Trẻ chậm nói phải làm sao? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách khắc phục

Khi trẻ đến một độ tuổi nhất định nhưng không nói những từ đơn, nói bi bô sẽ gây ra nhiều lo lắng, hoang mang cho các vị phụ huynh. Vậy tình trạng này sẽ kéo dài bao lâu và có thể tự khỏi không? Cùng tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và cách khắc phục qua bài viết dưới đây nhé!

1Trẻ chậm nói là gì?

Trẻ chậm nói (chậm phát triển ngôn ngữ) là tình trạng trẻ vẫn có thể tiếp nhận được thông tin thông qua lời nói và cử chỉ nhưng thời gian để trẻ xuất hiện và hoàn thiện kỹ năng đáp lại chậm hơn người bình thường.

Chậm nói là dạng chậm phát triển hay gặp nhất ở trẻ, có tỷ lệ nhiều hơn các chậm phát triển khác như thị lực, vận động, nhận thức, kỹ năng xã hội, tư duy...

Trẻ chậm nói là tình trạng trẻ phát triển khả năng ngôn ngữ chậm hơn những trẻ cùng độ tuổi

2Nguyên nhân và các bệnh lý liên quan

Tự kỷ

Tự kỷ chiếm hơn 50% số trẻ trong độ tuổi 3 - 4 tuổi chậm phát triển ngôn ngữ. Trẻ tự kỷ thường thích thu mình nên hạn chế khả năng giao tiếp và nhìn nhận xã hội, từ đó gặp khó khăn trong giao tiếp lời nói.

Mặt khác, trẻ mắc bệnh tự kỷ thường có những hành vi bất thường lặp đi, lặp lại không có tính sáng tạo nên chỉ có thể lặp đi, lặp lại những từ ngữ mà chúng thường xuyên bắt gặp.[1]

Thiểu năng trí tuệ (hội chứng Down)

Trẻ bị thiểu năng trí tuệ thường chậm phát triển hầu hết các hoạt động như ngôn ngữ, lời nói, khả năng học tập và tư duy. Chúng gặp khó khăn trong việc phát âm, diễn đạt lời nói cho người khác hiểu.

Việc điều trị tình trạng này rất khó khăn, bắt buộc phải phát hiện sớm và đưa ra lộ trình điều trị đối với mỗi trẻ chứ không có công thức chung.

Thiểu năng trí tuệ khiến trẻ không học được những từ ngữ

Rối loạn thính giác và các vấn đề cơ miệng

Khi xảy ra những rối loạn ở cơ miệng, trẻ gặp khó khăn trong việc phát âm hoặc tạo ra âm thanh theo ý muốn. Điều này xảy ra là do chúng không thể phối hợp chuyển động môi, lưỡi, hàm đúng cách.

Khi mắc rối loạn thính giác, các đường dẫn truyền bị ảnh hưởng cũng làm cho trẻ không thể hiểu được những gì người lớn nói dẫn đến quá trình học tập bị ảnh hưởng nhiều.

Rối loạn cơ vùng miệng làm cho trẻ không thể phát âm như bình thường

Nguyên nhân khác

Một số nguyên nhân khác tuy không thường xuyên gặp nhưng cha mẹ cũng nên lưu ý để tạo không gian cho trẻ phát triển:

• Gia đình không thường xuyên ở bên trẻ, làm cho trẻ không có khuôn mẫu để học tập.
• Trẻ có tính cách nhút nhát, rụt rè.
• Trẻ gặp biến cố gia đình nên tự ti trong giao tiếp hoặc không muốn nói chuyện do biến cố đó ảnh hưởng.

Cú sốc tâm lý khiến cho trẻ chậm nói

3Dấu hiệu

Khi trẻ xuất hiện không phản ứng với âm thanh hoặc không nói được những từ đơn là một trong những dấu hiệu của bệnh. Tuy nhiên, sẽ rất khó để nhận biết dấu hiệu này, thay vào đó có thể dựa vào các mốc sau để phát hiện:[2]

Xuất hiện những bất thường trong các giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ

4Cách chẩn đoán

Bác sĩ sẽ dựa vào những câu hỏi được chuẩn hóa để kiểm tra khả năng ngôn ngữ và lời nói của trẻ có được coi là chậm phát triển hay không.

Đồng thời, bác sĩ cũng sẽ kiểm tra:

• Những vấn đề trẻ có thể hiểu.
• Những vấn đề trẻ có thể nói.
• Sự phát triển âm thanh và tính rõ ràng trong lời nói.
• Sự phối hợp tạo ra âm thanh của các cơ quan.

5Khi nào cần gặp bác sĩ?

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Khi xuất hiện những dấu hiệu sau ở trẻ, phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị:[3]

Nơi khám chữa bệnh khi trẻ chậm nói

Khi xuất hiện những dấu hiệu của trẻ chậm nói, phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế gần nhất, các phòng khám chuyên khoa Nhi hoặc các bệnh viện đa khoa tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp:

• Tại Thành phố Hồ Chí Minh: Bệnh viện Nhi đồng, Bệnh viện Nhân dân 115, Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương.
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Nhi Trung Ương, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Bạch Mai.

6Các phương pháp chữa trẻ chậm nói

Để điều trị trẻ chậm nói cần phối hợp nhiều phương pháp điều trị nguyên nhân cũng như hỗ trợ trẻ trong đời sống hàng ngày. Một số phương pháp thường được áp dụng như:

• Điều trị nguyên nhân: với những nguyên nhân do vấn đề cơ miệng, bác sĩ sẽ tiến hành điều trị nguyên nhân này. Với những nguyên nhân khác, bác sĩ sẽ lên kế hoạch phối hợp các chuyên khoa để xây dựng giải pháp hỗ trợ tốt nhất cho trẻ.
• Dạy trẻ ngôn ngữ ký hiệu: giúp trẻ phát triển khả năng ngôn ngữ. Việc học ngôn ngữ mới này không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
• Tâm lý trị liệu: khi nhận thấy trẻ mắc chướng ngại tâm lý, cần tư vấn và đề xuất phương pháp giúp trẻ tự tin hơn.[4]

7Cha mẹ nên làm gì khi trẻ bị chậm nói

Khi phát hiện trẻ bị chậm nói, song song với vấn đề đưa trẻ đi khám, phụ huynh có thể thực hiện những biện pháp sau:

• Cho trẻ cảm giác mình được quan tâm, yêu thương và chia sẻ.
• Dành thời gian nói chuyện, đọc sách, hát để trẻ nâng cao ngôn ngữ.
• Dành thời gian chơi với trẻ, giúp trẻ khám phá thế giới xung quanh.
• Cho trẻ thời gian phản ứng và phát âm, không nên thúc giục trẻ.
• Khi trò chuyện hãy nhìn vào mắt trẻ.

Cha mẹ nên ở bên và động viên trẻ, hỗ trợ trẻ phát âm

Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn các thông tin về trẻ chậm nói. Đây là một rối loạn cần sự đồng hành kiên trì của cha mẹ. Nếu thấy bài viết hay, hãy chia sẻ cho người thân và bạn bè nhé!