Tác hại của thuốc lắc (ecstasy) đối với sức khỏe

Thuốc lắc (ecstasy/MDMA) thường được nhắc đến trong môi trường tiệc tùng, quán bar hoặc lễ hội âm nhạc, khiến nhiều người lầm tưởng đây chỉ là chất tạo hưng phấn tạm thời. Thực tế, thuốc lắc có thể tác động mạnh đến não bộ, tim mạch, thân nhiệt, cảm xúc và hành vi, thậm chí gây co giật, tăng thân nhiệt, rối loạn nhịp tim hoặc tử vong trong trường hợp nghiêm trọng. Cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết sau!

1Thuốc lắc là gì?

Thuốc lắc là tên gọi thường gặp của một loại ma túy tổng hợp, thường liên quan đến hoạt chất MDMA. MDMA là viết tắt của methylenedioxymethamphetamine, một chất tác động lên hệ thần kinh trung ương hệ thống gồm não bộ và tủy sống, có vai trò điều khiển cảm xúc, hành vi, vận động và nhiều chức năng sống quan trọng.[1]

MDMA có thể tạo cảm giác hưng phấn, tăng năng lượng, thay đổi cảm xúc và nhận thức. Tuy nhiên, đây không phải là trạng thái “vui vẻ an toàn” mà là biểu hiện não bộ đang bị chất kích thích tác động. Thuốc lắc là chất bất hợp pháp, nguy hiểm cho sức khỏe và không nên thử dùng dù chỉ một lần.

MDMA và ecstasy có giống nhau không?

MDMA là hoạt chất thường được nhắc đến trong ecstasy. Tuy nhiên, trên thực tế, thuốc lắc hoặc ecstasy có thể bị pha trộn thêm nhiều chất khác, thậm chí có trường hợp chứa rất ít MDMA hoặc không chứa MDMA như người dùng nghĩ.[2]

Điều nguy hiểm là người dùng không thể biết chính xác thành phần thật bên trong thuốc lắc. Sự pha trộn khó lường này làm tăng nguy cơ ngộ độc, quá liều, phản ứng bất thường hoặc biến chứng nặng. Vì vậy, khi tìm hiểu MDMA là gì hay ecstasy là gì, cần hiểu rằng đây không chỉ là một chất gây hưng phấn mà là chất gây nghiện có thể gây hại nghiêm trọng.

Vì sao thuốc lắc tạo cảm giác hưng phấn?

MDMA tác động đến các chất dẫn truyền thần kinh trong não như serotonin, dopamine và norepinephrine. Serotonin liên quan đến tâm trạng, giấc ngủ và cảm xúc, dopamine liên quan đến cảm giác hài lòng, tưởng thưởng, norepinephrine liên quan đến nhịp tim, huyết áp và phản ứng tỉnh táo của cơ thể.

Khi các chất này bị kích thích mạnh, người dùng có thể cảm thấy tăng năng lượng, phấn khích, nhạy cảm hơn với âm thanh, ánh sáng hoặc cảm xúc. Tuy nhiên, sự hưng phấn này đi kèm nhiều rủi ro vì não bộ, tim mạch và toàn cơ thể đang chịu áp lực bất thường.

Thuốc lắc là ma túy tổng hợp có thể tác động mạnh đến não bộ và cảm xúc

2Tác hại của thuốc lắc đối với cơ thể

Tác hại của thuốc lắc có thể xuất hiện ở nhiều cơ quan cùng lúc, đặc biệt là tim mạch, hệ thần kinh, thân nhiệt, cơ bắp và chuyển hóa nước - điện giải. Một số biến chứng có thể xảy ra ngay sau khi dùng và tiến triển nhanh nếu không được xử trí kịp thời.[1]

Gây tăng nhịp tim, tăng huyết áp và nguy cơ tim mạch

Thuốc lắc có thể khiến tim đập nhanh, hồi hộp, tăng huyết áp, đau ngực hoặc khó chịu vùng ngực. Với người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim hoặc bệnh nền chưa được phát hiện, nguy cơ biến chứng có thể cao hơn.

Trong trường hợp nghiêm trọng, thuốc lắc có thể liên quan đến rối loạn nhịp tim, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Đây là lý do không nên xem nhẹ các biểu hiện như đau ngực, khó thở, tim đập bất thường, choáng váng hoặc ngất sau khi nghi dùng thuốc lắc.

Gây mất nước, tăng thân nhiệt và kiệt sức

Thuốc lắc có thể làm người dùng vận động nhiều, đổ mồ hôi, giảm cảm nhận mệt mỏi và tiếp tục hoạt động quá sức. Tình trạng này dễ dẫn đến mất nước, kiệt sức, tăng thân nhiệt và rối loạn điện giải, nhất là trong môi trường nóng, đông người hoặc vận động kéo dài.

Điểm cần lưu ý là không nên hiểu đơn giản rằng uống thật nhiều nước là an toàn. Uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn cũng có thể gây rối loạn điện giải nguy hiểm. Nếu người nghi dùng thuốc lắc có biểu hiện sốt cao, lơ mơ, co giật, nôn nhiều hoặc yếu lả, cần đưa đi cấp cứu thay vì tự xử lý tại nhà.

Gây buồn nôn, nghiến răng, chuột rút và run tay

Một số biểu hiện thể chất thường gặp sau khi dùng thuốc lắc gồm buồn nôn, nôn, nghiến răng, co cứng hàm, chuột rút, run tay, mờ mắt, đau cơ hoặc mệt lả. Những dấu hiệu này cho thấy cơ thể đang bị kích thích quá mức và không nên xem nhẹ.

Nếu các triệu chứng kéo dài, nặng dần hoặc đi kèm đau ngực, khó thở, lú lẫn, co giật, ngất hoặc thân nhiệt tăng cao, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Thuốc lắc có thể gây tăng nhịp tim, tăng huyết áp, mất nước và tăng thân nhiệt

3Tác hại của thuốc lắc đối với não bộ và tâm thần

Thuốc lắc ảnh hưởng trực tiếp đến não bộ và sức khỏe tâm thần. Tác hại không chỉ xuất hiện trong lúc dùng mà còn có thể kéo dài sau đó, làm rối loạn cảm xúc, giấc ngủ, khả năng tập trung và hành vi.

Làm rối loạn serotonin và cảm xúc

MDMA tác động mạnh đến serotonin chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến tâm trạng, giấc ngủ, cảm xúc và cảm giác hài lòng. Khi thuốc hết tác dụng, người dùng có thể rơi vào trạng thái mệt mỏi, buồn bã, trống rỗng, cáu gắt hoặc lo âu.[3]

Tình trạng rối loạn cảm xúc này có thể ảnh hưởng đến học tập, công việc, các mối quan hệ và sức khỏe tinh thần. Với người đã có vấn đề tâm lý từ trước, thuốc lắc có thể làm các triệu chứng trở nên nặng hơn.

Gây mất ngủ, lo âu, trầm cảm sau khi dùng

Sau khi dùng thuốc lắc, một số người có thể bị mất ngủ, khó tập trung, tâm trạng xuống thấp, giảm cảm giác vui vẻ, mệt mỏi kéo dài hoặc lo âu. Các triệu chứng này có thể xuất hiện trong vài ngày sau đó và gây ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày.

Một số trường hợp có thể xuất hiện hoang tưởng, hoảng sợ, kích động hoặc rối loạn tâm thần, đặc biệt khi dùng lặp lại hoặc phối hợp nhiều chất. Nếu tình trạng trầm cảm, lo âu, mất ngủ, hoang tưởng hoặc kích động kéo dài, người bệnh nên được thăm khám bởi bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần.

Làm tăng nguy cơ ảo giác và hành vi mất kiểm soát

Thuốc lắc có thể làm thay đổi cảm nhận về âm thanh, ánh sáng, thời gian, không gian và môi trường xung quanh. Khi nhận thức bị sai lệch, người dùng dễ đưa ra quyết định nguy hiểm, gặp tai nạn, quan hệ tình dục không an toàn hoặc không tự bảo vệ được bản thân.

Đây là một trong những tác hại đáng lo ngại của ma túy tổng hợp. Người thân nên tiếp cận người nghi dùng thuốc lắc bằng thái độ bình tĩnh, tránh kích động, đồng thời tìm hỗ trợ y tế khi có dấu hiệu bất thường.

Thuốc lắc có thể làm rối loạn cảm xúc, mất ngủ, lo âu và hành vi mất kiểm soát

4Thuốc lắc có gây nghiện không?

Thuốc lắc có thể gây lệ thuộc tâm lý và thúc đẩy hành vi sử dụng lặp lại. Người dùng có thể muốn dùng lại vì nhớ cảm giác hưng phấn, gần gũi, tự tin hoặc tăng năng lượng mà chất này tạo ra.

Một số tài liệu cũng ghi nhận người dùng MDMA có thể phát triển dung nạp hoặc lệ thuộc, làm ảnh hưởng đến cuộc sống, công việc và các mối quan hệ.[4]

Vì sao người dùng dễ muốn dùng lại?

Cảm giác phấn khích, tự tin, gần gũi và tăng năng lượng có thể khiến người dùng muốn lặp lại trải nghiệm. Sau khi thuốc hết tác dụng, tâm trạng có thể tụt xuống, cơ thể mệt mỏi hoặc cảm giác trống rỗng xuất hiện, khiến một số người muốn dùng tiếp để tìm lại cảm giác ban đầu.

Đây là vòng lặp nguy hiểm vì càng dùng lặp lại, nguy cơ lệ thuộc tâm lý, thèm thuốc và khó kiểm soát hành vi càng tăng. Nếu đã có dấu hiệu muốn dùng lại, giấu giếm hành vi sử dụng hoặc khó dừng, người bệnh nên tìm hỗ trợ chuyên môn sớm.

Dùng thuốc lắc nhiều lần có nguy hiểm hơn không?

Dùng thuốc lắc nhiều lần có thể làm tăng nguy cơ rối loạn giấc ngủ, lo âu, trầm cảm, suy giảm trí nhớ, giảm tập trung và rối loạn hành vi. Nguy cơ càng cao nếu dùng cùng rượu, chất kích thích khác hoặc trong môi trường nóng, đông người.

Người có dấu hiệu nghiện thuốc lắc, lệ thuộc tâm lý hoặc khó kiểm soát hành vi nên tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở điều trị nghiện. Việc can thiệp sớm giúp giảm nguy cơ tái sử dụng và hỗ trợ phục hồi sức khỏe tinh thần.

Thuốc lắc có thể gây lệ thuộc tâm lý và khiến người dùng muốn sử dụng lặp lại

5Dấu hiệu cảnh báo người có thể đang dùng thuốc lắc

Các dấu hiệu dưới đây chỉ mang tính gợi ý để người thân quan sát và hỗ trợ. Không nên kết luận chắc chắn một người dùng thuốc lắc chỉ dựa trên một biểu hiện đơn lẻ, vì nhiều triệu chứng cũng có thể gặp trong rối loạn lo âu, mất ngủ, bệnh lý tim mạch hoặc các vấn đề sức khỏe khác.

Dấu hiệu thể chất thường gặp

Người có thể đang dùng thuốc lắc có thể xuất hiện một số biểu hiện như đổ mồ hôi nhiều, tim đập nhanh, đồng tử giãn, nghiến răng, khát nước, run tay, mất ngủ hoặc mệt lả sau đó. Một số người có thể buồn nôn, đau cơ, co cứng hàm hoặc giảm cảm giác mệt dù đã hoạt động nhiều.

Dấu hiệu nặng cần đặc biệt chú ý gồm đau ngực, khó thở, co giật, thân nhiệt tăng cao, lơ mơ, ngất hoặc không đáp ứng khi gọi hỏi. Khi xuất hiện các biểu hiện này, cần ưu tiên cấp cứu y tế thay vì chờ triệu chứng tự hết.

Dấu hiệu tâm lý và hành vi

Người dùng thuốc lắc có thể phấn khích quá mức, nói nhiều, tăng năng lượng bất thường, nhạy cảm với âm thanh hoặc ánh sáng. Sau đó, họ có thể lo âu, cáu gắt, buồn bã, né tránh gia đình, mất ngủ, sa sút học tập hoặc giảm hiệu quả công việc.

Các thay đổi hành vi này cần được nhìn nhận trong bối cảnh tổng thể. Gia đình nên trò chuyện bình tĩnh, tránh quy chụp hoặc đe dọa, đồng thời tìm hỗ trợ từ bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở tư vấn nghiện chất khi cần.

Một số dấu hiệu cảnh báo người có thể đang dùng thuốc lắc

6Khi nào cần đưa người nghi dùng thuốc lắc đi cấp cứu?

Cần đưa người nghi dùng thuốc lắc đi cấp cứu khi có dấu hiệu nặng, vì biến chứng có thể tiến triển nhanh và đe dọa tính mạng. Không nên tự xử lý tại nhà nếu người bệnh đau ngực, khó thở, co giật, lơ mơ, ngất hoặc tăng thân nhiệt.

Các dấu hiệu nguy hiểm cần cấp cứu ngay

Cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất nếu có các dấu hiệu sau:

• Đau ngực, khó thở, tim đập bất thường.
• Co giật, ngất, mất ý thức hoặc không tỉnh táo.
• Lú lẫn, kích động dữ dội, hoang tưởng hoặc hành vi nguy hiểm.
• Thân nhiệt tăng cao, đổ mồ hôi nhiều, yếu lả.
• Nôn nhiều, không thể uống nước, có dấu hiệu mất nước nặng.
• Có ý định tự làm hại bản thân hoặc gây nguy hiểm cho người khác.

Quá liều thuốc lắc có thể dẫn đến hôn mê hoặc tử vong. Vì vậy, nếu nghi ngờ quá liều MDMA, cần ưu tiên cấp cứu y tế càng sớm càng tốt.[1]

Người thân nên làm gì khi nghi ngờ quá liều thuốc lắc?

Việc đầu tiên là gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất. Trong lúc chờ hỗ trợ, nên đưa người bệnh đến nơi an toàn, thoáng, tránh tiếng ồn, ánh sáng mạnh hoặc các yếu tố làm họ kích động thêm.

Người thân cần lưu ý:

• Không để người bệnh tự lái xe hoặc di chuyển một mình.
• Không để người bệnh ở một mình nếu đang lơ mơ, kích động hoặc có nguy cơ tự làm hại.
• Không tranh cãi, la mắng hoặc dùng lời nói khiến họ hoảng sợ hơn.
• Không tự ý cho dùng thuốc an thần, thuốc ngủ hoặc rượu.
• Cung cấp thông tin trung thực cho nhân viên y tế nếu biết người bệnh đã dùng chất gì, dùng khi nào, có dùng kèm rượu hoặc chất khác không.

Thông tin càng chính xác, nhân viên y tế càng có cơ sở đánh giá nguy cơ và xử trí phù hợp. Liên hệ với dược sĩ của nhà thuốc để được hướng dẫn chi tiết khi cần tư vấn về thuốc, tương tác thuốc hoặc cách xử trí an toàn trong các tình huống sức khỏe liên quan.

Cần đưa người nghi quá liều thuốc lắc đi cấp cứu nếu có đau ngực, khó thở, co giật hoặc lơ mơ

7Cách phòng tránh tác hại của thuốc lắc

Phòng tránh là cách an toàn nhất vì thành phần, phản ứng và hậu quả của thuốc lắc rất khó lường. Cách tiếp cận phù hợp là giáo dục sức khỏe, không kỳ thị, không phán xét và hỗ trợ người có nguy cơ càng sớm càng tốt.

Không thử dùng dù chỉ một lần

Một lần sử dụng thuốc lắc vẫn có thể gây ngộ độc, tai nạn, rối loạn tâm thần, biến chứng tim mạch hoặc phản ứng nguy hiểm. Nguy cơ càng khó kiểm soát vì người dùng không thể biết chính xác thành phần thật trong thuốc lắc.

Bạn nên tránh xa lời rủ rê, không dùng thử vì tò mò, áp lực từ bạn bè hoặc mong muốn “xả stress”. Với người trẻ, kỹ năng từ chối và chọn môi trường vui chơi an toàn là yếu tố rất quan trọng để phòng tránh ma túy tổng hợp.

Gia đình nên trò chuyện và hỗ trợ sớm

Gia đình nên trò chuyện cởi mở, lắng nghe và tránh đe dọa hoặc kỳ thị khi nghi ngờ người thân có liên quan đến thuốc lắc. Thái độ bình tĩnh giúp người bệnh dễ chia sẻ hơn, từ đó tăng cơ hội can thiệp sớm.

Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, nên tìm hỗ trợ từ bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở điều trị nghiện. Với người đã từng sử dụng, việc hỗ trợ lâu dài rất quan trọng để giảm nguy cơ tái sử dụng, cải thiện sức khỏe tinh thần và giúp họ quay lại học tập, công việc, sinh hoạt ổn định.

Không thử dùng thuốc lắc dù chỉ một lần là cách phòng tránh an toàn nhất

8Các câu hỏi liên quan

Thuốc lắc có phải là ma túy tổng hợp không?

Có. Thuốc lắc thường được nhắc đến như một loại ma túy tổng hợp liên quan đến MDMA. Chất này có thể tác động đến não bộ, cảm xúc, nhận thức và hệ tim mạch.

Điều nguy hiểm là người dùng thường không biết chính xác thành phần thật của thuốc, vì thuốc có thể bị pha trộn thêm nhiều chất khác.

Thuốc lắc có gây chết người không?

Có thể. Trong một số trường hợp, thuốc lắc có thể gây tăng thân nhiệt, rối loạn nhịp tim, co giật, đột quỵ, suy đa cơ quan hoặc tử vong. Quá liều MDMA được ghi nhận có thể gây hôn mê hoặc tử vong.

Nguy cơ cao hơn khi dùng lặp lại, dùng trong môi trường nóng, vận động nhiều hoặc phối hợp với rượu và các chất kích thích khác.

Sau khi dùng thuốc lắc bị buồn bã, mất ngủ có nguy hiểm không?

Tình trạng buồn bã, mệt mỏi, lo âu hoặc mất ngủ sau khi dùng thuốc lắc có thể liên quan đến sự thay đổi các chất dẫn truyền thần kinh trong não, đặc biệt là serotonin.

Nếu các biểu hiện này kéo dài, nặng dần hoặc đi kèm hoang tưởng, kích động, ý nghĩ tự làm hại bản thân, người bệnh cần được thăm khám sớm.

Làm sao nhận biết người thân đang dùng thuốc lắc?

Có thể nghi ngờ khi người đó đột ngột phấn khích quá mức, nói nhiều, mất ngủ, đổ mồ hôi, tim đập nhanh, nghiến răng, thay đổi hành vi hoặc sa sút học tập/công việc.

Tuy nhiên, không nên kết luận chỉ dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ. Cách tốt hơn là quan sát tổng thể, trò chuyện bình tĩnh và tìm hỗ trợ chuyên môn khi cần.

Không nên kết luận người thân dùng thuốc lắc chỉ dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ

Thuốc lắc (ecstasy/MDMA) là ma túy tổng hợp có thể gây hại nghiêm trọng cho cơ thể, não bộ, tim mạch và sức khỏe tâm thần. Những tác hại đáng chú ý gồm tăng nhịp tim, tăng huyết áp, mất nước, tăng thân nhiệt, rối loạn cảm xúc, mất ngủ, lo âu, ảo giác, hành vi mất kiểm soát và nguy cơ quá liều. Bạn nên chủ động phòng tránh, không thử dùng dù chỉ một lần và hỗ trợ người thân bằng thái độ bình tĩnh, không kỳ thị. Nếu người nghi dùng thuốc lắc có dấu hiệu nguy hiểm như đau ngực, khó thở, co giật, lú lẫn, ngất hoặc thân nhiệt tăng cao, cần gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt.