Ma tuý đá là gì? Tác hại của ma túy đá đối với sức khỏe và tinh thần

Tác hại của ma túy đá có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến não bộ, tim mạch, sức khỏe tâm thần, hành vi và các mối quan hệ xã hội. Một số tác hại có thể xuất hiện ngay sau khi sử dụng, trong khi hậu quả dài hạn có thể kéo dài và khó phục hồi. Cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết sau!

1Ma túy đá gây hại cho cơ thể như thế nào?

Ma túy đá là gì?

Ma túy đá là tên gọi phổ biến của methamphetamine, một chất kích thích thần kinh mạnh tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương. Chất này làm thay đổi hoạt động của dopamine, chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác hưng phấn, động lực và hệ thống “phần thưởng” của não bộ.[1]

Cảm giác tỉnh hơn, khỏe hơn hoặc nhiều năng lượng hơn sau khi sử dụng thực chất chỉ là phản ứng kích thích tạm thời. Đây không phải là dấu hiệu cơ thể khỏe lên, mà là tình trạng não bộ và hệ thần kinh bị tác động quá mức.

Khi não bị kích thích mạnh, người dùng có thể khó nhận biết giới hạn an toàn của bản thân. Vì vậy, tác hại của ma túy đá có thể xuất hiện cả ở người mới sử dụng, người sử dụng không thường xuyên hoặc người có sẵn bệnh nền.

Tác hại có thể xuất hiện ngay sau khi sử dụng

Các tác hại ngắn hạn của ma túy đá có thể gồm tim đập nhanh, tăng huyết áp, thở nhanh, đồng tử giãn, khô miệng, giảm cảm giác đói, khó ngủ hoặc mất ngủ. Một số người có thể bồn chồn, lo âu, kích động, nói nhiều hoặc phản ứng bất thường với tình huống xung quanh.[2]

Khi cơ thể bị kích thích quá mức, tim và mạch máu phải làm việc nhiều hơn. Điều này làm tăng nguy cơ căng thẳng tim mạch, rối loạn hành vi và các phản ứng khó lường, nhất là ở người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn tâm thần hoặc dùng chung với chất khác.

Điểm đáng lo là nhiều người đánh giá thấp nguy cơ trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, tim đập nhanh, tăng huyết áp, mất ngủ, lo âu hoặc kích động sau sử dụng đều là dấu hiệu cơ thể đang bị ảnh hưởng, không nên xem là bình thường.

Ma túy đá tác động mạnh lên hệ thần kinh trung ương và có thể gây hại ngay sau khi sử dụng

2Tác hại của ma túy đá đối với não bộ và tâm thần

Gây rối loạn cảm xúc, lo âu và trầm cảm

Ma túy đá có thể khiến cảm xúc thay đổi thất thường. Người dùng có thể cáu gắt, bồn chồn, lo âu, nghi ngờ, trống rỗng, buồn bã hoặc rơi vào trạng thái trầm cảm sau giai đoạn kích thích.

Có thể hiểu đơn giản rằng não bộ bị kích thích mạnh trong thời gian ngắn, sau đó dễ rơi vào trạng thái tụt năng lượng. Người dùng có thể cảm thấy mệt mỏi, chán nản, suy giảm tinh thần và muốn dùng lại để tránh cảm giác khó chịu.

Đây là vòng lặp nguy hiểm của lệ thuộc tâm thần: dùng để tìm cảm giác hưng phấn, sau đó suy sụp, rồi tiếp tục tìm đến chất kích thích. Càng lặp lại nhiều lần, não bộ càng khó tự điều chỉnh cảm xúc một cách tự nhiên.

Gây ảo giác, hoang tưởng và ngáo đá

Ngáo đá là cách gọi phổ biến cho tình trạng rối loạn nhận thức, cảm xúc và hành vi sau khi sử dụng ma túy đá. Người gặp tình trạng này có thể nghe thấy tiếng nói lạ, nhìn thấy điều không có thật, nghi ngờ bị theo dõi, nghĩ có người muốn hại mình hoặc phản ứng quá mức với người xung quanh.

Các biểu hiện như ảo giác, hoang tưởng, kích động hoặc mất kiểm soát hành vi có thể khiến người dùng gây nguy hiểm cho chính mình và người khác. Tình trạng này cần được nhìn nhận như một vấn đề sức khỏe tâm thần liên quan đến chất kích thích, không nên kỳ thị hoặc phán xét người nghiện.

Tuy nhiên, khi người dùng đang kích động, hoang tưởng nặng hoặc có hành vi nguy hiểm, an toàn của người xung quanh phải được đặt lên hàng đầu. Gia đình nên giữ khoảng cách, tránh tranh cãi và gọi hỗ trợ khẩn cấp nếu cần.

Làm suy giảm trí nhớ, khả năng tập trung và kiểm soát hành vi

Ma túy đá có thể ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tập trung, học tập, làm việc và ra quyết định. Việc sử dụng kéo dài có thể liên quan đến thay đổi ở hệ dopamine trong não, làm suy giảm khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi.[3]

Trong đời sống hằng ngày, người sử dụng lâu dài có thể khó kiểm soát cảm xúc, dễ bốc đồng, dễ xung đột hoặc đưa ra quyết định thiếu an toàn. Tình trạng mất tập trung, suy giảm trí nhớ và rối loạn hành vi có thể làm giảm hiệu suất học tập, công việc và ảnh hưởng nghiêm trọng đến định hướng cuộc sống.

Một số hậu quả thực tế có thể gặp gồm bỏ bê học tập, giảm hiệu suất công việc, mất định hướng cuộc sống, tăng nguy cơ tai nạn hoặc có hành vi nguy hiểm trong lúc thiếu ngủ, kích động.

Ma túy đá có thể gây rối loạn cảm xúc, ảo giác, hoang tưởng và suy giảm khả năng kiểm soát hành vi

3Tác hại của ma túy đá đối với tim mạch và thể chất

Làm tăng nhịp tim, huyết áp và nguy cơ đột quỵ

Ma túy đá có thể khiến tim hoạt động quá mức, làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp, tăng nhịp thở và gây áp lực lớn lên mạch máu. Khi hệ tim mạch bị kích thích mạnh, nguy cơ biến chứng nguy hiểm cũng tăng lên.[4]

Các biến chứng có thể gồm đau ngực, rối loạn nhịp tim, thiếu máu não, đột quỵ, trụy tim, nhồi máu cơ tim hoặc tử vong. Nguy cơ cao hơn ở người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, tiền sử đột quỵ, sức khỏe yếu hoặc dùng chung với rượu, thuốc an thần hay chất kích thích khác.

Nếu người sử dụng có dấu hiệu đau ngực, khó thở, ngất, co giật, lú lẫn hoặc mất ý thức, cần đưa đến cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu ngay. Không nên tự xử lý tại nhà hoặc cho uống thuốc tùy tiện.

Gây suy kiệt cơ thể, sụt cân và giảm sức đề kháng

Mất ngủ kéo dài, chán ăn, hoạt động quá mức và căng thẳng thần kinh có thể khiến cơ thể nhanh suy kiệt. Người sử dụng ma túy đá thường dễ mệt mỏi, ăn uống kém, gầy sút, da xấu, hồi phục chậm sau bệnh và dễ bị nhiễm trùng hơn.

Tình trạng sụt cân do ma túy đá không phải là giảm cân lành mạnh. Đây có thể là hậu quả của mất cảm giác đói, thiếu ngủ, rối loạn sinh hoạt và cơ thể bị đặt trong trạng thái căng thẳng kéo dài.

Với người đã có bệnh nền, sức đề kháng yếu hoặc đang hồi phục sau bệnh, ma túy đá có thể khiến tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh hơn. Người thân nên quan sát các dấu hiệu như mất ngủ nhiều ngày, ăn uống kém, sụt cân nhanh, cáu gắt hoặc thay đổi hành vi bất thường để khuyến khích đi khám sớm.

Ảnh hưởng đến răng miệng, da và sức khỏe tổng thể

Ma túy đá có thể ảnh hưởng rõ đến sức khỏe răng miệng. Khô miệng, giảm tiết nước bọt, nghiến răng, vệ sinh răng miệng kém và thói quen ăn uống thất thường có thể làm tăng nguy cơ sâu răng, viêm nướu, tổn thương mô miệng.

Da cũng có thể bị ảnh hưởng do mất ngủ, dinh dưỡng kém, vệ sinh cá nhân giảm, suy giảm miễn dịch hoặc các vết trầy xước không được chăm sóc đúng cách. Một số người có thể xuất hiện tổn thương da, nhiễm trùng da hoặc chậm lành vết thương.

Những biểu hiện này không nên được dùng để miệt thị người nghiện. Cách tiếp cận phù hợp là nhìn nhận đây là hậu quả sức khỏe cần được chăm sóc y tế, dinh dưỡng, vệ sinh và hỗ trợ điều trị rối loạn sử dụng chất.

Ma túy đá có thể làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp, gây suy kiệt cơ thể và ảnh hưởng sức khỏe tổng thể

4Tác hại của ma túy đá đối với hành vi và các mối quan hệ

Làm tăng nguy cơ hành vi bốc đồng và bạo lực

Không phải mọi người sử dụng ma túy đá đều có hành vi bạo lực. Tuy nhiên, nguy cơ hành vi nguy hiểm có thể tăng trong một số tình trạng như thiếu ngủ kéo dài, kích động, hoang tưởng, ảo giác, dùng liều cao hoặc dùng chung với chất khác.

Khi mất kiểm soát, người dùng có thể tự làm hại bản thân, gây hấn, tấn công người khác, phá hoại tài sản hoặc có hành vi nguy hiểm ngoài ý muốn. Đây là tình huống cần được xử lý thận trọng, ưu tiên an toàn cho người dùng và người xung quanh.

Nếu người thân đang nghi ngờ, hoang tưởng hoặc kích động dữ dội, gia đình không nên tranh cãi, thách thức hoặc cố khống chế một mình. Việc cần làm là giữ khoảng cách an toàn và gọi hỗ trợ khẩn cấp khi có nguy cơ gây hại.

Ảnh hưởng đến gia đình, học tập và công việc

Hậu quả của ma túy đá không chỉ dừng ở sức khỏe cá nhân. Chất này có thể làm rạn nứt niềm tin, tăng mâu thuẫn gia đình, ảnh hưởng học tập, công việc, tài chính và các mối quan hệ xã hội.

Người sử dụng lâu dài có thể giảm hiệu suất học tập hoặc làm việc, nghỉ học, nghỉ việc, nợ nần, vi phạm pháp luật hoặc bị cô lập xã hội. Những hậu quả này khiến quá trình phục hồi trở nên khó khăn hơn nếu không có sự hỗ trợ đúng cách.

Gia đình người nghiện cần đồng hành nhưng vẫn phải đặt ra ranh giới an toàn. Đồng hành không có nghĩa là bao che hoặc bỏ qua nguy cơ, mà là giúp người bệnh tiếp cận điều trị, tìm hỗ trợ chuyên môn và hạn chế kỳ thị khiến họ càng né tránh sự giúp đỡ.

Ma túy đá có thể làm tăng nguy cơ hành vi bốc đồng, ảnh hưởng gia đình, học tập và công việc

5Tác hại của ma túy đá liên quan đến HIV và bệnh lây truyền

Nguy cơ từ tiêm chích và dùng chung dụng cụ

Việc tiêm chích và dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ liên quan có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV, viêm gan B, viêm gan C và các bệnh lây truyền qua đường máu. Đây là nhóm nguy cơ cần được tư vấn y tế, xét nghiệm và can thiệp sớm nếu từng có tiếp xúc không an toàn.[1]

Người đã từng dùng chung kim tiêm, có vết thương hở tiếp xúc máu hoặc nghi ngờ phơi nhiễm cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được tư vấn xét nghiệm HIV, viêm gan B, viêm gan C và các biện pháp dự phòng phù hợp.

Không nên tự đánh giá “chắc không sao” chỉ dựa vào việc người kia trông khỏe mạnh. Nhiều bệnh lây truyền qua đường máu có thể không có triệu chứng rõ trong giai đoạn đầu.

Nguy cơ từ quan hệ tình dục không an toàn

Ma túy đá có thể làm giảm khả năng kiểm soát hành vi, tăng quyết định bốc đồng và khiến người dùng dễ rơi vào tình huống quan hệ tình dục không an toàn. Điều này làm tăng nguy cơ HIV, bệnh lây truyền qua đường tình dục, mang thai ngoài ý muốn hoặc tổn thương tâm lý sau hành vi nguy cơ.

Nếu đã có quan hệ tình dục không an toàn trong bối cảnh sử dụng chất kích thích, người dùng nên đi khám để được tư vấn xét nghiệm, đánh giá nguy cơ và theo dõi sức khỏe sinh sản.

Nội dung này cần được nhìn nhận như một vấn đề sức khỏe cộng đồng, không phải để phán xét cá nhân. Càng tiếp cận hỗ trợ sớm, nguy cơ càng có cơ hội được kiểm soát tốt hơn.

Ma túy đá có thể làm tăng nguy cơ HIV, viêm gan và bệnh lây truyền qua đường tình dục trong các tình huống không an toàn

6Dấu hiệu tác hại nguy hiểm cần đi cấp cứu

Dấu hiệu quá liều hoặc biến chứng nặng

Quá liều ma túy đá hoặc biến chứng nặng có thể đe dọa tính mạng. Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu ngay nếu có các dấu hiệu sau:[5]

• Đau ngực, hồi hộp dữ dội, tim đập rất nhanh hoặc loạn nhịp.
• Khó thở, thở gấp, tím tái.
• Co giật, run không kiểm soát.
• Ngất, lơ mơ hoặc mất ý thức.
• Sốt cao, vã mồ hôi nhiều, nghi ngờ tăng thân nhiệt.
• Lú lẫn nặng, không nhận biết người xung quanh.
• Kích động dữ dội, không thể trấn an.
• Đau đầu dữ dội, yếu liệt, méo miệng hoặc nghi ngờ đột quỵ.

Đây có thể là tình huống nguy hiểm tính mạng. Không nên tự xử lý tại nhà, không cho uống thuốc tùy tiện, không ép ăn uống và không để người bệnh một mình nếu họ đang lú lẫn, co giật hoặc mất kiểm soát.

Dấu hiệu nguy hiểm về tâm thần và hành vi

Cần hỗ trợ khẩn cấp khi người sử dụng có hoang tưởng nặng, đe dọa tự tử, tự làm hại, đe dọa người khác, cầm hung khí, phá hoại đồ đạc hoặc mất kiểm soát hành vi.

Trong lúc chờ hỗ trợ, người xung quanh nên:

• Giữ khoảng cách an toàn.
• Không tranh cãi đúng sai với người đang hoang tưởng.
• Không bao vây, không kích động thêm.
• Đưa trẻ em, người lớn tuổi và người không liên quan ra nơi an toàn.
• Gọi cấp cứu hoặc lực lượng hỗ trợ khẩn cấp nếu có nguy cơ bạo lực.
• Không tự khống chế người đang kích động nếu không có chuyên môn hoặc không đảm bảo an toàn.

Với tình trạng ngáo đá, mục tiêu đầu tiên là bảo vệ tính mạng và giảm nguy cơ tổn thương cho tất cả mọi người.

Đau ngực, khó thở, co giật, ngất hoặc kích động dữ dội sau khi dùng ma túy đá là dấu hiệu cần cấp cứu

7Làm gì để giảm tác hại của ma túy đá?

Không thử và tránh xa môi trường có nguy cơ

Không thử ma túy đá dưới bất kỳ hình thức nào là cách phòng tránh tác hại tốt nhất. Ngay cả một lần sử dụng cũng có thể gây mất ngủ, tim đập nhanh, tăng huyết áp, lo âu, kích động hoặc rối loạn hành vi ở người nhạy cảm.

Người trẻ, học sinh, sinh viên nên tránh tò mò, tránh lời rủ rê, không dùng chất lạ, không nhận thuốc, đồ uống hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc. Phụ huynh nên trò chuyện với con bằng thái độ bình tĩnh, không dọa nạt quá mức nhưng cần nói rõ ma túy đá là chất cấm, có nguy cơ lệ thuộc và gây hại nghiêm trọng.

Lối sống lành mạnh, môi trường bạn bè an toàn, ngủ đủ, quản lý căng thẳng và tìm hỗ trợ khi có vấn đề tâm lý là những yếu tố giúp giảm nguy cơ tìm đến chất gây nghiện.

Tìm hỗ trợ y tế và tâm lý càng sớm càng tốt

Nếu bản thân hoặc người thân đã sử dụng ma túy đá, nên tìm đến cơ sở y tế, chuyên gia tâm lý hoặc chương trình hỗ trợ điều trị rối loạn sử dụng chất kích thích. Các hướng can thiệp thường tập trung vào trị liệu hành vi, tư vấn cá nhân, giáo dục gia đình và hỗ trợ duy trì phục hồi.

Gia đình nên bình tĩnh, tránh kỳ thị, không mắng chửi khi người dùng đang kích động. Thời điểm phù hợp để trò chuyện thường là khi họ tỉnh táo, ít kích động hơn và có thể lắng nghe. Hãy khuyến khích họ đi khám, xét nghiệm sức khỏe tổng quát, đánh giá tâm thần và xây dựng kế hoạch điều trị.

Quá trình phục hồi cần thời gian, sự đồng hành và môi trường sống an toàn. Không nên tự cai hoặc tự điều trị nếu người dùng có trầm cảm nặng, hoang tưởng, kích động, mất ngủ nghiêm trọng hoặc nguy cơ tự làm hại.

Liên hệ với dược sĩ của nhà thuốc để được hướng dẫn chi tiết về các vấn đề sức khỏe đi kèm như mất ngủ, suy nhược, chăm sóc dinh dưỡng, xét nghiệm cần thiết hoặc cách tìm cơ sở hỗ trợ phù hợp. Dược sĩ không thay thế bác sĩ điều trị nghiện, nhưng có thể giúp người nhà định hướng bước chăm sóc an toàn ban đầu.

Không thử ma túy đá và tìm hỗ trợ y tế, tâm lý sớm là cách giảm nguy cơ tổn hại sức khỏe

8Các câu hỏi liên quan

Tác hại của ma túy đá có xuất hiện ngay lần đầu sử dụng không?

Có thể. Một số tác hại như tim đập nhanh, tăng huyết áp, mất ngủ, kích động, lo âu, hoảng sợ hoặc rối loạn hành vi có thể xuất hiện ngay sau khi sử dụng.

Mức độ nguy hiểm tùy thuộc cơ địa, bệnh nền, lượng sử dụng, tần suất sử dụng và việc có dùng chung với chất khác hay không. Vì vậy, không nên thử ma túy đá dù chỉ một lần.

Ma túy đá có làm người dùng bị tâm thần không?

Ma túy đá có thể gây hoặc làm nặng thêm các rối loạn tâm thần như lo âu, hoang tưởng, ảo giác, kích động, rối loạn cảm xúc và mất kiểm soát hành vi.

Nếu người dùng có dấu hiệu tự làm hại, đe dọa người khác, hoang tưởng nặng hoặc kích động dữ dội, cần tìm hỗ trợ khẩn cấp để đảm bảo an toàn.

Tác hại của ma túy đá có phục hồi được không?

Một số tác hại có thể cải thiện khi người dùng ngừng sử dụng và được chăm sóc, điều trị đúng cách. Tuy nhiên, quá trình phục hồi thường cần thời gian, hỗ trợ y tế, hỗ trợ tâm lý và sự đồng hành của gia đình.

Không nên tự cai nghiện ma túy đá hoặc tự điều trị tại nhà nếu người dùng có trầm cảm nặng, hoang tưởng, kích động, mất ngủ nghiêm trọng hoặc nguy cơ tự làm hại. Trong các trường hợp này, cần đánh giá bởi nhân viên y tế hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần.

Khi nào cần đưa người dùng ma túy đá đến bệnh viện?

Cần đưa đến bệnh viện hoặc gọi cấp cứu khi có đau ngực, khó thở, co giật, ngất, sốt cao, lú lẫn nặng, kích động dữ dội, hoang tưởng nặng hoặc hành vi gây nguy hiểm.

Trong tình huống mất an toàn, người xung quanh nên giữ khoảng cách, tránh tranh cãi và gọi hỗ trợ khẩn cấp thay vì cố khống chế một mình.

Một số câu hỏi thường gặp về tác hại của ma túy đá và thời điểm cần đi bệnh viện

Tác hại của ma túy đá có thể ảnh hưởng toàn diện đến não bộ, tim mạch, sức khỏe tâm thần, hành vi, gia đình và xã hội. Chất này không chỉ gây mất ngủ, sụt cân hay kích động tạm thời mà còn có thể dẫn đến rối loạn tâm thần, biến chứng tim mạch, suy kiệt cơ thể và nguy cơ lây nhiễm bệnh trong các tình huống không an toàn. Không nên thử ma túy đá dù chỉ một lần. Nếu bản thân hoặc người thân đã sử dụng ma túy đá, hãy tìm hỗ trợ y tế và tâm lý càng sớm càng tốt. Gia đình nên đồng hành đúng cách, không kỳ thị nhưng cần đặt sự an toàn của người dùng và người xung quanh lên hàng đầu.