Tán sỏi thận qua da là gì? Ưu, nhược điểm và các lưu ý chăm sóc

Tán sỏi qua da là một phương pháp điều trị ngoại khoa ít xâm lấn được bác sĩ ưu tiên trong điều trị sỏi thận. Sau tán sỏi, người bệnh ít bị đau, phục hồi nhanh và tránh được tối đa những biến chứng trong và sau khi mổ. Hãy cùng tìm hiểu ưu nhược điểm của phương pháp tán sỏi thận qua da cũng như cách chăm sóc bệnh nhân sau tán sỏi thông qua bài viết dưới đây nhé!

1Tán sỏi qua da là gì?

Tán sỏi qua da (PCNL - Percutaneous Nephrolithotomy) là một phương pháp nội soi hiện đại, hiệu quả cao trong điều trị sỏi thận và sỏi niệu quản. Trong quá trình này, người bệnh được gây mê toàn thân. Bác sĩ sẽ chọc kim qua da vùng lưng để tiếp cận thận, sau đó nong rộng đường hầm bằng dụng cụ đặc biệt cho đến khi đạt kích thước mong muốn.

Khi đường hầm đã đủ lớn, máy nội soi được đưa vào cơ thể và sử dụng năng lượng laser để tán sỏi thành những mảnh vụn nhỏ, sau đó các mảnh vụn này sẽ được hút ra ngoài.

Sau khi hoàn tất quá trình tán sỏi, bác sĩ sẽ đặt ống thông thận qua đường hầm này để chụp kiểm tra tình trạng sau phẫu thuật. Ống thông sẽ được rút ra sau 24 -48 giờ. Trong một số trường hợp, có thể cần bổ sung phương pháp tán sỏi ngoài cơ thể để loại bỏ hoàn toàn các mảnh sỏi còn sót lại, đảm bảo hiệu quả điều trị tối ưu. [1]

Tán sỏi qua da là phương pháp điều trị hiệu quả, ít xâm lấn

2Chỉ định của phương pháp tán sỏi qua da

Đối tượng chỉ định

Phương pháp tán sỏi qua da thường được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Sỏi thận lớn: Sỏi có kích thước lớn hơn 2 cm hoặc khi sỏi không thể loại bỏ bằng các phương pháp ít xâm lấn khác như tán sỏi ngoài cơ thể (ESWL - Extracorporeal Shock Wave Lithotripsy).
• Sỏi san hô: Sỏi có hình dạng phức tạp, giống như san hô, lấp đầy các đài bể thận.
• Sỏi cứng hoặc không tán vỡ được bằng ESWL.
• Sỏi niệu quản: Sỏi nằm ở niệu quản, đặc biệt là những sỏi lớn gây tắc nghẽn dòng chảy của nước tiểu và không thể loại bỏ bằng các phương pháp nội soi niệu quản thông thường.
• Sỏi gây biến chứng: Sỏi gây đau đớn, tắc nghẽn niệu quản trên, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc làm suy giảm chức năng thận.

Phương pháp tán sỏi qua da được đánh giá là an toàn và hiệu quả, tuy nhiên việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cần dựa trên đánh giá chi tiết của bác sĩ chuyên khoa, tình trạng sức khỏe của bệnh nhân và đặc điểm của sỏi thận.[1]

Đối tượng chống chỉ định

Một số trường hợp chống chỉ định với tán sỏi qua da mà bạn cần lưu ý:

• Người bệnh đang có rối loạn đông máu đang được điều trị.
• Người bệnh có bất thường về mạch máu trong thận, có nguy cơ chảy máu nặng khi tán sỏi.
• Người bệnh đang bị nhiễm khuẩn đường tiết niệu, cần điều trị ổn định trước khi tán sỏi.
• Người bệnh có sỏi thận nhưng chức năng thận bị suy giảm nặng.
• Người bệnh bị suy hô hấp, bệnh mạch vành, suy tim,...không thể gây mê, hồi sức.[2]

Cần điều trị ổn định nhiễm khuẩn hệ tiết niệu trước mới được tiến hành tán sỏi qua da

3Đặc điểm của phương pháp tán sỏi qua da

Phẫu thuật tán sỏi qua da là phương pháp nhẹ nhàng, hạn chế nhất cảm giác đau đớn, thời gian tiến hành điều trị ngắn (khoảng 1 giờ) và thời gian nằm viện khoảng 2 – 5 ngày, bệnh nhân phục hồi nhanh trong khoảng 7 – 10 ngày.

Ưu điểm

Phương pháp tán sỏi qua da được đánh giá là một giải pháp thay thế hoàn hảo cho mổ mở đối với sỏi lớn và phức tạp nhờ những ưu điểm nổi bật sau:

• Tỷ lệ sạch sỏi cao: Phương pháp này cho phép kiểm tra và loại bỏ toàn bộ sỏi trong niệu quản và bể thận, hiệu quả ngay cả với sỏi kích thước lớn.
• Loại bỏ sỏi lớn chỉ trong một lần thực hiện: So với việc phải phẫu thuật nhiều lần với các phương pháp khác, tán sỏi qua da giúp loại bỏ sỏi lớn hiệu quả chỉ sau một lần điều trị, giảm thiểu gánh nặng cho bệnh nhân và gia đình.
• Ít xâm lấn: Vết mổ nhỏ giúp giảm thiểu đau đớn cho người bệnh và hầu như không để lại sẹo, không gây mất thẩm mỹ cho bệnh nhân.
• Hạn chế biến chứng: Giảm thiểu tối đa các biến chứng trong và sau phẫu thuật so với mổ hở truyền thống như mất máu, nhiễm trùng,...
• Bảo toàn chức năng thận: Giúp duy trì chức năng tối đa của thận và các cơ quan xung quanh.
• Thời gian hồi phục nhanh: Bệnh nhân chỉ cần nằm viện trong 3 ngày và có thể sớm trở lại với công việc và cuộc sống.[2]

Bệnh nhân sau tán sỏi phục hồi nhanh, thời gian nằm viện ngắn

Nhược điểm

Phương pháp tán sỏi qua da (PCNL) mặc dù có nhiều ưu điểm và hiệu quả cao, nhưng cũng tồn tại một số nhược điểm như:

• Biến chứng sau phẫu thuật: Nguy cơ chảy máu do việc chọc kim và nong rộng đường hầm có thể làm tổn thương mạch máu xung quanh.
• Nhiễm trùng: Mặc dù đã sử dụng kháng sinh dự phòng, nguy cơ nhiễm trùng vẫn tồn tại sau phẫu thuật.
• Tổn thương thận: Quá trình thực hiện có thể gây tổn thương đến nhu mô thận, dẫn đến giảm chức năng thận.
• Đòi hỏi phải gây mê toàn thân.
• Yêu cầu kỹ thuật cao: Phương pháp này đòi hỏi bác sĩ có kinh nghiệm và kỹ năng cao, cũng như trang thiết bị hiện đại để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
• Chi phí cao.[2]

Tán sỏi qua da cần máy móc thiết bị hiện đại nên chi phí phẫu thuật cao

4Quy trình của phương pháp tán sỏi qua da

Quy trình của phương pháp tán sỏi qua da (PCNL - Percutaneous Nephrolithotomy) bao gồm các bước chính sau:

Chuẩn bị trước phẫu thuật:

• Cần nhịn ăn uống trước tán sỏi theo chỉ định từ bác sĩ.
• Khám tiền phẫu: Bệnh nhân sẽ được thăm khám lâm sàng, làm các xét nghiệm cần thiết (xét nghiệm máu, nước tiểu, siêu âm, chụp X-quang, CT scan) để đánh giá tình trạng sỏi và chức năng thận.
• Kháng sinh dự phòng: Bệnh nhân có thể được dùng kháng sinh để phòng ngừa nhiễm trùng.
• Ngừng thuốc chống đông máu: Nếu bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông máu, cần ngừng thuốc trước khi phẫu thuật để giảm nguy cơ chảy máu.
• Các bệnh nhân có bệnh nền tim mạch, hô hấp cần được khám bác sĩ chuyên khoa để đánh giá nguy cơ trước khi thực hiện phẫu thuật.

Bệnh nhân cần được làm xét nghiệm máu trước phẫu thuật

Trong quá trình phẫu thuật:

• Gây mê: Bệnh nhân được gây mê toàn thân để đảm bảo không cảm thấy đau đớn trong quá trình thực hiện.
• Chọc kim và tạo đường hầm: Bác sĩ sử dụng kim chọc qua da vùng lưng, tiếp cận đến thận. Sau đó, dùng dụng cụ nong để mở rộng đường hầm này cho đến khi đạt kích thước mong muốn.
• Đưa máy nội soi vào thận: Máy nội soi được đưa qua đường hầm vào trong thận. Qua nội soi, bác sĩ có thể nhìn thấy sỏi và sử dụng năng lượng laser hoặc siêu âm để tán sỏi thành những mảnh vụn nhỏ.
• Loại bỏ sỏi: Các mảnh vụn sỏi sau khi được tán vỡ sẽ được hút ra ngoài qua đường hầm.
• Kiểm tra và đặt ống dẫn lưu: Sau khi loại bỏ sỏi, bác sĩ sẽ đặt ống dẫn lưu qua đường hầm để kiểm tra tình trạng sau phẫu thuật và dẫn lưu nước tiểu. Ống dẫn lưu này thường được giữ trong khoảng 24 -48 giờ.

Bệnh nhân tán sỏi qua da cần thực hiện gây mê toàn thân

Sau khi tán sỏi qua da

• Sau phẫu thuật: Người bệnh được đưa tới phòng hồi sức và ở lại cho tới khi tỉnh lại sau gây mê (thường mất khoảng 1-2 giờ). Khi tỉnh lại, người bệnh sẽ được đưa về phòng nội trú.
• Nếu cảm thấy đau hay buồn nôn ở phòng hồi sức, người bệnh nên nhanh chóng thông báo cho nhân viên y tế.
• Người bệnh nên nghỉ ngơi trên giường.
• Bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh thực hiện các động tác chân nhẹ nhàng để kích thích lưu thông máu ở chân, kết hợp với hít thở sâu để giảm nguy cơ đông máu ở chân và phòng ngừa các vấn đề về phổi sau phẫu thuật.
• Sử dụng ống dẫn lưu: Ống sẽ được nối với túi đựng nước tiểu, nước tiểu có thể lẫn máu. Điều dưỡng sẽ thường xuyên xả túi và đo lượng nước tiểu thải ra.
• Thời gian sử dụng ống dẫn lưu phụ thuộc vào số lượng mảnh vỡ sót lại, máu đông và những mảnh vụn khác. Bác sĩ thường rút ống sau ngày phẫu thuật.
• Chụp X-quang: Người bệnh có thể cần chụp X-quang để xác định thời gian thích hợp cho việc rút ống dẫn lưu.
• Sử dụng ống thông niệu đạo: Người bệnh có thể sử dụng ống thông niệu đạo trong khoảng 24 giờ đầu tiên sau phẫu thuật. Ống được đưa vào từ bàng quang qua niệu đạo để dẫn nước tiểu ra khỏi cơ thể. Nếu ống gây khó chịu, người bệnh nên thông báo cho bác sĩ để có biện pháp xử lý.

Sau phẫu thuật, nếu cảm thấy buồn nôn cần báo ngay cho nhân viên y tế

5Một số biến chứng có thể gặp

Tương tự các phương pháp phẫu thuật khác, nội soi tán sỏi thận qua da cũng tiềm ẩn một số rủi ro như:

• Đau sau phẫu thuật: Đây là một biến chứng không thể tránh khỏi, người bệnh sẽ được bác sĩ kê các loại thuốc giảm đau thích hợp và triệu chứng thường thuyên giảm sau 1 - 2 ngày.
• Chảy máu sau phẫu thuật: Chảy máu là biến chứng phố biến, có thể xảy ra trong và sau phẫu thuật. Nếu bệnh nhân mất máu nhiều có thể cần phải truyền máu. Một số ít trường hợp nếu không cầm máu được có thể phải can thiệp thuyên tắc mạch hoặc thậm chí cắt thận.
• Tổn thương các cơ quan như đài bể thận, niệu quản nếu tia laser tác động quá mức hoặc sai vị trí.
• Nhiễm khuẩn sau tán sỏi: Đây cũng là một trong các biến chứng rất thường gặp khi can thiệp ngoại khoa trong điều trị sỏi thận. Sốt sau tán sỏi qua da là dấu hiệu cảnh báo nhiễm khuẩn. Nhiễm khuẩn trong lấy sỏi qua da thường gặp ở những bệnh nhân có sỏi nhiễm khuẩn. Người bệnh sẽ được dùng các kháng sinh đường tĩnh mạch hay đường uống tuỳ vào mức độ nhiễm khuẩn, thời gian đáp ứng kháng sinh từ 48 - 72 giờ.
• Tổn thương những cơ quan lân cận như phổi (màng phổi), đại tràng, tá tràng, lách, gan…
• Sót sỏi sau tán sỏi qua da.[3]

Tán sỏi qua da có thể không tán hết sỏi trong thận

6Chăm sóc bệnh nhân sau khi tán sỏi qua da

Mặc dù các tác dụng phụ hiếm khi xảy ra sau tán sỏi qua da nhưng điều quan trọng là bệnh nhân phải nhận ra những tác dụng phụ này và biết khi nào nên liên hệ với bác sĩ:

• Cơn đau ngày càng trầm trọng hơn trong những ngày tiếp theo sau tán sỏi qua da. Nếu cơn đau này tiếp tục tăng dần mặc dù đã sử dụng thuốc giảm đau đường uống, điều này có thể cho thấy thận bị tắc nghẽn do một mảnh sỏi lớn nằm trong niệu quản, tụ máu quanh thận hoặc nhiễm trùng thận.
• Một lượng lớn cục máu đông trong nước tiểu có thể dẫn đến khó tiểu.
• Sốt có thể cho thấy nhiễm trùng nghiêm trọng ở đường tiết niệu.
• Buồn nôn và ói mửa.
• Đau ngực hoặc khó thở.

Những lưu ý khi chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật tán sỏi qua da:

• Không nâng vác hay kéo vật nặng trong vòng 4 tuần sau phẫu thuật.
• Mỗi ngày nên thay băng vết thương, kiểm tra quá trình lành vết thương. Lưu ý không đặt băng ướt lên trên vết thương. Khi vết thương khô và lành (khoảng 3 – 5 ngày), người bệnh có thể tháo băng.
• Nghỉ ngơi khoảng 2 – 4 tuần trước khi quay lại làm việc. Nếu công việc yêu cầu nâng vác vật nặng hoặc vận động nhiều, người bệnh cần hỏi ý kiến bác sĩ.

7Phục hồi sau khi tán sỏi qua da

Quá trình phục hồi sau tán sỏi qua da thường kéo dài vài tuần, tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe và mức độ can thiệp của từng bệnh nhân. Cần tuân thủ theo các hướng dẫn sau để giúp quá trình phục hồi diễn ra suôn sẻ:

• Người bệnh có thể thấy nước tiểu có lẫn ít máu. Tình trạng này có thể kéo dài lên tới hai tuần. Lúc này, bạn nên uống thật nhiều nước và không được nhịn tiểu. Mỗi ngày cần uống 2 – 3 lít nước lọc, nước ép hay nước trái cây. Các thực phẩm lợi tiểu bao gồm: nước râu ngô, nước đậu đen, nước cam hoặc chanh, rau cần tây,...
• Thực phẩm dễ tiêu hóa như rau lang, mồng tơi, khoai lang, rau diếp cá, đậu phụ, chuối,...giúp bệnh nhân hấp thu tốt hơn và tránh tình trạng táo bón. Qua đó giảm áp lực cho ổ bụng và sẽ tránh tác động nên hệ tiết niệu.
• Chế độ ăn hạn chế chất tạo sỏi: Không nên bổ sung quá nhiều thực phẩm giàu oxalat và purin như tôm cua, đồ hải sản, các loại thịt đỏ,...
• Tránh sử dụng đồ uống có ga, nước chè, cà phê, rượu bia,...
• Người bệnh có thể bị đau xung quanh vùng phẫu thuật trong khoảng vài tuần. Với trường hợp này, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc giảm đau để giúp người bệnh cải thiện tình trạng này.
• Chế độ ăn uống lành mạnh, cân bằng sẽ giúp ngăn ngừa táo bón. Do tình trạng căng ruột có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Người bệnh nên bổ sung nhiều trái cây và rau củ với các loại thực phẩm giàu chất xơ. Để xác định chế độ ăn phù hợp, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ.
• Không nằm trong thời gian dài, hạn chế di chuyển có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm phổi hay đông máu ở chân của người bệnh.
• Các hoạt động tình dục có thể được thực hiện sau 2 tuần phẫu thuật, miễn là người bệnh cảm thấy thoải mái.[3]

Uống nước nhiều có thể giúp ngăn ngừa sỏi thận

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn có thêm thông tin về phương pháp tán sỏi thận qua da cũng như các ưu, nhược điểm của nó. Hãy chia sẻ bài viết đến người thân và bạn bè nếu cảm thấy hữu ích nhé!