Bệnh xơ gan nên ăn gì và kiêng gì để tốt cho sức khỏe?

Chế độ ăn uống cân bằng để duy trì sức khỏe và cân nặng là điều cần thiết cho những người có vấn đề về gan. Dinh dưỡng tốt sẽ giúp cho bạn có sức khoẻ tốt, hỗ trợ gan hoạt động tốt hơn. Hãy cùng tìm hiểu người bệnh xơ gan kiêng ăn gì qua bài viết dưới đây nhé!

1Bệnh xơ gan nên ăn gì?

Lợi ích của việc chọn chế độ ăn cho người bệnh xơ gan

Chế độ ăn cho bệnh nhân xơ gan có vai trò quan trọng trong việc cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, giảm tải áp lực cho gan, cải thiện triệu chứng, ngăn ngừa các biến chứng liên quan và làm chậm tiến triển của bệnh.

Dù ăn kiêng không thể chữa khỏi xơ gan vì đây là bệnh lý mãn tính, việc tránh các loại thực phẩm có hại có thể giúp duy trì chức năng gan khỏe mạnh và giảm thiểu tối đa các biến chứng nguy hiểm, đe dọa đến tính mạng.[1]

Thay đổi chế độ ăn giúp hỗ trợ điều trị điều trị bệnh xơ gan

Chế độ ăn cho người bệnh xơ gan

Để hỗ trợ điều trị và quản lý bệnh xơ gan, bệnh nhân cần tuân thủ chế độ ăn kiêng đặc biệt vừa cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, vừa không tăng gánh nặng cho gan, ngừa biến chứng của bệnh. Dưới đây là các yếu tố cần lưu ý trong chế độ ăn uống của bệnh nhân xơ gan:

• Năng lượng cần thiết: 30 - 35 Kcal/kg cân nặng lý tưởng/ngày nhằm cung cấp đủ năng lượng để làm giảm quá trình dị hóa và phân giải protein nội sinh. Tuy nhiên lượng calo có thể điều chỉnh tùy mức độ suy dinh dưỡng hoặc thừa cân béo phì.
• Chất đạm (Protein) cần thiết: 1,2 - 1,5g/kg cân nặng/ngày. Đối với bệnh nhân xơ gan còn bù không bị suy dinh dưỡng: 1,2g/kg cân nặng/ngày. Bệnh nhân xơ gan có tình trạng suy dinh dưỡng hoặc teo cơ: 1,5g/kg cân nặng/ngày. Lưu ý ưu tiên sử dụng acid amin phân nhánh BCAA (0,25g/kg/ngày) do ít sinh amoniac khi tiêu hóa.
• Chất béo (Lipid) cần chiếm 18-25% tổng năng lượng. Ưu tiên chọn chất béo không no có một nối đôi hay nhiều nối đôi. Sử dụng acid béo Omega-3 từ cá và các loại hạt.
• Chất bột đường (Glucid): cung cấp đủ glucid để đảm bảo dự trữ glycogen ở gan. Những thực phẩm chứa glucid phức hợp nên dùng là bánh mì nguyên hạt, mì ống, gạo lứt và ngũ cốc thay vì những loại làm bằng bột mì trắng tinh chế.
• Vitamin và chất khoáng: cần bổ sung các vitamin đặc biệt là A, D, E, K do chúng có xu hướng giảm trong bệnh xơ gan. Lưu ý lượng muối: <5g/ngày.
• Chất xơ: Đặc biệt là chất xơ hòa tan giúp giảm nguy cơ rối loạn đường huyết, hạn chế hấp thụ amoniac và phòng ngừa táo bón.
• Lượng nước trong ngày = lượng nước tiểu 24h ngày hôm trước + dịch mất bất thường (sốt, nôn, tiêu chảy...) + 300 – 500ml nước (tùy theo mùa).

Thời điểm ăn và cách chế biến:

• Chia nhỏ 4-6 bữa/ngày: Để phòng hạ đường huyết đặc biệt ở các thời điểm xa bữa ăn chính vì người bệnh xơ gan có giảm dự trữ glycogen.
  Nên có 1 bữa ăn nhẹ lúc tối muộn hỗ trợ giảm sự tiêu thụ protein cơ (khoảng 200 kcal/bữa phụ) không nên ăn quá nhiều vào 1 bữa phụ tránh nguy cơ rối loạn dung nạp glucose và béo phì.
• Không nên bỏ bữa, tránh nhịn ăn kéo dài.
• Hạn chế chất béo quá nhiều trong một bữa ăn.
• Thức ăn nên nấu mềm, nhừ, dễ tiêu hóa.[2]

Những thực phẩm giàu protein

Người bị xơ gan nên ưu tiên các thực phẩm giàu protein và kết hợp cả nguồn protein từ thực vật và động vật vào chế độ ăn uống. Bổ sung protein vào mỗi bữa ăn chính và bữa ăn nhẹ có thể làm tăng lượng protein tổng thể và giúp ngăn ngừa mất cơ bắp.

Một số loại thực phẩm giàu protein từ động vật bệnh nhân xơ gan có thể tham khảo như:

• Trứng: Cung cấp protein chất lượng cao và dễ chế biến.
  Các sản phẩm từ sữa: Sữa, sữa chua, và phô mai cung cấp protein, canxi và vitamin D.
• Hải sản: Cá, tôm, và các loại hải sản khác giàu omega 3 và ít chất béo bão hòa.
• Thịt nạc: Thịt lợn nạc, thịt bò nạc, và thịt gia cầm (gà, vịt) cung cấp protein chất lượng cao và ít chất béo.

Ngoài ra bệnh nhân xơ gan có thể bổ sung protein từ những sản phẩm từ thực vật như:

• Đậu nành: Đậu phụ, sữa đậu nành, và tương nén đậu nành giàu protein.
• Đậu lăng và đậu xanh: Cung cấp protein cùng với chất xơ và các vitamin.
• Các loại hạt: Hạnh nhân, quả óc chó, hạt lanh, và hạt chia giàu protein và chất béo lành mạnh.[3]

Những thực phẩm giàu protein cho bệnh nhân xơ gan như trứng, phô mai, thịt và các loại hạt

Trái cây giàu vitamin, khoáng chất

• Các loại quả trái cây bệnh nhân xơ gan nên bổ sung như táo, cam, quả mọng, lê, đào, mận. Kết hợp nhiều loại trái cây để đảm bảo cung cấp đủ dưỡng chất và các chất chống oxy hóa khác nhau.
• Chọn trái cây tươi chứa nhiều dinh dưỡng hơn so với các loại đóng hộp, đóng gói sẵn.
• Hạn chế natri và đường: Tránh các loại trái cây đã qua chế biến, đóng hộp có thêm natri và đường, có thể gây hại cho gan.

Bằng cách bổ sung những loại trái cây giàu polyphenol và chất chống oxy hóa này, bệnh nhân xơ gan có thể hỗ trợ bảo vệ sức khỏe gan và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Các loại trái cây giàu vitamin như táo, cam, mận giúp bảo vệ chức năng gan

Rau, củ, quả chứa nhiều chất xơ

Bệnh nhân xơ gan nên ưu tiên các loại rau củ quả giàu chất dinh dưỡng, đặc biệt là các thực phẩm có tính chất chống oxy hóa và ít natri để hỗ trợ sức khỏe gan. Những loại rau củ quả nên bổ sung gồm: bông cải xanh, măng tây, cà chua, đậu Hà Lan, khoai tây.

Bông cải xanh, cà chua tốt cho bệnh nhân xơ gan

Những thực phẩm giàu Omega-3

Lựa chọn thực phẩm có chất béo lành mạnh là rất quan trọng. Bệnh nhân xơ gan cần chọn các thực phẩm có chứa chất béo không bão hòa thay vì chất béo bão hòa, cụ thể:

• Chất béo không bão hòa gồm: Chất béo không bão hòa đơn giúp giảm cholesterol xấu. Bên cạnh đó chất béo không bão hòa đa gồm omega-3 (alpha-linolenic acid) và omega-6 (linolenic acid), giúp giảm cholesterol xấu và tốt.
• Nguồn chất béo tốt từ thực vật gồm các loại như bơ, các loại hạt, dầu ô liu, dầu hạt cải. Ngoài ra các loại cá cũng rất giàu chất béo tốt như cá hồi, cá ngừ, cá thu.

Cá hồi là thực phẩm giàu omega có lợi cho bệnh nhân xơ gan

Uống đủ nước

Uống đủ nước, khoảng 6-8 ly mỗi ngày, là rất quan trọng để duy trì chức năng gan và hỗ trợ quá trình đào thải độc tố [4].

Bệnh nhân xơ gan cần uống đủ nước để giúp đào thải độc tố

2Bệnh xơ gan cần kiêng gì?

Tuyệt đối kiêng sử dụng rượu bia

Tốt nhất là nên hoàn toàn tránh tất cả các loại đồ uống có cồn khi bị bệnh gan, vì chúng có thể làm tổn thương thêm gan và dẫn đến sự thay thế mô khỏe mạnh bằng mô sẹo, gây ra xơ gan. Điều này bao gồm việc tránh tất cả các loại bia, rượu vang, rượu whisky, rượu gin, rượu rum, rượu mạnh và các loại đồ uống có cồn khác.

Bệnh nhân xơ gan tránh rượu bia để không dẫn đến biến chứng nặng hơn

Không ăn thức ăn chứa nhiều muối

Khi xơ gan phát triển, gan có thể mất khả năng điều chỉnh cân bằng nước và natri trong cơ thể, dẫn đến tình trạng giữ nước gây phù nề, sưng bàn chân, cẳng chân và tích tụ dịch ở bụng (cổ trướng).

Để giảm các triệu chứng này và hỗ trợ sức khỏe gan, bệnh nhân xơ gan nên tuân theo chế độ ăn ít muối, cụ thể là:

• Chế độ ăn ít muối: Người xơ gan giai đoạn đầu nên tiêu thụ không quá 3g muối/ngày. Với những bệnh nhân xơ gan giai đoạn muộn hoặc có cổ trướng, lượng muối nên giảm xuống khoảng 500mg/ngày.
• Tránh thực phẩm mặn:
  Không thêm nước chấm như nước tương, nước mắm vào bữa ăn.
  Tránh thực phẩm khô, mắm, và các loại thực phẩm quá mặn như giăm bông, thịt xông khói, xúc xích, và các loại thịt nguội.
  Tránh cá hun khói và cá đóng hộp ngâm nước muối, chọn các sản phẩm đóng hộp trong dầu hoặc nước.
• Kiểm tra nhãn thực phẩm: Nên tránh các sản phẩm có hơn 1,5g muối trên 100g hoặc 0,6g natri. Cẩn thận với các loại nước đóng chai có hàm lượng natri cao.

Việc giảm lượng muối và nước sẽ giúp giảm các triệu chứng liên quan đến xơ gan, như phù nề và cổ trướng, và hỗ trợ sức khỏe gan.

Kiêng thực phẩm chứa nhiều đường

Lượng đường trong máu có thể khó kiểm soát ở những người bị xơ gan vì gan là cơ quan chính trong việc điều chỉnh đường huyết. Xơ gan có thể dẫn đến tình trạng rối loạn đường huyết hoặc làm trầm trọng thêm bệnh tiểu đường loại 2.

Tránh thực phẩm dầu mỡ

Chất béo bão hòa trong món chiên xào, thức ăn nhanh, và đồ đóng hộp có thể làm tăng nguy cơ tích mỡ quá mức tại gan, từ đó thúc đẩy viêm và xơ hóa gan. Khi chế biến thực phẩm ở nhiệt độ cao, các hợp chất độc hại gọi là AGEs (Advanced Glycation End-products) có thể được hình thành, kích thích phản ứng viêm gan.

Khi gan đã bị tổn thương do xơ hóa, khả năng tiêu hóa chất béo cũng giảm, làm tình trạng viêm và tổn thương gan trở nên nghiêm trọng hơn.

Bệnh nhân xơ gan cần tránh các thực phẩm chiên rán chứa nhiều dầu mỡ để giảm áp lực lên gan

Tránh thịt và hải sản sống hoặc nấu chưa chín

Vi khuẩn, virus, và ký sinh trùng trong thịt, trứng, và hải sản tái sống có thể gây ngộ độc thực phẩm và nhiễm trùng hệ tiêu hóa. Thịt đỏ và một số hải sản chứa nhiều chất béo bão hòa và cholesterol, làm tăng gánh nặng cho gan khi tiêu hóa, từ đó có thể thúc đẩy viêm và tổn thương gan.

Ăn thịt cá, hải sản chưa chín kĩ có thể gây nhiễm vi trùng, virus hay ký sinh trùng làm tăng gánh nặng lên gan

Không nên ăn đồ cay nóng

Người mắc xơ gan nên tránh thực phẩm cay nóng vì chúng có thể kích thích hệ tiêu hóa, gây viêm niêm mạc dạ dày và làm tăng gánh nặng cho gan. Các gia vị cay còn có thể chứa hóa chất và phẩm màu nhân tạo, ảnh hưởng tiêu cực đến gan.

Để bảo vệ sức khỏe gan và ngăn ngừa biến chứng, nên hạn chế hoặc tránh hoàn toàn các món ăn cay nóng và chọn thực phẩm chế biến nhẹ nhàng.

Bệnh nhân xơ gan không nên ăn các thực phẩm cay nóng để tránh cho gan làm việc quá mức và đẩy nhanh tiến triển bệnh

Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn

Những người mắc xơ gan nên tránh ăn đồ ăn sẵn, vì những loại thực phẩm này thường chứa chất bảo quản và màu thực phẩm nhân tạo, có thể gây hại cho gan. Các hóa chất và phụ gia trong đồ ăn sẵn có thể làm tăng gánh nặng cho gan, khiến tình trạng bệnh thêm nghiêm trọng.

Đặc biệt, màu thực phẩm nhân tạo và chất bảo quản có thể gây ra các phản ứng bất lợi trong cơ thể và làm tăng nguy cơ tổn thương gan. Vì vậy, việc lựa chọn thực phẩm tươi, chế biến tại nhà là tốt nhất để bảo vệ sức khỏe gan và kiểm soát bệnh xơ gan hiệu quả.

Thực phẩm đóng hộp gây hại cho gan

Không nên lạm dụng thuốc

Việc lạm dụng thuốc cũng là nguyên nhân dẫn đến xơ gan. Vì vậy cần sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý sử dụng các loại thuốc đông, tây y, nhất là những loại thuốc gây hại cho gan.

Ngoài ra, người bệnh cũng nên kiêng hút thuốc lá hay các chất kích thích khác để cơ thể luôn khỏe mạnh tạo tiền đề điều trị bệnh hiệu quả.[3]

3Lưu ý trong thói quen sinh hoạt

Hạn chế hút thuốc

Người bị xơ gan nên kiêng hút thuốc vì khói thuốc lá chứa nhiều chất độc hại, bao gồm nicotine và hơn 70 hợp chất độc hại, có thể gây ngộ độc tế bào và thúc đẩy sự phát triển của tế bào ung thư. Nicotine làm tăng mức độ viêm và tình trạng xơ gan, trong khi các chất khác trong thuốc lá làm giảm khả năng tổng hợp enzyme và chuyển hóa dinh dưỡng của gan.

Hút thuốc cũng làm suy yếu hệ miễn dịch, giảm khả năng phục hồi và chống lại viêm nhiễm. Vì vậy, tránh hút thuốc là cần thiết để bảo vệ gan và cải thiện sức khỏe tổng thể.

Người bị xơ gan nên kiêng hút thuốc

Tránh lạm dụng thuốc mà không có ý kiến bác sĩ

Người bị xơ gan nên tránh lạm dụng thuốc và thực phẩm chức năng vì chức năng gan suy giảm sẽ ảnh hưởng đến khả năng xử lý và thải độc ra khỏi cơ thể.

Nhiều loại thuốc và thực phẩm chức năng chứa hoạt chất và phụ gia mà gan cần phải chuyển hóa, gây quá tải cho gan, hình thành viêm và đẩy nhanh quá trình xơ gan.

Các loại thuốc và thực phẩm chức năng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng xơ hóa gan nếu dùng quá liều bao gồm: thuốc giảm đau hạ sốt (như paracetamol), thuốc tránh thai, thuốc chống đông máu, thuốc kháng viêm không steroid, thuốc kháng sinh, và đặc biệt là các loại thuốc Bắc hoặc thảo dược Đông y khi không theo chỉ định của bác sĩ.

Tránh quan hệ tình dục không an toàn

Người bị xơ gan nên tránh quan hệ tình dục không an toàn vì 2 nguyên nhân sau:

• Tăng nguy cơ viêm gan: Quan hệ tình dục không an toàn làm tăng nguy cơ tiếp xúc với các virus lây truyền qua đường máu và dịch cơ thể, như virus viêm gan siêu vi A, B, C, D, E. Sự lây nhiễm này có thể gây viêm gan và làm tình trạng xơ gan trở nên nghiêm trọng hơn.
• Mắc các bệnh xã hội: Xơ gan làm suy giảm chức năng miễn dịch của cơ thể, khiến người bệnh dễ bị nhiễm trùng và mắc các bệnh xã hội khác khi quan hệ tình dục không an toàn như HIV, nấm, giang mai, lậu. Sự kết hợp này có thể làm quá trình theo dõi và điều trị xơ gan trở nên phức tạp hơn.

Hạn chế tiếp xúc với máu và chất dịch cơ thể của người khác

Khi mắc xơ gan, bạn cần hạn chế tiếp xúc với máu và dịch nhầy từ cơ thể người khác để giảm nguy cơ lây nhiễm virus viêm gan siêu vi A, B, C, D, E. Các tình huống có nguy cơ cao bao gồm:

• Dùng chung dụng cụ vệ sinh cá nhân (dao cạo râu, đồ cắt móng tay, bàn chải đánh răng) với người khác.
• Sử dụng chung dụng cụ ăn uống (muỗng, nĩa, chén, bát).
• Dùng chung kim tiêm, kim xăm với người khác.
• Tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm chứa virus viêm gan A, viêm gan E.
• Tiếp xúc với chất thải y tế chứa máu và dịch nhầy từ người bệnh.

Hy vọng bài viết đã cung cấp nhiều thông tin bổ ích về chế độ ăn của người bệnh xơ gan. Hãy chia sẻ thông tin hữu ích này với mọi người xung quanh bạn nhé!