Tê mặt có nguy hiểm không? Nguyên nhân và cách khắc phục

Tê mặt là một triệu chứng thường gặp, tuy nhiên đây có thể là dấu hiệu chỉ điểm nhiều bệnh lý nguy hiểm. Vậy tê mặt là gì? Hãy cùng tìm hiểu thông qua bài viết dưới đây nhé!

1Tê mặt là gì?

Tê mặt là cảm giác mất hoặc giảm cảm giác ở một phần hoặc toàn bộ vùng mặt, đôi khi đi kèm với châm chích, mặt bị tê như kiến bò hoặc yếu cơ. Tình trạng này xảy ra khi các dây thần kinh cảm giác trên mặt bị chèn ép, tổn thương hoặc viêm, dẫn đến rối loạn dẫn truyền cảm giác.

Mức độ có thể chỉ nhẹ và thoáng qua, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của bệnh lý thần kinh hoặc thậm chí liên quan đến đột quỵ. Tê mặt có thể xuất hiện sau thủ thuật nha khoa, sau chấn thương hoặc đơn giản chỉ do ngủ sai tư thế, khiến dây thần kinh bị đè nén tạm thời. [1]

Tê mặt là cảm giác xảy ra khi các dây thần kinh chi phối cho vùng này bị tổn thương

2Nguyên nhân và các bệnh lý liên quan

Bệnh đa xơ cứng (MS)

Tê mặt là một trong những triệu chứng đầu tiên và phổ biến nhất của bệnh lý đa xơ cứng. Ngoài mặt, các vị trí khác trên cơ thể cũng có khả năng xuất hiện dấu hiệu dị cảm này.

Các nhà khoa học đã nghiên cứu ra rằng, bệnh đa xơ cứng có cơ chế bệnh sinh do các tế bào miễn dịch. Nhưng vì một lý do nào đó, chúng lại tấn công lớp bảo vệ của dây thần kinh và gây tổn thương các dây này. [1]

Bệnh đa xơ cứng xảy ra khi các tế bào miễn dịch tấn công lớp bảo vệ của dây thần kinh

Bệnh Zona thần kinh

Zona thần kinh là một bệnh phát ban bóng nước ngoài da tương đối phổ biến gây ra bởi Varicella zoster virus - cùng loại virus gây bệnh thủy đậu. Tuy zona tương đối dễ dàng điều trị, nhưng vẫn có thể trở nên nghiêm trọng và để lại di chứng nếu không được can thiệp y tế kịp thời.

Triệu chứng thường gặp của bệnh lý này là các bóng nước mọc thành chùm trên nền hồng ban gây đau rát, ngứa và thậm chí là tê bì ở một bên cơ thể, phân bố theo đường đi của dây thần kinh. [1]

Zona thần kinh nếu không điều trị tại chỗ hiệu quả có thể lây lan và gây tê mặt

Đột quỵ

Đột quỵ là tình trạng xảy ra khi một mạch máu bên trong não bị tắc nghẽn hoặc vỡ dẫn đến thiếu máu nuôi vùng não bộ mà nó phụ trách và khiến các tế bào não trong vùng này chết đi nhanh chóng.

Một trong những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ đang xảy ra chính là cảm giác tê bì, dị cảm ở một hoặc cả hai bên mặt, liệt mặt, hoặc yếu liệt các chi. Đây là một tình huống cấp cứu cần được điều trị ngay lập tức, nếu không có thể gây đe dọa đến tính mạng người bệnh. [1]

Đột ngột tê vùng mặt có thể là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ

Thiếu máu não cục bộ thoáng qua (TIA)

Thiếu máu não cục bộ thoáng qua có cơ chế tương tự như đột quỵ nhưng các triệu chứng có thể biến mất chỉ sau một thời gian ngắn. Nguyên nhân gây bệnh thường gặp là cục máu đông trong não.

Bệnh nhân thiếu máu não cục bộ thoáng qua có khả năng gặp các triệu chứng như tê mặt, liệt mặt, liệt nửa người, nói ngọng.

Tuy nhiên, chúng sẽ biến mất trong vòng một vài phút và thường không để lại di chứng quá nặng nề. Thế nhưng người bệnh không được phép chủ quan, mà phải đến khám ngay tại cơ sở y tế uy tín nếu phát hiện các dấu hiệu trên. [2]

Tương tự như đột quỵ, cơn thiếu máu não thoáng qua cũng có thể gây tê mặt

Liệt dây thần kinh số 7

Liệt dây thần kinh số 7 thường được phân chia thành liệt 7 trung ương và liệt 7 ngoại biên với các triệu chứng như tê bì hoặc yếu nhóm cơ mà dây thần kinh 7 chi phối. Theo đó, dây thần kinh số 7 là tập hợp nhiều sợi thần kinh có vai trò chi phối cảm giác, vận động và phản xạ chủ yếu ở các vùng trên mặt.

Một số bệnh nhân còn có biểu hiện chảy nước dãi trong vài giờ hoặc vài ngày đầu sau khi bệnh khởi phát. Vẻ mặt thường gặp của người bệnh được miêu tả là khóe mắt rũ, lệch nhân trung, mất rãnh mũi má, mất nếp nhắn trán. [2]

Liệt dây thần kinh số bảy cũng được xem là một trong những nguyên nhân gây tê mặt

Khối u

Một số khối u lành có thể phát triển ngay trên hoặc gần các dây thần kinh. Khi những khối u tăng lên về kích thước sẽ gây chèn ép hoặc tổn thương hệ thống dây thần kinh này.

Triệu chứng ghi nhận tùy thuộc vào dây thần kinh nào bị ảnh hưởng, chẳng hạn như tê bì vùng mặt, yếu các cơ mặt, mất cảm giác, khó khăn khi nhai hoặc thậm chí là giảm thính giác hoặc đau vùng tai.

Tuy không phải lúc nào tê bì mặt cũng là triệu chứng gợi ý khối u, nhưng đây cũng là một nguyên nhân cần cân nhắc đến khi các dấu hiệu có xu hướng tiến triển theo thời gian mà không tìm thấy một bất thường nào khác. [2]

Một khối u vùng não chèn ép vào dây thần kinh có thể làm xuất hiện dấu hiệu dị cảm vùng mặt

Phình động mạch não

Tại các vị trí yếu trên thành động mạch não, áp lực dòng máu khi chảy qua có thể tạo ra túi phình. Một khi các phình động mạch não này lớn dần, chúng có thể chèn ép lên mô não và dây thần kinh xung quanh.

Bệnh nhân mắc bệnh này có thể cảm thấy tê bì vùng mặt, khó khăn khi điều khiển các cơ mặt, nhìn mờ hoặc nhìn đôi.

Các vùng phình động mạch này có khả năng vỡ, gây xuất huyết não, có nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng bệnh nhân nếu không được điều trị kịp thời. [2]

Phình động mạch não có thể gây tê bì vùng mặt nhìn mờ hoặc nhìn đôi

Đau nửa đầu Migraine

Đây là một chứng bệnh gây đau ở một nửa bên đầu được kích phát bởi rất nhiều nguyên nhân. Bệnh nhân mắc đau đầu Migraine có thể thấy đau dữ dội ở đầu cùng tê hoặc yếu nửa bên cơ thể.

Các triệu chứng có thể xuất hiện đột ngột hoặc từ từ sau một yếu tố kích gợi, và thường kéo dài từ vài giờ đến vài ngày trước khi thuyên giảm. [3]

Đôi khi, bệnh nhân đau nửa đầu cũng có thể ghi nhận triệu chứng tê bì vùng mặt

3Triệu chứng đi kèm khi tê mặt

Khi bị tê mặt, người bệnh có thể gặp thêm nhiều triệu chứng đi kèm tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra tình trạng này. Ngoài cảm giác tê bì, kiến bò hoặc châm chích, một số dấu hiệu khác có thể xuất hiện như đau nhói vùng mặt, yếu hoặc lệch cơ mặt, khó nhai hoặc khó nói, mí mắt sụp hoặc không nhắm kín, lưỡi lệch, giảm cảm giác hoặc giảm thị lực ở một bên.

Trong những trường hợp liên quan đến bệnh lý thần kinh hoặc đột quỵ, người bệnh còn có thể kèm yếu tay chân, mất thăng bằng hoặc đau đầu dữ dội. Sự xuất hiện của các triệu chứng này giúp định hướng nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng, từ đó hỗ trợ bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác hơn.

Giảm thị trường là một trong những triệu chứng kèm theo mà bệnh nhân có thể gặp phải

4Biến chứng nguy hiểm khi mặt bị tê

Tê mặt nếu kéo dài hoặc liên quan đến bệnh lý thần kinh có thể dẫn đến một số biến chứng đáng lưu ý, đặc biệt khi không được chẩn đoán và điều trị kịp thời:

• Giảm vận động và kiểm soát cơ mặt: Tổn thương dây thần kinh có thể gây yếu cơ, khiến việc nhai, nói hoặc biểu lộ cảm xúc trở nên khó khăn.
• Rối loạn cảm giác lâu dài: Tê kéo dài có thể dẫn đến giảm hoặc mất cảm giác ở vùng mặt, ảnh hưởng đến sinh hoạt và tăng nguy cơ chấn thương do không nhận biết đau hoặc nóng.
• Đau dây thần kinh mạn tính: Một số trường hợp tiến triển thành đau dây thần kinh sinh ba, gây đau buốt từng cơn và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.
• Biến chứng về mắt: Nếu có yếu cơ mặt kèm theo như trong Bell’s palsy, người bệnh có thể không nhắm kín mắt, dễ dẫn đến khô mắt, trầy giác mạc hoặc nhiễm trùng mắt.
• Dấu hiệu của bệnh lý nguy hiểm: Tê nửa mặt đột ngột có thể là biểu hiện sớm của đột quỵ hoặc đa xơ cứng (MS), cần được cấp cứu hoặc theo dõi chuyên khoa thần kinh.

5Cách chẩn đoán

Trong một vài trường hợp, đặc biệt là tê mặt do nguyên nhân đột quỵ, bác sĩ hoàn toàn có thể đưa ra chẩn đoán thông qua việc khai thác bệnh sử, tiền sử và thăm khám tỉ mỉ.

Các câu hỏi về những triệu chứng đã gặp phải, bệnh lý nền hoặc thói quen sinh hoạt có thể được đưa ra. Kèm theo đó là các đánh giá về sức cơ, trương lực cơ, phản xạ gân cơ và cảm giác nông sâu cũng được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện tình trạng của bệnh nhân.

Trong một số trường hợp, để đưa ra chẩn đoán chính xác nhất về mặt nguyên nhân gây bệnh cần phải có sự hỗ trợ của một số xét nghiệm cận lâm sàng như: [4]

• Chụp X - quang: X - quang vùng đầu mặt có thể phát hiện các gãy xương sọ, xương hàm hay các abcess răng là nguyên nhân gây chèn ép dây thần kinh vùng lân cận.
• Chụp CT hoặc MRI não: CT và MRI được xem là công cụ hàng đầu trong đánh giá tổn thương thần kinh đặc biệt là nhồi máu não và xuất huyết não. Các cận lâm sàng này không chỉ giúp phát hiện và định khu tổn thương mà còn cung cấp thông tin giúp các bác sĩ có thể đưa ra tiên lượng chính xác hơn về tình trạng bệnh nhân.
• Phương pháp chẩn đoán điện cơ: có thể xác định các mô hình phù hợp với tổn thương dây thần kinh, bệnh lý thần kinh hoặc đau dây thần kinh sinh ba.

Để chẩn đoán một trường hợp tê bì vùng mặt cần kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và một số cận lâm sàng như X-quang, CT, MRI,...

6Khi nào cần gặp bác sĩ?

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Khi xuất hiện tình trạng tê mặt kèm theo các triệu chứng sau, người bệnh nên đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được chẩn đoán và điều trị kịp thời: [3]

• Giảm thị trường.
• Giảm cảm giác vùng mặt.
• Đau hoặc cảm giác bất thường vùng mặt.
• Có vết thương nghiêm trọng ở vùng mặt.
• Gãy xương hàm, xương mũi hoặc các xương khác vùng mặt.
• Bầm tím, sưng tấy vùng mặt.

Đặc biệt ở những đối tượng đang mắc các bệnh lý có thể gây tê mặt nói trên thì cần chú hơn để phát hiện dấu hiệu bất thường và đến khám tại cơ sở y tế kịp thời. Từ đó góp phần tránh được các biến chứng nguy hiểm cũng như hạn chế được nguy cơ tử vong.

Ở người mắc các bệnh có nguy cơ gây tê mặt thì cần chú ý phát hiện tê mặt để đến khám bác sĩ kịp thời

Nơi khám chữa khi bị tê mặt

Nếu gặp các dấu hiệu như trên, bạn có thể đến ngay các cơ sở y tế gần nhất, các bệnh viện chuyên khoa Nội, Thần kinh. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại TP. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, Bệnh viện nhân dân Gia Định.
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức, Bệnh viện đại học y Hà Nội.

7Các phương pháp chữa tê mặt

Sử dụng thuốc

Thuốc giúp giảm bớt triệu chứng tê mặt có thể được dùng bằng đường uống hoặc đường tiêm. Một số nhóm thuốc thông dụng có thể được chỉ định như gabapentin, carbamazepin, amitriptylin.

Ngoài ra, để giải quyết triệt để nguyên nhân, các bác sĩ cũng có thể kê thêm nhóm triptans trong điều trị đau nửa đầu, thuốc kháng virus trong zona hay thuốc kháng sinh trong các tình trạng nhiễm trùng do vi khuẩn. [5]

Phẫu thuật

Trong các trường hợp như tê mặt do khối u chèn ép, do phình mạch máu hay do các gãy xương không đáp ứng với điều trị bảo tồn, một cuộc phẫu thuật có thể được chỉ định để giải quyết các tình trạng trên.

Chung quy, các cuộc phẫu thuật liên quan đến thần kinh đều tiềm ẩn những nguy hiểm nhất định. Vì vậy, khâu chuẩn bị bệnh nhân một cách cẩn thận là vô cùng quan trọng và cần thiết trong tình huống này.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào bệnh nhân cũng có thể khôi phục hoàn toàn, nếu dây thần kinh sinh ba bị tổn hại nghiêm trọng trước khi can thiệp điều trị, cảm giác bình thường vùng mặt có thể vĩnh viễn bị mất đi. [4]

Trong một số trường hợp, phẫu thuật cần thiết được thực hiện để giải quyết tình trạng tê bì vùng mặt

8Biện pháp phòng ngừa mặt bị tê

Tương tự như các bệnh lý khác, chúng ta hoàn toàn có thể phòng ngừa tê mặt từ những thay đổi tích cực trong lối sống, cụ thể là: [4]

• Đảm bảo tuân thủ điều trị tích cực các bệnh lý nguyên nhân (nếu có).
• Thường xuyên tập thể dục thể thao một cách đều đặn, đặc biệt là các môn vận động ngoài trời.
• Tránh thức quá khuya, giữ cho tinh thần luôn thoải mái, tránh stress.
• Hạn chế sử dụng quá nhiều trà, cafe, không hút thuốc lá, không uống rượu bia và các chất kích thích.
• Tăng cường cung cấp rau quả và trái cây để đảm bảo nguồn chất xơ và vitamin cho cơ thể luôn đồi dào.
• Một khi phát phiện các biểu hiện bất thường, đến ngay cơ sở y tế uy tín để được chăm sóc và điều trị thích hợp.

Tăng cường luyện tập thể dục là một trong những phương pháp phòng ngừa hiệu quả

9Các câu hỏi thường gặp

Bị tê nửa mặt bên trái có nguy hiểm không?

Tê nửa mặt bên trái có thể nguy hiểm, đặc biệt nếu xuất hiện đột ngột hoặc kèm theo méo miệng, nói khó, yếu tay chân, vì đây có thể là dấu hiệu đột quỵ và cần cấp cứu ngay.

Tuy nhiên, một số trường hợp nhẹ như căng thẳng, thiếu ngủ hoặc thiếu vitamin có thể chỉ gây tê tạm thời. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc lặp lại, bạn nên đi khám để tìm nguyên nhân chính xác. [6]

Tê nửa mặt có phải bị liệt dây thần kinh mặt (Bell’s palsy) không?

Nhiều người dễ nhầm tê mặt với liệt dây thần kinh số 7, nhưng Bell’s palsy chủ yếu gây yếu hoặc liệt cơ mặt hơn là cảm giác tê. Một số trường hợp vẫn có cảm giác nặng hoặc tê nhẹ kèm theo. Nếu thấy méo miệng, khó nhắm mắt hoặc chảy nước dãi, bạn nên đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị đúng cách.

Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn đọc những thông tin bổ ích xoay quanh tình trạng tê mặt. Nếu bạn cảm thấy bài viết hay hãy chia sẻ cho bạn bè và gia đình cùng tham khảo nhé!