Selen là gì? 8 tác dụng của selen đối với sức khỏe

Selen là một trong những khoáng chất thiết yếu cho cơ thể, tuy chúng ta chỉ cần một lượng nhỏ nhưng nó lại đóng vai trò quan trọng trong quá trình trao đổi chất. Hãy cùng tìm hiểu selen là gì và tác dụng của selen qua bài viết sau!

1Selen là gì?

Selen là một khoáng chất vi lượng trong cơ thể, nghĩa là chỉ cần cung cấp cho cơ thể một lượng rất nhỏ là đủ. Selen thường được tìm thấy trong các loại thực phẩm tự nhiên hay thực phẩm bổ sung tăng cường sức khỏe.

Selen đóng vai trò là thành phần thiết yếu của nhiều loại enzyme và protein, giúp cấu tạo nên DNA và bảo vệ các tế bào trong cơ thể trước các tác động từ bên ngoài xâm nhập vào. Mặc dù selen có tham gia vào quá trình chuyển hóa hormone ở tuyến giáp khiến cho nồng độ selen ở tuyến giáp cao nhất. Tuy nhiên, hầu hết selen trong cơ thể lại được dự trữ ở mô cơ, không phải ở tuyến giáp. [1]

Selen có mặt trong nhiều loại thực phẩm khác nhau

2Các tác dụng của selen đối với sức khỏe

Chống oxy hóa mạnh

Stress oxy hóa là sự mất cân bằng giữa hoạt động của gốc tự do và chất chống oxy hóa, gây hại cho sức khỏe. Selen là một trong những tác nhân chống oxy hóa mạnh, có khả năng kiểm soát, trung hòa các gốc tự do dư thừa trong cơ thể, bảo vệ tế bào khỏi bị tổn thương và giúp cơ thể tránh khỏi các bệnh mạn tính như bệnh tim mạch, ung thư.

Ngoài ra, selen còn là thành phần thiết yếu của selenoprotein, đây là một họ các enzym và trong số đó có nhiều enzym tham gia vào quá trình chống oxy hóa như: Glutathione Peroxidase (GPx), Selenoprotein-P (SelP), Thioredoxin Reductase,... [2]

Selen có khả năng trung hòa các gốc tự do dư thừa trong cơ thể

Ngăn ngừa ung thư

Nguồn selen được cung cấp từ thực phẩm có khả năng làm giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư một cách hiệu quả. Cùng với tác dụng làm giảm stress oxy hóa, selen còn tham gia vào quá trình tăng cường miễn dịch cho cơ thể, giảm phá hủy DNA và ngăn chặn các tế bào ung thư phát triển.

Kết quả của 69 nghiên cứu thực hiện trên khoảng 350.000 người sau khi được tổng hợp đã cho thấy hàm lượng selen trong máu càng cao thì nguy cơ mắc phải ung thư vú, ung thư phổi, ung thư ruột kết và ung thư tuyến tiền liệt sẽ thấp hơn. Bên cạnh nguồn selen tự nhiên từ thực phẩm, việc uống selen từ thực phẩm bổ sung cũng đã được chứng minh giúp giảm tiêu chảy, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống ở những người đang xạ trị ung thư cổ tử cung. [2]

Selen có khả năng chặn sự phát triển các tế bào ung thư

Ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh tim mạch

Chế độ ăn cung cấp đầy đủ selen có thể ngăn ngừa hiệu quả các bệnh lý về tim mạch như xơ vữa động mạch, đau tim,... nhờ vào khả năng giảm viêm và chống oxy hóa mạnh mẽ từ selen. Kết quả của 25 nghiên cứu quan sát chứng minh rằng khi nồng độ selen trong máu tăng 50% thì nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến tim mạch sẽ giảm đi 24%.

Ngoài ra, khi tổng hợp kết quả của 16 nghiên cứu khác nhau với quy mô hơn 433.000 người mắc phải bệnh tim mạch cho thấy việc bổ sung selen có khả năng làm giảm nồng độ protein phản ứng C (CRP) - đây là dấu hiệu ban đầu để phát hiện có nhiễm trùng và viêm trong cơ thể. [2]

Selen có thể ngăn ngừa hiệu quả các bệnh lý về tim mạch

Phòng ngừa suy giảm trí tuệ

Sa sút trí tuệ và mất trí nhớ là những tình trạng gây ảnh hưởng trầm trọng đến tinh thần và hành vi của con người. Cụ thể, bệnh Alzheimer là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ sáu tại Hoa Kỳ và ngày càng gia tăng số lượng người mắc phải.

Việc bổ sung selen mỗi ngày đã được chứng minh có vai trò cải thiện khả năng nói ở những người bị suy giảm nhận thức nhẹ, hỗ trợ cải thiện trí nhớ và giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer. [2]

Bổ sung selen mỗi ngày giúp ngừa tình trạng suy giảm trí tuệ

Cần cho chức năng tuyến giáp

Selen là loại khoáng chất đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất hormone giáp và bảo vệ tuyến giáp khỏi stress oxy hóa. Một nghiên cứu quan sát được tiến hành với sự tham gia của hơn 6.000 người cho thấy mối tương quan giữa nồng độ selen trong huyết thanh và nguy cơ viêm tuyến giáp Hashimoto. Cụ thể, nồng độ selen trong huyết thanh càng thấp thì nguy cơ viêm tuyến giáp Hashimoto càng cao.

Viêm tuyến giáp Hashimoto là một bệnh lý tự miễn, các tế bào tuyến giáp khỏe mạnh bị chính hệ miễn dịch của cơ thể tấn công, gây ra viêm, rối loạn chức năng tuyến giáp và suy giáp. Tuy nhiên, cần thực hiện thêm nhiều nghiên cứu khác trước khi đề nghị bổ sung selen cho những người mắc bệnh Hashimoto. [2]

Selen bảo vệ tuyến giáp khỏi stress oxy hóa và hỗ trợ sản xuất hormon giáp

Tăng cường hệ thống miễn dịch

Selen hiện diện nhiều ở lách, gan và các hạch bạch huyết. Selen rất quan trọng đối với sức khỏe và hoạt động của hệ miễn dịch trong cơ thể. Nồng độ selen cao đã được chứng minh có vai trò giúp tăng cường hệ miễn dịch cho những người mắc bệnh HIV, cúm, lao và viêm gan C, từ đó triệu chứng của người bệnh được cải thiện đáng kể và nguy cơ nhập viện cũng giảm đi. [2]

Selen giúp tăng cường hệ miễn dịch trong cơ thể

Giảm các triệu chứng bệnh hen suyễn

Hen suyễn là bệnh lý mạn tính, ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Một nghiên cứu được thực hiện trên những bệnh nhân hen suyễn đã chỉ ra rằng nồng độ selen trong máu càng cao thì chức năng phổi càng tốt. [2]

Với hoạt tính chống viêm, giảm stress oxy hóa hiệu quả, selen đã góp phần giúp giảm các triệu chứng liên quan đến hen suyễn. Việc bổ sung 200mcg selen mỗi ngày đã được chứng minh là giúp kiểm soát các triệu chứng khò khè, khó thở đồng thời giảm thiểu việc sử dụng corticosteroid trong quá trình điều trị. [2]

Selen giúp kiểm soát các triệu chứng của hen suyễn và giảm thiểu sử dụng corticosteroid

Tốt cho sức khỏe sinh sản

Stress oxy hóa là nguyên nhân gây ra nhiều loại bệnh mạn tính, ảnh hưởng đến sức khỏe con người, trong số đó có cả vô sinh. Selen sở hữu hoạt tính chống oxy hóa và chống viêm mạnh mẽ, có khả năng bảo vệ cơ thể tránh khỏi các tổn thương oxy hóa và nhiễm trùng. Việc bổ sung selen đã được nghiên cứu cho thấy có lợi cho những người gặp tình trạng vô sinh.

Bổ sung selen có lợi cho những người đang gặp tình trạng vô sinh

3Nên sử dụng selen bao nhiêu một ngày?

Hầu hết chúng ta có thể bổ sung selen từ thực phẩm, vậy lượng sử dụng bao nhiêu mỗi ngày sẽ mang lại hiệu quả tốt nhất cho cơ thể, hãy cùng tìm hiểu khuyến nghị về lượng selen trong chế độ ăn uống do Hội đồng Thực phẩm và Dinh dưỡng tại Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia phát triển đưa ra như sau: [3]

Bảng 1: Lượng khuyến nghị trong chế độ ăn uống đối với Selen

4Sử dụng selen quá nhiều có tốt không?

Selen nên được duy trì ở mức khuyến nghị là 55mcg mỗi ngày và không được vượt quá 400mcg mỗi ngày. Sử dụng selen với liều lượng lớn hơn mức khuyến nghị mỗi ngày có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe, thậm chí gây tử vong. Các tác dụng phụ sẽ phát sinh khi dùng selen liều cao, kéo dài thường gặp là: [2]

• Rụng tóc.
• Chóng mặt.
• Buồn nôn.
• Nôn mửa.
• Đỏ bừng mặt.
• Run rẩy.
• Đau nhức cơ.
• Trong một số trường hợp, ngộ độc selen cấp tính có thể dẫn đến các triệu chứng nghiêm trọng về tiêu hóa, thần kinh, đau tim, suy thận và thậm chí gây tử vong.

Selen nên được duy trì ở mức khuyến nghị để tránh các tác dụng phụ không mong muốn

5Hậu quả của việc thiếu selen

Selen là một loại khoáng chất vi lượng, chỉ cần cung cấp một lượng rất nhỏ cho cơ thể là đủ. Tuy nhiên, ở những người bị nhiễm HIV, đang chạy thận nhân tạo hoặc chủ yếu ăn thực phẩm được trồng tại những vùng đất có hàm lượng selen thấp, lượng selen được hấp thu sẽ ít hơn các đối tượng khác. Việc thiếu hụt selen có thể gây ra vô sinh ở nam giới và những người được xác định là nam khi sinh ra, bệnh Kashin-Beck, bệnh Keshan.

6Hướng dẫn cách bổ sung selen an toàn, hiệu quả

Bổ sung selen qua chế độ ăn uống

Chúng ta có thể bổ sung selen qua chế độ ăn hằng ngày, các thực phẩm chứa hàm lượng cao selen như là: [2]

• Quả hạch Brazil.
• Hải sản (như cá ngừ, cá mòi, hàu,..).
• Thịt (như thịt lợn, thịt bò, thịt gia cầm...).
• Trứng và các sản phẩm từ sữa.
• Gạo lứt.
• Các loại hạt (như hạt hướng dương, hạt điều,..).

Selen được bổ sung thông qua chế độ ăn uống hằng ngày

Dùng thực phẩm bổ sung selen

Selen có thể được bổ sung thông qua các nguồn thực phẩm tự nhiên hoặc các loại thực phẩm bổ sung như vitamin tổng hợp chứa selenomethionine, natri selenate. Cần lựa chọn thực phẩm bổ sung có nguồn gốc uy tín và chất lượng cao. Tuy nhiên, một chế độ ăn uống đa dạng và lành mạnh sẽ mang lại lợi ích cao hơn so với cung cấp selen từ nguồn thực phẩm bổ sung, do đó nên ưu tiên bổ sung chất dinh dưỡng từ nguồn thực phẩm tự nhiên. [4]

Một số tương tác thuốc có thể xảy ra khi bổ sung selen

Khi bổ sung selen cho cơ thể cần chú ý rằng selen có thể tương tác với các loại thuốc và thực phẩm bổ sung khác như thuốc kháng axit, thuốc hóa trị, corticosteroid, niacin, statin và thuốc tránh thai. [5]

Qua bài viết trên hy vọng mọi người đã có thêm nhiều thông tin bổ ích về Selen, cũng như vai trò của nó đối với sức khỏe chúng ta. Hãy bổ sung selen hợp lý, khoa học để duy trì cơ thể khỏe mạnh và dẻo dai nhé!