Bệnh dại: Nguyên nhân, dấu hiệu nguy hiểm và cách điều trị

Bệnh dại là một trong những bệnh lý truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm. Bệnh có thể gây tử vong cả động vật và người nếu không được điều trị kịp thời. Cùng tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu, cách điều trị và phòng ngừa bệnh dại qua bài viết dưới đây nhé!

1Bệnh dại là gì?

Bệnh dại là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi rút dại (Rabies virus) gây ra, tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương của người và động vật có vú. Nguồn lây phổ biến nhất là qua nước bọt của động vật mắc bệnh, đặc biệt sau khi bị cắn, cào hoặc để nước bọt tiếp xúc với vùng da trầy xước hay niêm mạc mắt, mũi, miệng.

Chó là nguyên nhân gây ra phần lớn ca bệnh dại ở người trên toàn cầu. Ngoài ra mèo, dơi, khỉ và một số động vật hoang dã khác cũng có thể truyền bệnh. Đây là bệnh có thể phòng ngừa được nhưng vẫn gây tử vong cho hàng chục nghìn người mỗi năm, chủ yếu tại châu Á và châu Phi. [1]

Bệnh dại xảy ra do động vật chứa virus lây truyền cho người bệnh

2Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ

Khi động vật mang mầm bệnh cắn người, các virus sẽ theo nước bọt di chuyển đến vùng vết thương hở và xâm nhập vào cơ thể người. Chính vì nguyên nhân này mà virus có thể xâm nhập và gây tổn thương hệ thần kinh.

Vi rút dại có sức đề kháng yếu ngoài môi trường, dễ bị tiêu diệt bởi ánh sáng mặt trời, xà phòng, cồn và các chất sát khuẩn thông thường. Nhiệt độ cao cũng làm vi rút nhanh chóng mất hoạt tính, trong khi môi trường lạnh có thể giúp vi rút tồn tại lâu hơn.

Một số yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh dại có thể kể đến là:

• Người sống hoặc mới di chuyển đến vùng có bệnh dại lưu hành.
• Người tiếp xúc với động vật hoang dã.
• Người làm bác sĩ thú y hoặc làm việc trong phòng thí nghiệm liên quan đến virus dại.
• Đã có sẵn vết thương ở vùng đầu, mặt, cổ khiến cho virus dại di chuyển đến não bộ nhanh hơn. [2]

Bác sĩ thú y có thể là đối tượng hay phơi nhiễm virus dại

3Bệnh dại lây qua đường nào?

Virus dại lây nhiễm trực tiếp do vết thương trên da hoặc niêm mạc mắt, mũi hoặc miệng của người tiếp xúc với nước bọt của sinh vật gây bệnh.

Bình thường, đường lây chủ yếu của bệnh là do những vết cắn của động vật chứa virus dại. Một số tình trạng ít phổ biến hơn:

• Động vật gây bệnh liếm trực tiếp vào vết thương hở ở người.
• Vuốt ve động vật gây bệnh.
• Tiếp xúc với máu của động vật gây bệnh.[3]

4Thời gian ủ bệnh dại ở người là bao lâu?

Thời gian từ khi virus dại xâm nhập vào cơ thể đến khi xuất hiện những triệu chứng đầu tiên được gọi là thời gian ủ bệnh dại. Thông thường, thời gian ủ bệnh kéo dài khoảng 1 đến 3 tháng, nhưng cũng có thể dao động trong phạm vi rộng hơn tùy vào vị trí vết cắn, lượng virus xâm nhập và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Mặc dù hiếm gặp, một số trường hợp bệnh có thể khởi phát rất sớm, chỉ sau 4 đến 9 ngày kể từ khi bị phơi nhiễm. Ngược lại, cũng đã ghi nhận những ca bệnh xuất hiện triệu chứng sau 1 năm, thậm chí 6 năm kể từ thời điểm nhiễm virus.

Chính vì thời gian ủ bệnh khó dự đoán nên người bị động vật nghi dại cắn hoặc cào cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được xử trí và tiêm phòng kịp thời.

5Triệu chứng của bệnh dại

Bệnh dại thường tiến triển qua nhiều giai đoạn với mức độ ngày càng nặng hơn. Mỗi giai đoạn sẽ có những biểu hiện đặc trưng khác nhau.

• Giai đoạn ủ bệnh: Chưa có triệu chứng rõ rệt, virus xâm nhập từ vết thương và di chuyển trong cơ thể. Thời gian ủ bệnh thường ngắn hơn ở trẻ em, vết thương gần thần kinh trung ương hoặc lượng virus cao.
• Giai đoạn tiền triệu chứng: Sốt, mệt mỏi, nhức đầu, đau rát hoặc tê tại vết cắn, lo âu, mất ngủ, chán ăn, buồn nôn, tiêu chảy. Đây là dấu hiệu cảnh báo sớm cần đi khám ngay.
• Giai đoạn phát bệnh: Sốt cao, co giật, cứng cổ, rối loạn hành vi, tiết nhiều nước bọt, sợ nước, yếu cơ, tê liệt chi, khó thở. Đây là giai đoạn rất nguy hiểm, nguy cơ tử vong cao do suy hô hấp.

Giai đoạn toàn phát người bệnh xuất hiện tăng tiết nước bọt

6Bệnh dại có lây từ người sang người không?

Bệnh dại có thể lây truyền từ người sang người nhưng rất hiếm gặp. Cách thức để lây truyền bệnh dại từ người sang người có thể là qua ghép tạng hoặc do vết cắn hoặc nước bọt (về mặt lý thuyết).[4]

7Bệnh dại có chữa được không?

Hiện nay, chưa có cách chữa khỏi bệnh dại sau khi đã xuất hiện các triệu chứng lâm sàng. Tỷ lệ tử vong của bệnh nhân khi đã lên cơn dại gần như là 100% và chỉ có thể duy trì sự thoải mái, giảm đau đớn cho bệnh nhân.[5]

Tuy nhiên, việc tiêm phòng vắc-xin dại ngay sau khi phơi nhiễm hoặc tốt nhất là trong vòng 72 giờ đầu, kết hợp với việc xử lý vết thương bao gồm rửa sạch vết thương bằng xà phòng và nước, bôi thuốc sát khuẩn có thể giúp ngăn ngừa bệnh dại hiệu quả.

Chưa có cách chữa khỏi bệnh dại sau khi đã xuất hiện các triệu chứng lâm sàng

8Các chẩn đoán phát hiện bệnh

Khi nghi ngờ mắc bệnh dại, bác sĩ sẽ thăm khám và đánh giá kỹ vết thương do động vật gây ra, bao gồm loại động vật cắn, biểu hiện bất thường của con vật sau khi cắn, cũng như tiền sử tiêm phòng dại của con vật. Dựa trên mức độ nguy cơ và triệu chứng lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm cận lâm sàng để hỗ trợ chẩn đoán.

Các xét nghiệm thường được sử dụng gồm:

• Xét nghiệm nước bọt hoặc sinh thiết da: Tìm virus dại hoặc kháng nguyên virus trong mẫu bệnh phẩm.
• Xét nghiệm máu: Đánh giá phản ứng viêm của cơ thể, đồng thời tìm kháng thể hoặc dấu hiệu nhiễm virus dại.
• Xét nghiệm dịch não tủy: Được chỉ định khi người bệnh xuất hiện triệu chứng thần kinh nhằm phát hiện kháng thể hoặc tổn thương liên quan.
• Xét nghiệm PCR hoặc Real Time-PCR: Giúp phát hiện ARN của virus dại trong nước bọt, da hoặc các mẫu bệnh phẩm khác với độ chính xác cao.
• Xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang trực tiếp (IFA): Nuôi cấy tế bào hoặc nuôi cấy trên chuột giúp xác định sự hiện diện của virus dại, tuy nhiên ít được áp dụng thường quy.
• Cộng hưởng từ (MRI): Được sử dụng để đánh giá tổn thương não và hệ thần kinh khi bệnh nhân đã có triệu chứng thần kinh do virus dại gây ra.

Dùng cộng hưởng từ (MRI) để đánh giá tổn thương thần kinh do virus dại gây ra

9Khi nào cần gặp bác sĩ?

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Khi bị động vật hoang dã hoặc vật nuôi trong nhà nhưng chưa được tiêm phòng dại, người bệnh nên đến các cơ sở y tế để được thăm khám và đưa ra xử trí tiếp theo.

Khi phát hiện động vật hoang dã bay vào nhà nhưng không xác định chính xác liệu mình có bị cắn hay không, người bệnh cũng nên đến các cơ sở y tế để được kiểm tra.

Nơi khám chữa bệnh uy tín

Nếu gặp các dấu hiệu như trên, bạn có thể đến ngay các cơ sở y tế gần nhất, các bệnh viện chuyên khoa Nội, Truyền nhiễm, Y tế dự phòng. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại Tại TP HCM: Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Hùng Vương, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.
• Tại Tại Hà Nội: Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung Ương, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Đại học Y dược Hà Nội.

10Phương pháp điều trị bệnh dại

Việc xử trí sau khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn cần dựa vào mức độ phơi nhiễm, vị trí vết thương, và tình trạng theo dõi con vật trong 10 - 15 ngày.

Khi đã xác định được động vật cắn có nhiễm virus dại. Người bệnh có thể tiêm vaccine phòng ngừa bệnh dại theo phác đồ sau:

Người bệnh có thể tiêm phòng dại tại bất kỳ trung tâm y tế nào trên toàn quốc hoặc tại các khoa truyền nhiễm tại các bệnh viện đa khoa.

Tiêm vaccine bệnh dại sau khi phơi nhiễm là biện pháp tốt nhất để điều trị bệnh

11Phương pháp phòng chống bệnh dại

Để phòng ngừa hiệu quả bệnh dại, người bệnh nên thực hiện những gợi ý sau:

• Tuân thủ lịch tiêm phòng bệnh dại cho vật nuôi trong nhà.
• Bảo vệ vật nuôi tránh cho chúng tiếp xúc với động vật hoang dã.
• Rửa sạch vết thương bị động vật cắn ngay không nên để lâu.
• Khi xuất hiện vết trầy nghi ngờ do động vật nên đến ngay các cơ sở y tế để được thăm khám.

Thực hiện tiêm phòng cho thú cưng đúng theo lịch

Việc rửa sạch vết thương, tiêm vắc xin phòng dại đúng lịch và theo dõi động vật nghi cắn là những bước quan trọng giúp ngăn chặn virus xâm nhập cơ thể. Mỗi người cần nâng cao ý thức phòng bệnh, tiêm phòng cho vật nuôi định kỳ và chủ động đến cơ sở y tế khi bị động vật cắn hoặc cào. Nếu thấy bài viết hay, hãy chia sẻ ngay cho người thân và bạn bè cùng biết nhé!