Nhiễm trùng đường tiểu: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

Nhiễm trùng đường tiểu là bệnh lý nhiễm khuẩn phổ biến ở mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, các dấu hiệu của bệnh thường không rõ ràng khiến việc chẩn đoán và điều trị gặp nhiều khó khăn. Cùng tìm hiểu về bệnh nhiễm trùng đường tiểu qua bài viết dưới đây nhé!

1Nhiễm trùng đường tiểu là gì?

Đường tiểu là gì?

đường tiểu là một hệ thống đảm nhận chức năng lọc, vận chuyển và bài tiết nước tiểu ra ngoài cơ thể. Cấu tạo của đường tiểu ở hai giới có nhiều nét tương đồng với nhau, đều bao gồm: thận, bể thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo.

Tuy nhiên, cấu trúc giải phẫu của niệu đạo giữa nam và nữ có một số điểm khác biệt:

• Nam giới: niệu đạo dài
• Nữ giới: chiều dài niệu đạo ngắn hơn và tách biệt so với âm đạo của đường sinh dục.

Nhiễm trùng tiết niệu là gì?

Nhiễm trùng đường tiểu hay nhiễm trùng đường tiết niệu UTI là tình trạng vi khuẩn tấn công gây tổn thương, phù nề niêm mạc và viêm nhiễm của bất cứ phần nào trong hệ thống đường tiểu từ thận đến niệu đạo. Tuy nhiên, viêm bàng quang và viêm niệu đạo là hai bệnh lý phổ biến nhất.[1]

Bất kỳ ai cũng có thể bị nhiễm trùng đường tiểu bởi sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau. Nhưng do chiều dài đường tiểu ngắn hơn nên phụ nữ thường dễ bị bệnh hơn nam giới.

Nhiễm trùng tiết niệu là tình trạng vi khuẩn gây viêm bất cứ phần nào của đường niệu

2Nguyên nhân gây và các yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân của nhiễm trùng đường tiểu

Nhiễm trùng đường tiểu chủ yếu do sự xâm nhập và tấn công của vi khuẩn gây nhiễm khuẩn đường tiêu hóa hoặc các bệnh viêm nhiễm phụ khoa như:[2]

• Vi khuẩn E.Coli: là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến viêm bàng quang, viêm đài bể thận. E.Coli thường tồn tại trong ống tiêu hóa và dễ dàng lây nhiễm sang các vùng lân cận nếu không được vệ sinh sạch sẽ.
• Tác nhân gây bệnh lây truyền qua đường tình dục: niệu đạo của cả nữ và nam đều liên quan mật thiết đến đường sinh dục ngoài. Do đó, người bệnh có thể bị nhiễm trùng đường tiểu sau khi mắc bệnh lậu, Chlamydia, herpes sinh dục.
• Ngoài ra, nhiễm trùng đường tiểu còn có thể do các tác nhân gram dương và nhiễm trùng bệnh viện.

Người bệnh có thể bị nhiễm trùng tiết niệu sau nhiễm herpes sinh dục

Các yếu tố nguy cơ của nhiễm trùng đường tiểu

Vi khuẩn là nguyên nhân chủ yếu gây nhiễm trùng đường tiểu ở phần lớn bệnh nhân. Tuy nhiên, bạn sẽ có nguy cơ bị bệnh cao hơn nếu kèm theo các nguy cơ sau:

• Bệnh đái tháo đường: vi khuẩn thường sinh sản và phát triển mạnh trong môi trường có nồng độ đường cao khiến người bệnh tiểu đường dễ mắc các bệnh nhiễm trùng hơn.
• Phụ nữ mang thai: các dấu hiệu của nhiễm trùng đường tiểu thường xuất hiện trong 3 tháng cuối của thai kỳ, kích thước thai nhi gia tăng đáng kể gây chèn ép và tắc nghẽn đường tiểu và việc vệ sinh đường niệu khó khăn hơn bình thường là yếu tố chính dẫn đến tình trạng này.
• Hẹp bao quy đầu: việc tiểu tiện hoặc vệ sinh vùng kín ở bệnh nhân hẹp bao quy đầu, nhất là trẻ em thường rất khó khăn. Do đó, vi khuẩn có cơ hội phát triển và xâm nhập và đường tiểu để gây bệnh.
• Tắc nghẽn đường tiểu: sự lưu thông nước tiểu bị gián đoạn có thể giúp vi khuẩn có thời gian xâm nhập làm tổn thương niêm mạc đường tiểu. Tình trạng này thường gặp ở bệnh nhân có sỏi thận, sỏi niệu quản, sỏi bàng quang hoặc hẹp niệu đạo.
• Dị tật đường tiểu bẩm sinh: các trường hợp thận đôi, thận móng ngựa hoặc trào ngược bàng quang - niệu quản sẽ có nguy cơ bị nhiễm trùng đường tiểu cao hơn.
• Bất động lâu ngày: bệnh thường gặp ở người bị liệt sau chấn thương tủy sống, tai biến mạch máu não, gãy xương do điều kiện vệ sinh kém.
• Quan hệ tình dục không an toàn: nhiễm trùng đường tiểu có thể gặp ở người có quá nhiều bạn tình hoặc không sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục dẫn đến các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
• Thủ thuật y tế: một số ít bệnh nhân có thể bị viêm nhiễm đường tiểu sau tán sỏi hoặc đặt ống thông nhằm đưa nước tiểu ra ngoài.

Phụ nữ mang thai trong những tháng cuối dễ bị nhiễm trùng tiết niệu hơn

3Triệu chứng của nhiễm trùng đường tiểu

Triệu chứng của bệnh nhiễm trùng đường tiểu thường rất đa dạng tùy theo vị trí tổn thương. Tuy nhiên, phần lớn các dấu hiệu là khá mơ hồ khiến bệnh nhân nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa hoặc sinh dục khác.

Một số dấu hiệu điển hình của bệnh nhiễm trùng đường tiểu bao gồm:[3]

• Đi tiểu nhiều lần, liên tục trong ngày.
• Nước tiểu có vẩn đục hoặc tiểu ra máu với mùi hôi, khó chịu.
• Sốt kèm theo ớn lạnh, rét run.
• Tiểu buốt, tiểu rắt gây khó chịu cho người bệnh.
• Xuất hiện cảm giác nóng rát mỗi lần đi tiểu.
• Đau tức âm ỉ vùng thắt lưng một hoặc cả hai bên nếu tổn thương tại thận hoặc niệu quản.
• Đau bụng dưới khi đi tiểu hoặc quan hệ tình dục nếu tổn thương tại bàng quang hoặc niệu đạo.

Đi tiểu liên tục, nhiều lần trong ngày là triệu chứng phổ biến của bệnh

4Biến chứng của nhiễm trùng đường tiểu

Nhiễm trùng đường tiểu là bệnh lý có thể điều trị khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu phát hiện và điều trị bệnh không đúng cách thì bệnh nhân có thể gặp nhiều biến chứng nguy hiểm như:

• Nhiễm trùng tái phát: là tình trạng bệnh nhân bị viêm đường tiểu cấp tính nhiều hơn 2 lần trong 6 tháng hoặc trên 3 lần trong 1 năm do tác nhân gây bệnh chưa được loại bỏ hoàn toàn.
• Hẹp đường tiểu: niêm mạc đường tiểu sau khi bị tổn thương, phù nề có thể để lại xơ sẹo làm hẹp lòng ống dẫn nước tiểu. Hiện tượng này có thể gây ứ đọng nước tiểu tại thận, giãn niệu quản hoặc tiểu khó.
• Áp xe thận - quanh thận: vi khuẩn gây viêm thận, bể thận tạo thành các ổ áp xe dưới bao thận hoặc tổ chức mỡ xung quanh. Lúc này, bệnh nhân thường có sốt cao, đau lưng, đặc biệt khi ho hoặc hắt hơi.
• Hoại tử gai thận: quá trình viêm nhiễm tại thận kéo dài có thể gây ra những tổn thương không hồi phục tại gai thận dẫn đến hoại tử.
• Nhiễm khuẩn huyết: đây là một biến chứng nguy hiểm và có thể đe dọa đến tính mạng của người bệnh do vi khuẩn từ đường tiểu lan vào mạch máu gây nhiễm trùng đa cơ quan.

Sốt có thể gặp trong các biến chứng áp xe quanh thận và nhiễm trùng huyết

5Cách chẩn đoán nhiễm trùng đường tiểu

Để xác định vị trí tổn thương và nguyên nhân gây nhiễm trùng đường tiểu, bác sĩ sẽ sử dụng đồng thời nhiều phương pháp chẩn đoán khác nhau:

Thăm khám lâm sàng

Bác sĩ cần khai thác một số thông tin cũng như dựa vào kỹ năng lâm sàng để phát hiện yếu tố nguy cơ và triệu chứng đặc trưng của bệnh như:

• Tiền sử các bệnh nhiễm trùng đường tiêu hóa, đái tháo đường đang điều trị.
• Thời gian xuất hiện các triệu chứng khó chịu và các thuốc đã sử dụng tại nhà.
• Các thủ thuật y khoa có can thiệp và đường tiểu.
• Quan sát màu sắc của da vùng thắt lưng, các dấu hiệu sưng nề, chảy dịch bất thường tại lỗ niệu đạo.
• Thăm khám thận, niệu quản bằng các nghiệm pháp thích hợp để phát hiện tổn thương.

Xét nghiệm

Bên cạnh việc thăm khám lâm sàng, bác sĩ sẽ chỉ định một số xét nghiệm và kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh bổ sung để hỗ trợ chẩn đoán:

• Tổng phân tích nước tiểu: giúp nhanh chóng đánh giá được tình trạng nhiễm trùng thông qua chỉ số bạch cầu, nitrit trong nước tiểu.
• Nuôi cấy nước tiểu: giúp bác sĩ xác định được tác nhân gây bệnh.
• Tổng phân tích tế bào máu: với việc tăng số lượng tế bào bạch cầu trong máu sẽ giúp bác sĩ hướng đến chẩn đoán bệnh và phát hiện biến chứng nếu có.
• Siêu âm đường tiểu: có thể phát hiện vị trí sỏi, chít hẹp trên đường tiểu hoặc các ổ áp xe, ứ mủ, ứ nước quanh thận.
• Nội soi bàng quang: giúp bác sĩ chẩn đoán được vị trí và mức độ tổn thương trong một số trường hợp. Nội soi bàng quang chỉ thực hiện khi có chỉ định từ bác sĩ.

Bác sĩ sẽ căn cứ dựa trên tiêu chuẩn chẩn đoán bao gồm dấu hiệu lâm sàng, số lượng bạch cầu và vi khuẩn trong nước tiểu cũng như kết quả chẩn đoán hình ảnh để đưa ra kết luận và tình trạng bệnh chính xác nhất.

Siêu âm ổ bụng có thể giúp bác sĩ xác định vị trí tổn thương trên đường tiểu

6Khi nào cần gặp bác sĩ?

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Để giảm thời gian điều trị và phòng ngừa biến chứng của bệnh nhiễm trùng đường tiểu, người bệnh nên đến gặp bác sĩ sớm nếu có những dấu hiệu sau:

• Tiểu nhiều lần trong ngày kèm theo cảm giác nóng, buốt rát khi đi tiểu
• Thay đổi màu sắc nước tiểu sang màu đục, hồng hoặc đỏ.
• Đau tức vùng thắt lưng hoặc bụng dưới.
• Sốt dai dẳng nhiều ngày, không rõ nguyên nhân.

Tiểu buốt là dấu hiệu cần đến gặp bác sĩ sớm

Nơi khám chữa nhiễm trùng đường tiểu

Nếu phát hiện những dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng đường tiểu thì bạn nên đến các cơ sở y tế gần nhất, các phòng khám chuyên khoa Thận - tiết niệu hoặc các bệnh viện đa khoa tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín ở dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp:

• Tại Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Bình Dân, Bệnh viện Thống Nhất.
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Thận Hà Nội, Bệnh viện Quân đội Trung ương 108.

7Phương pháp điều trị nhiễm trùng đường tiểu

Tùy theo nguyên nhân và vị trí viêm nhiễm trên đường tiểu mà bác sĩ sẽ chỉ định những phương pháp điều trị riêng biệt cho mỗi bệnh nhân. Một số cách điều trị nhiễm trùng đường tiểu phổ biến bao gồm:

• Thuốc kháng sinh: giúp tiêu diệt vi khuẩn gây viêm nhiễm niêm mạc đường tiểu. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ lựa chọn liều lượng và loại kháng sinh theo kinh nghiệm và theo kết quả nuôi cấy vi khuẩn nên người bệnh không được phép tự ý sử dụng thuốc không được kê đơn, nên đi khám để được điều trị từ bác sĩ.
• Phẫu thuật: nhằm loại bỏ sỏi tiết niệu hoặc tạo hình lại niệu quản, niệu đạo bị hẹp giúp nước tiểu được lưu thông và giảm triệu chứng của bệnh.
• Đối với nhiễm trùng đường tiểu do viêm nhiễm sinh dục: bác sĩ sẽ phối hợp điều trị cả hai bệnh cho cả bệnh nhân và bạn tình để phòng ngừa tái phát.

8Biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng đường tiểu

Bạn có thể phòng ngừa nhiễm trùng đường tiểu hiệu quả nếu áp dụng một số biện pháp đơn giản dưới đây:

• Tắm rửa, vệ sinh cá nhân hàng ngày bằng sữa tắm diệt khuẩn.
• Không dùng chung khăn tắm, quần lót hoặc quần áo để tránh nhiễm bệnh.
• Vệ sinh vùng kín sạch sẽ với nước sạch hoặc dung dịch vệ sinh phụ nữ trước và sau khi giao hợp.
• Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục để tránh các bệnh truyền nhiễm.
• Uống từ 1.5 - 2 lít nước mỗi ngày nhằm loại bỏ vi khuẩn ra khỏi đường tiểu.
• Hạn chế nhịn tiểu quá lâu để phòng ngừa sỏi tiết niệu.
• Cần tập cho trẻ thói quen rửa tay bằng xà phòng, dung dịch sát khuẩn sau khi đại tiện và tiểu tiện.

Rửa tay trước và sau khi đi vệ sinh có thể giúp phòng ngừa bệnh hiệu quả

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn có thêm những kiến thức bổ ích về nguyên nhân, dấu hiệu của bệnh nhiễm trùng đường tiểu. Hãy chia sẻ thông tin này đến với tất cả bạn bè và người thân của bạn nhé!