Bong gân bàn chân là một tình trạng rất thường gặp trong cuộc sống thường ngày của chúng ta. Bài viết sau đây sẽ giúp bạn biết cách xử trí bong gân một cách đúng đắn để giảm đau hiệu quả và phục hồi nhanh chóng!
1Bong gân bàn chân là gì?
Bàn chân giúp con người thích nghi với tư thế đứng thẳng và động tác đi bằng 2 chân. Bàn chân có cấu trúc rất phức tạp bao gồm 26 xương, 33 khớp cùng với hệ thống gân, cơ, thần kinh và dây chằng.[1]
Gân và dây chằng góp phần quan trọng cho sự ổn định của các khớp và đảm bảo cho vận động của vùng cổ bàn chân. Dây chằng giữ cho sự liên kết giữa các xương bàn chân, còn gân thì liên kết cơ và xương với nhau.
Bong gân bàn chân bản chất chính là tổn thương các dây chằng giữ vững khớp của bàn chân. Dây chằng có thể bị kéo dãn, rách, đứt bán phần hoặc toàn phần tùy thuộc vào mức độ chấn thương. Phân độ bong gân bàn chân có 3 mức độ:
- Độ 1: bong gân nhẹ với vết rách nhỏ ở dây chằng.
- Độ 2: bong gân vừa với vết rách lớn ở dây chằng.
- Độ 3: bong gân nặng dây chằng đứt hoàn toàn, bàn chân mất vững và không còn khả năng chịu lực.
Bong gân ở bàn chân rất hay gặp trong cuộc sống thường ngày
2Nguyên nhân gây bong gân bàn chân
Bàn chân là phần thấp nhất và chịu trọng lượng của toàn cơ thể nên khả năng bong gân bàn chân rất cao. Thông thường, bong gân bàn chân thường gặp trong các tai nạn thể thao, tai nạn lao động.
Nguyên nhân của bong gân rất đa dạng với cơ chế chấn thương là khi bàn chân bị xoay, gập quá mức dẫn đến giãn và đứt dây chằng. Một số nguyên nhân có thể dễ dẫn đến bong gân như:[1]
- Chơi các môn thể thao cần vận động chân và sức bền nhiều như bóng đá, bóng chuyền, bóng rổ và chạy bền.
- Không tuân thủ các quy tắc khi chơi thể thao và lựa chọn giày không phù hợp khi chơi.
- Người có tiền sử bong gân thường có khả năng bong gân trở lại cao hơn người chưa từng bong gân.
- Người thừa cân, béo phì bàn chân phải chịu một trọng lượng lớn
- Môi trường làm việc không bằng phẳng, trơn trượt, dễ té ngã, những công việc cần phải khuân vác vật nặng.
- Những tai nạn sinh hoạt hằng ngày như té ngã, trượt chân.
3Dấu hiệu bong gân bàn chân
Tùy theo mức độ bong gân sẽ có các biểu hiện dấu hiệu khác nhau. Dấu hiệu thường gặp của bong gân bàn chân như:
- Đau nhức vùng cổ chân, mặt mu hoặc mặt gan chân và đau tăng lên khi vận động.
- Sưng nề và bầm tím bàn chân sau chấn thương.
- Dáng đi khập khiễng, trong trường hợp nặng bàn chân có thể không còn khả năng chịu lực.
Bàn chân sau khi bị bong gân có thể sưng nề, bầm tím
4Chẩn đoán bong gân bàn chân
Sau khi đánh giá tổng quát tình trạng bệnh nhân, bác sĩ sẽ tiến hành khai thác nguyên nhân, cơ chế gây chấn thương và xử trí trước khi đến bệnh viện của bệnh nhân.
Bác sĩ cần khai thác thêm thông tin liên quan bệnh nhân như nghề nghiệp, tiền sử chấn thương trước đây của bệnh nhân để có lựa chọn điều trị phù hợp. [2]
Sau khi hỏi bệnh bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám đánh giá vị trí tổn thương, mức độ sưng nề và bầm tím của bàn chân, khả năng chịu lực của bàn chân sau chấn thương để từ đó có thể chẩn đoán chính xác.
Các chẩn đoán hình ảnh như X-quang, CT hoặc MRI có thể được đề nghị thực hiện để đánh giá mức độ tổn thương xương, mô mềm và các cấu trúc khác xung quanh có thể ảnh hưởng do chấn thương. Đặc biệt, MRI có thể xác định rõ được tổn thương gân cơ và dây chằng.
5Khi nào cần gặp bác sĩ?
Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ
Sau chấn thương bạn nên đến gặp bác sĩ khi có các dấu hiệu sau để được chẩn đoán và điều trị kịp thời:[3]
- Bàn chân đau, sưng nề và bầm tím nghiêm trọng.
- Cảm thấy tê, ngứa hoặc mất cảm giác vùng cổ bàn chân.
- Sau chấn thương, bàn chân không còn khả năng chịu lực.
- Bàn chân biến dạng bất thường sau chấn thương
- Bệnh nhân tự điều trị tại nhà nhưng không giảm triệu chứng.
Bạn cần đến gặp bác sĩ khi ngứa, tê và mất cảm giác bàn chân
Địa chỉ khám chữa bệnh uy tín
Nếu gặp các dấu hiệu như trên, bạn nên đến ngay các cơ sở y tế gần nhất, các phòng khám chuyên khoa Cơ xương khớp hoặc các bệnh viện đa khoa tại địa phương để được thăm khám kịp thời.
Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp:
- Tại Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Chấn Thương Chỉnh Hình Thành phố Hồ Chí Minh, Bệnh viện Đại học Y dược TP. HCM.
- Tại Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Việt Đức.
6Xử trí bong gân bàn chân
Sau chấn thương bạn bị bong gân có thể xử trí theo nguyên tắc RICE của hiệp hội phẫu thuật viên chấn thương Hoa Kỳ (AAOS) khuyến cáo như sau:
- R - Rest (nghỉ ngơi): sau chấn thương dây chằng và khớp xương cần được bất động và nghỉ ngơi để hồi phục tốt. Hạn chế đi lại và vận động mạnh trong thời gian đầu. Sau đó có thể tập vận động từ nhẹ đến nặng dần.
- I - Ice (chườm lạnh) chườm lạnh giúp cho chân bạn giảm đau và sưng hiệu quả. Nhưng lưu ý, không được dùng đá đặt trực tiếp lên da như thế có thể gây ra bỏng lạnh. Bạn có thể dùng túi chườm hoặc bọc đá vào túi vải. Thời gian chườm là 20 phút sau đó lấy ra nghỉ 10 phút và lặp lại.
- C - Compression (Băng ép) có thể sử dụng băng thun, nẹp để băng ép sau chấn thương để giảm sưng một cách hiệu quả. Trong trường hợp nặng có thể sử dụng loại băng ép Jones băng 4 lớp bằng bông cotton và băng thun.
- E - Elevation (Kê cao chân) bạn cần để chân cao hơn thân người để hỗ trợ đưa máu về tim tốt hơn từ đó có thể giúp lưu thông máu và giảm sưng, phù nề bàn chân một cách thật hiệu quả.
Ngoài việc thực hiện nguyên tắc RICE bạn có thể sử dụng thêm thuốc giảm đau và kháng viêm để giảm đau, giảm sưng nề bàn chân. Lưu ý cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng. [1]
Các bài tập vận động sau chấn thương cần được thực hiện để khớp xương và dây chằng hồi phục nhanh chóng và tránh cứng khớp.
Bạn có thể tham khảo chuyên gia vật lý trị liệu để có phương pháp tập đúng và hiệu quả.
Bàn chân cần được bất động và nghỉ ngơi để hồi phục nhanh hơn
7Bong gân bàn chân bao lâu thì khỏi?
Tùy theo mức độ bong gân của bệnh nhân mà thời gian hồi phục sẽ dài ngắn khác nhau. Đối với các trường hợp bong gân nhẹ cần khoảng 2 đến 4 tuần để hồi phục. Còn đối với trường hợp bong gân nặng có thể kéo dài lên 6 đến 8 tháng để hồi phục.[4]
Nên hạn chế vận động nặng và hoạt động thể thao mạnh trong vòng 8 tuần sau chấn thương để tránh các chấn thương thêm và làm nặng hơn tình trạng hiện tại.
8Phòng ngừa bong gân bàn chân
Một số biện pháp có thể giúp bạn tránh bị bong gân mà bạn có thể làm như sau:
- Tuân thủ các nguyên tắc khi chơi thể thao để tránh bị chấn thương.
- Dùng dụng cụ bảo hộ, bao bảo vệ khi chơi thể thao.
- Cần khởi động kỹ càng và đúng kỹ thuật trước khi chơi thể thao để các khớp xương và dây chằng sẵn sàng cho vận động của bạn.
- Có một chế độ ăn uống và luyện tập thể thao lành mạnh để có một sức khỏe tốt và một cơ thể dẻo dai.
- Lựa chọn giày dép phù hợp cho từng hoạt động để tránh té ngã.
- Cẩn thận các triệu chứng đau khi vận động, bạn cần phải nghỉ ngơi và tránh vận động quá sức.
- Hạn chế vận động khi đang còn chấn thương để phòng ngừa chấn thương thêm hoặc nặng thêm chấn thương cũ.
- Thực hiện đầy đủ biện pháp an toàn khi lao động.
Tuân thủ nguyên tắc khi chơi thể thao để tránh bị bong gân
Sau khi bị bong gân bạn nên tuân thủ nguyên tắc RICE để có thể giảm đau và hồi phục nhanh hơn. Bài viết đã thông tin đến bạn cách xử trí sau khi bị bong gân đúng và hiệu quả. Nếu thấy bài viết hữu ích hãy chia sẻ đến mọi người xung quanh để cùng cập nhật những thông tin sức khỏe!
Nguồn tham khảo
Xem thêm 
