyên sâu khi cần là chìa khóa để kiểm soát cơn đau và phục hồi chức năng dây thần kinh liên sườn. Nếu thấy bài viết hay, hãy chia sẻ ngay cho người thân và bạn bè cùng biết nhé!
Nguồn tham khảo
Xem thêm 
