Bệnh Lichen phẳng là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Bệnh lichen phẳng là một loại tổn thương xảy ra do tình trạng viêm mạn tính ở da và niêm mạc. Đặc trưng bởi các tổn thương sẩn hoặc mảng phẳng, màu tím, hình đa giác, bề mặt có các đường vân trắng nhỏ. Cùng tìm hiểu về bệnh lichen phẳng qua bài viết dưới đây nhé!

1Bệnh lichen phẳng là gì?

Lichen phẳng (LP) là một loại tổn thương xảy ra do tình trạng viêm mạn tính ở da và niêm mạc, bao gồm một số dạng như:[1]

Lichen phẳng ở da

Tổn thương Lichen phẳng ở da thường được mô tả là:

• Lichen phẳng điển hình: bao gồm các tổn thương sẩn, mảng có màu tím hoặc đỏ, bề mặt phẳng, bóng kèm theo các đường vân trắng nhỏ (đường vân Wickham), thường xuất hiện ở cổ tay, lưng dưới, mắt cá chân.
• Lichen phẳng phì đại: tổn thương sẩn thường dày hơn, có vảy và ngứa.
• Lichen phẳng teo: tổn thương mảng phẳng, trung tâm có lõm.
• Lichen phẳng hình khuyên: các mảng da có hình tròn hoặc bầu dục, màu tím, vùng trung tâm thường sạch, tổn thương này chủ yếu liên quan đến da ở các vùng như dương vật, bìu và các vùng kẽ.

Lichen phẳng điển hình thường là các tổn thương sẩn, mảng có màu tím hoặc đỏ

Lichen phẳng ở miệng

Bệnh lichen phẳng miệng có thể gây ra các tổn thương ở khoang miệng, đặc biệt là các vùng như:

• Bên trong má: xuất hiện các đường vân trắng nhỏ dạng lưới (đường vân Wickham).
• Hai bên lưỡi: có thể thấy các vết loét nhỏ, đau và dai dẳng.
• Nướu: nướu đỏ, sưng và dễ bong tróc, các tổn thương viêm có thể chỉ xảy ra ở nướu xung quanh các vị trí trám răng bằng amalgam.

Lichen phẳng ở miệng có thể gây ra các tổn thương ở lưỡi

Lichen phẳng nang lông

Bệnh Lichen phẳng nang lông đặc trưng bởi các tổn thương ở nang lông và có thể gây rụng lông, tóc với các tổn thương thường được mô tả là:

• Da đầu: xuất hiện các nốt đỏ nhỏ, có vảy, xung quanh nang lông sau đó các vùng da bị ảnh hưởng dần trở nên bóng, nhẵn và không có tóc, dẫn đến các mảng hói vĩnh viễn.
• Rụng tóc xơ hóa trán: là một dạng bệnh liken phẳng nang lông gây ảnh hưởng đến phần nang lông ở da đầu phía trước, trán và lông mày. Tạo thành các vùng da nhẵn bóng và không có lông.
• Giả hói - Brocq: có thể là một biến thể của liken phẳng mà không có tình trạng viêm hoặc bong tróc. Các vùng tổn thương bị sẹo hóa và không có lông xuất hiện từ từ, được mô tả là trông giống như "dấu chân trên tuyết".

Lichen phẳng nang lông có thể gây rụng lông, tóc

Lichen phẳng dương vật

Tổn thương lichen phẳng dương vật thường là các sẩn tròn điển hình xuất hiện quanh quy đầu. Ngoài ra có thể xuất hiện các vân trắng nhỏ trên bề mặt và liken phẳng teo nhưng ít phổ biến hơn.

Lichen phẳng ở âm đạo

Lichen phẳng có thể ảnh hưởng đến môi lớn, môi bé và âm đạo gây ra các biểu hiện như:

• Xuất hiện các vệt trắng không đau có hình dạng giống ren hay cây dương xỉ.
• Các vết loét dai dẳng gây đau.
• Tổn thương sẹo có thể dẫn đến dính và tiêu biến môi bé và hẹp âm hộ.
• Viêm âm đạo bóng tróc gây ngứa, đau rát và dễ chảy máu khi quan hệ hoặc khí hư bất thường.

Lichen phẳng ở móng

Bệnh lichen phẳng có thể ảnh hưởng đến một hoặc nhiều móng và không có tổn thương ở da. Các tổn thương lichen phẳng ở móng thường gây ra một số thay đổi như:

• Móng trở nên mỏng, xuất hiện các đường rãnh hoặc gờ sọc.
• Một số trường hợp sẫm màu hơn, trở nên dày hoặc bong ra khỏi giường móng.
• Trong trường hợp nặng có thể hình thành sẹo ở giường móng, gây bóng tróc móng và mất móng vĩnh viễn.

Móng có thể xuất hiện các đường rãnh, gờ sọc trong Lichen phẳng ở móng

Lichen phẳng sắc tố

Lichen phẳng sắc tố được đặc trưng bởi các tổn thương hình bầu dục, có màu nâu xám, giới hạn không rõ. Các tổn thương này thường xuất hiện ở mặt, cổ hoặc thân và chân tay mà không có giai đoạn viêm, hiếm khi ảnh hưởng đến môi và gây tăng sắc tố (sẫm màu hơn).

Mặt, cổ hoặc thân là các vị trí thường gặp trong Lichen phẳng sắc tố

Lichen phẳng actinicus (LPA)

Lichen phẳng actinicus (LPA) còn được gọi là viêm da hắc tố dạng lichen, bệnh được cho là có liên quan đến tình trạng nhạy cảm ánh sáng của da với các đặc trưng như:

• Các tổn thương thường bao gồm vùng da tiếp xúc với ánh nắng mặt trời như trán, má, môi, cổ, mu bàn tay và cẳng tay.
• Diễn tiến nặng hơn vào mùa hè và cải thiện vào mùa đông.
• Xuất hiện dưới dạng mảng hình khuyên màu đỏ nâu hoặc các mảng tăng sắc tố.

Lichen phẳng actinicus (LPA) còn được gọi là viêm da hắc tố dạng lichen

2Nguyên nhân gây bệnh lichen phẳng

Các yếu tố sau đây được xem là những yếu tố khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm bệnh lichen phẳng:

• Nhiễm virus: như virus viêm gan C.[2]
• Phản ứng với thuốc, bao gồm: vaccine, thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), các thuốc dùng để điều trị các bệnh mãn tính như viêm khớp, tăng huyết áp, tim mạch...
• Tiếp xúc với các chất kích ứng như hóa chất, kim loại, các chất tạo màu...

Virus viêm gan C có thể là yếu tố khởi phát bệnh lichen phẳng

3Triệu chứng lichen phẳng

Triệu chứng của bệnh lichen phẳng đa dạng và phụ thuộc vào vị trí tổn thương, chẳng hạn như:

• Da: xuất hiện các sẩn hoặc mảng màu tím, có hình đa giác, kích thước từ 0,4mm đến 1cm. Các tổn thương này có thể tiến triển thành các vết loét, gây ngứa và khó chịu.
• Niêm mạc miệng: đặc trưng bởi các đường trắng dạng lưới (đường vân Wickham), vết loét niêm mạc...
• Móng: móng có thể bị dày lên, sẫm màu, xuất hiện các rãnh dọc, bong tróc hoặc thậm chí mất móng.
• Vùng sinh dục: tổn thương thường xuất hiện ở môi lớn, môi bé và âm hộ, gây ngứa, đau rát và chảy máu hoặc khí hư.

Triệu chứng của bệnh lichen phẳng đa dạng và phụ thuộc vào vị trí tổn thương

4Biến chứng lichen phẳng

Lichen phẳng là một tổn thương lành tính và ít có nguy cơ ác tính hóa. Tuy nhiên, lichen phẳng phì đại đôi khi có thể biểu hiện tương tự ung thư biểu mô tế bào vảy, gây khó khăn trong chẩn đoán phân biệt.

Bên cạnh đó, mặc dù hiếm gặp nhưng các tổn thương lichen phẳng xói mòn kéo dài, đặc biệt ở vùng miệng, âm hộ hoặc dương vật đều có nguy cơ tiềm ẩn phát triển thành ung thư biểu mô tế bào vảy, nhất là khi xuất hiện nhiều sẩn mới, lớn dần hoặc các vết loét có bờ viền dày lên.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ ác tính hóa ở bệnh nhân lichen phẳng, bao gồm: hút thuốc lá, tiền sử ung thư niêm mạc, nhiễm HPV...

Bệnh nhân bị lichen phẳng thực quản có thể gặp phải các triệu chứng như khó nuốt, ợ nóng và đau ngực. Trong một số ít trường hợp, tổn thương lichen phẳng thực quản có thể tiến triển thành ung thư biểu mô tế bào vảy.

Lichen phẳng là một tổn thương lành tính và ít có nguy cơ ác tính hóa

5Khi nào cần gặp bác sĩ

Khi có các dấu hiệu sau

Bạn nên tới gặp bác sĩ khi có các dấu hiệu sau:

• Xuất hiện các tổn thương mới hoặc các tổn thương cũ tiến triển lớn dần, có vết loét, bờ có viền dày lên...
• Các triệu chứng không cải thiện sau khi điều trị.
• Các tổn thương ở da, niêm mạc kéo dài bất thường hoặc có biểu hiện nhiễm trùng như sưng nóng, đau, chảy dịch mủ.
• Các tổn thương gây ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Bạn nên đến gặp bác sĩ nếu các tổn thương cũ lớn dần có vết loét, bờ dày lên

Nơi khám chữa bệnh

Nếu gặp các dấu hiệu như trên, bạn có thể đến ngay các cơ sở y tế gần nhất, các bệnh viện chuyên khoa Da liễu. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại Tại TP HCM: Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, Bệnh viện Hùng Vương.
• Tại Tại Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Đại học Y dược Hà Nội.

6Phương pháp chẩn đoán

Lichen phẳng thường được chẩn đoán qua các biểu hiện lâm sàng đặc trưng, bao gồm: tổn thương sẩn hoặc mảng phẳng hình đa giác, có màu tím và ngứa tại vị trí có tổn thương.

Nếu các biểu hiện ít điển hình, bác sĩ có thể thực hiện thêm các xét nghiệm như: xét nghiệm dị nguyên, sinh thiết hoặc xét nghiệm nhiễm virus viêm gan C (chỉ mang tính gợi ý). Chẩn đoán phân biệt giữa các bệnh có biểu hiện tương tự như vẩy nến, viêm da tiếp xúc, lupus ban đỏ dạng đĩa, bệnh vẩy phấn hồng Gibert, ghẻ, nấm da

Sinh thiết có thể được chỉ định khi nghi ngờ tổn thương là ác tính

7Cách điều trị bệnh lichen phẳng

Không có biện pháp đặc hiệu nào có thể chữa khỏi bệnh lichen phẳng. Tuy nhiên, hầu hết các trường hợp bị lichen phẳng ở da đơn thuần có thể tự khỏi trong vòng vài tháng đến vài năm mà không cần điều trị.

Một số phương pháp điều trị có thể giúp cải thiện triệu chứng của người bệnh như:

• Thuốc bôi corticosteroid dạng kem hoặc mỡ để giảm viêm.
• Thuốc kháng histamin giúp giảm ngứa da.
• Ánh sáng trị liệu là liệu pháp sử dụng ánh sáng cực tím, thường là tia cực tím B (UVB) từ các loại đèn đặc biệt nhằm giúp ích cho một số rối loạn về da, bao gồm cả bệnh liken phẳng.
• Retinoid có thể giúp cơ thể sản xuất nhiều collagen và mạch máu cải thiện tình trạng phát ban.

Đối với các trường hợp bị lichen phẳng trong miệng, bệnh thường sẽ tự khỏi trong vòng 5 năm. Nếu người bệnh bị kích ứng hoặc loét, những biện pháp sau có thể giúp làm giảm các triệu chứng như:

• Vệ sinh răng miệng thường xuyên, dùng chỉ nha khoa và đến khám, vệ sinh răng miệng tại nha khoa ít nhất 2 lần mỗi năm.
• Giảm thiểu các nguy cơ gây tổn thương răng miệng.
• Thay thế miếng trám răng bằng hỗn hợp kim loại khác nếu có biểu hiện dị ứng.

Thuốc bôi corticosteroid có thể làm giảm tình trạng viêm của tổn thương

Không có biện pháp điều trị đặc hiệu nào cho bệnh lichen phẳng, tuy nhiên hầu hết các trường hợp lichen phẳng ở da đơn thuần có thể tự khỏi trong vài tháng tới vài năm. Bạn hãy chia sẻ bài viết này tới mọi người nếu thấy hữu ích nhé!