Sa trực tràng là bệnh lý thường gặp ở trẻ nhỏ và phụ nữ lớn tuổi. Sa trực tràng không phải bệnh lý nguy hiểm nhưng có thể dẫn đến táo bón, chảy máu tiêu hóa kéo dài và ảnh hưởng đến thẩm mỹ. Cùng tìm hiểu về bệnh sa trực tràng qua bài viết dưới đây nhé!
1Sa trực tràng là gì?
Trực tràng là phần đoạn cuối của ruột già, ở ngay phía trên hậu môn. Mạng lưới thần kinh và cơ trơn trực tràng có vai trò quan trọng trong việc kích thích và đẩy chất thải ra khỏi đường ruột qua hậu môn.
Sa trực tràng là tình trạng một phần hoặc toàn bộ thành trực tràng bị bị lộn ngược ra ngoài lỗ hậu môn. Nguyên nhân chủ yếu của bệnh là do sự suy yếu của sàn chậu ở phụ nữ hoặc tình trạng táo bón mạn tính tạo áp lực liên tục lên trực tràng.[1]
Bệnh sa trực tràng không quá nguy hiểm và hiếm khi gây biến chứng nặng nề đối với người lớn. Tuy nhiên, đối với trẻ em, đặc biệt là nhóm trẻ nhỏ từ 4-10 tuổi, bị sa trực tràng thì tiên lượng bệnh có thể nặng nề hơn do dễ tái phát hoặc kèm theo tổn thương thần kinh và cơ xung quanh.
Sa trực tràng là tình trạng một phần hoặc toàn bộ thành trực tràng bị bị lộn ngược ra ngoài
2Các dạng sa trực tràng thường gặp
Sa trực tràng có thể chia thành 2 mức độ khác nhau tùy theo kích thước vùng tổn thương:[2]
- Sa trực tràng không hoàn toàn: là hiện tượng một phần trực tràng bị sa ra ngoài. Số ít trường hợp, cần sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán mới có thể quan sát được khối sa trực tràng hay còn được gọi là sa trực tràng tiềm ẩn.
- Sa trực tràng hoàn toàn: toàn bộ đoạn trực tràng bị trượt ra ngoài hậu môn tạo thành một khối lồi có kích thước lớn hay sa trực tràng dạng túi. Bệnh thường nặng và đòi hỏi phải phẫu thuật để điều trị.
- Ngoài ra, còn có một nhóm sa trực tràng hiếm gặp hơn là sa trực tràng ẩn: Có sự suy yếu của trực tràng nhưng không lộ ra hậu môn, do đó mức độ này khó phát hiện và ít được thống kê.
Sa trực tràng không toàn toàn thường có khối nhỏ tại hậu môn và đẩy vào trong được
3Nguyên nhân gây và các yếu tố nguy cơ
Nguyên nhân của sa trực tràng
Sự suy yếu của hệ thống nâng đỡ sàn chậu hoặc tác động quá mức vào trực tràng đều có thể gây ra sa trực tràng. Một số nguyên nhân phổ biến gây bệnh gồm:
- Sàn chậu bị suy yếu: trực tràng nằm trong vùng chậu và nâng đỡ bởi cơ sàn chậu. Nếu các nhóm cơ này bị yếu đi, mất khả năng liên kết chặt chẽ với nhau khi mang thai, sinh nở hoặc lão hóa do tuổi già sẽ làm trực tràng bị trượt ra ngoài.
- Táo bón mạn tính: động tác rặn liên tục, kéo dài có thể làm gia tăng áp lực lên nhóm sàn chậu và cơ thắt hậu môn dẫn đến dễ sa trực tràng hơn.
- Tổn thương thần kinh: do sự chi phối của hệ thần kinh đối với cơ thắt hậu môn bị suy giảm hoặc mất hoàn toàn, từ đó làm lớp trực tràng dần lồi ra bên ngoài. Tình trạng này thường gặp ở bệnh nhân chấn thương tủy sống, sau phẫu thuật vùng chậu hoặc tai biến mạch máu não có liệt.
- Sa trực tràng bẩm sinh: cha mẹ có thể phát hiện khối sa trực tràng ở trẻ ngay từ khi sinh ra do khả năng co cơ của trẻ còn yếu(thường gặp ở trẻ từ 1-3 tuổi). Tuy nhiên, theo thời gian khối trực tràng bị trượt ra ngoài có thể tự khỏi mà không cần điều trị.
Táo bón kéo dài có thể là nguyên nhân dẫn đến sa trực tràng
Các yếu tố nguy cơ của sa trực tràng
Sa trực tràng không phải bệnh lý phổ biến ở mọi đối tượng mà thường gặp ở những người có yếu tố nguy cơ cao như:
Người bị các bệnh lý cột sống dễ bị sa trực tràng hơn
4Triệu chứng của sa trực tràng
Các triệu chứng của sa trực tràng giai đoạn đầu thường không điển hình và dễ bị nhầm lẫn với bệnh trĩ do có nhiều biểu hiện tương tự nhau. Một số dấu hiệu phổ biến của sa trực tràng bao gồm:
- Sờ thấy một khối tròn nhỏ, căng đầy tại vùng hậu môn khi đi ngoài hoặc vận động thể chất nặng.
- Khi ấn vào khối nhô ra thấy đau và có thể đẩy ngược lại vào bên trong.
- Ở giai đoạn đầu, khối sa trực tràng có thể biến mất sau khi đi vệ sinh. Tuy nhiên, càng về sau khối tròn càng lớn và không thể tự di chuyển vào trong.
- Nhìn thấy một khối đỏ, phình to, chui ra từ lỗ hậu môn.
- Một số bệnh nhân có thể bị táo bón kéo dài, phân cứng và dính máu trên bề mặt.
Để phân biệt sa trực tràng với trĩ chúng ta có thể dựa trên 1 số triệu chứng như: Tiểu không tự chủ, có cảm giác đau vùng bụng dưới, cơn đau thường trực khi có khối trực tràng trồi ra.
Lưu ý rằng: bệnh trĩ và sa trực tràng có thể cùng lúc xuất hiện do đó nếu nghi ngờ có bệnh liên quan đến chảy máu trực tràng, bạn nên đi khám bệnh để được chẩn đoán điều trị chính xác.
Đau khi sờ vào khối sa trực tràng là dấu hiệu điển hình của bệnh
5Biến chứng của sa trực tràng
Dù bệnh sa trực tràng được tiên lượng khá tốt nhưng nếu không được phát hiện và kiểm soát tốt thì vẫn có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như:[3]
- Chảy máu vùng trực tràng: mạch máu tại khối sa trực tràng có thể bị tổn thương, nứt vỡ do sự gia tăng áp lực dẫn đến rây máu trên bề mặt phân hoặc đi ngoài ra máu màu đỏ tươi.
- Hoại tử trực tràng: do khối sa trực tràng bị trượt hoàn toàn ra ngoài và bị nghẹt lại hậu môn làm cản trở dòng máu đến nuôi dưỡng các tế bào niêm mạc và dẫn đến loét, hoại tử.
- Tổn thương thần kinh xương cùng: sa trực tràng xuất hiện sau các bệnh lý tủy sống kèm theo tổn thương các đám rối thần kinh cùng - cụt bên dưới gây tê bì hoặc mất cảm giác vùng mông, chân.
- Tụ máu chậu: có thể gặp do vỡ khối sa trực tràng không hoàn toàn khiến máu lan tràn giữa các lớp sàn chậu.
- Tổn thương vùng cổ bàng quang: Do sự lực kéo từ các dây chằng treo trực tràng và các mô xung quanh tác động vào vùng bàng quang gây ra.
Bệnh nhân có thể gặp biến chứng chảy máu trực tràng
6Cách chẩn đoán sa trực tràng
Để chẩn đoán và xác định mức độ nặng của bệnh sa trực tràng, bác sĩ sẽ vận dụng các kỹ năng thăm khám với kết quả cận lâm sàng bổ trợ phù hợp.
Thăm khám lâm sàng
Đa số các trường hợp sa trực tràng có thể được chẩn đoán thông qua:
- Hỏi về tiền sử phẫu thuật, can thiệp vùng sàn chậu, số lần sinh nở và các yếu tố nguy cơ khác.
- Số lần sinh nở và các yếu tố nguy cơ khác.
- Quan sát màu sắc và đặc điểm bất thường tại lỗ hậu môn khi bình thường và vận động gắng sức.
- Thăm khám hậu môn trực tràng bằng tay.
Thăm trực tràng là phương pháp giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh hiệu quả
Xét nghiệm
Đối với các trường hợp sa trực tràng tiềm ẩn, dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các bệnh khác, bác sĩ có thể chỉ định thêm một số cận lâm sàng như:
- Siêu âm trực tràng: giúp đánh giá mức độ trượt ra ngoài của trực tràng cũng như mức độ tổn thương, hoại tử niêm mạc nếu có và chẩn đoán phân biệt với ung thư trực tràng.
- X-quang đại tràng có cản quang: bác sĩ có thể quan sát thấy khối sa trực tràng chứa thuốc trên phim chụp để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.
- Xét nghiệm máu: nhằm đánh giá mức độ thiếu máu hoặc nhiễm trùng ở bệnh nhân sa trực tràng có chảy máu tại hậu môn.
7Khi nào cần gặp bác sĩ
Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ
Bệnh sa trực tràng có thể tiến triển nặng dần theo thời gian nên người bệnh cần đến gặp bác sĩ để thăm khám sớm nếu có những dấu hiệu sau:
- Táo bón kéo dài trong nhiều tuần.
- Sờ thấy khối lồi tại hậu môn khi ho, hắt hơi hoặc đi ngoài.
- Khối lồi có mật độ chắc và có thể đẩy vào được bên trong.
- Đau tức khi đi ngoài.
Sờ thấy khối lồi ngoài hậu môn là dấu hiệu cần đến gặp bác sĩ sớm
Nơi khám chữa sa trực tràng
Nếu phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ sa trực tràng, bệnh nhân cần đến khám sớm tại các cơ sở y tế gần nhất, các phòng khám chuyên khoa Nội hoặc các bệnh viện đa khoa tại địa phương để được thăm khám kịp thời.
Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:
- Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Nhân dân 115, Bệnh viện Đại học Y dược Tp. Hồ Chí Minh.
- Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Bệnh viện Quân đội Trung ương 108.
8Phương pháp điều trị sa trực tràng
Sa trực tràng không phải bệnh lý quá nguy hiểm nên hầu hết trường hợp có thể được điều trị nội khoa bằng thuốc để làm giảm triệu chứng khó chịu. Bên cạnh đó, người bệnh cũng cần thay đổi thói quen ăn uống như tăng cường chất xơ để tránh làm bệnh nặng thêm.
Đối với các bệnh nhân sa trực tràng hoàn toàn hoặc xuất hiện biến chứng thì bác sĩ sẽ chỉ định điều trị bằng ngoại khoa. Bác sĩ sẽ tái tạo trực tràng và tăng cường sức mạnh cơ sàn chậu, cơ thắt hậu môn với các kỹ thuật như khâu nối nâng trực tràng, phẫu thuật Starr hoặc tiêm xơ cứng…
Bệnh nhân sa trực tràng nên ăn nhiều chất xơ để hạn chế nặng thêm bệnh
9Biện pháp phòng ngừa sa trực tràng
Sa trực tràng có thể được phòng ngừa hiệu quả nếu bạn áp dụng một số biện pháp hữu ích sau:
- Đi đại tiện vào các khung giờ cố định để kiểm soát hoạt động của cơ thắt hậu môn.
- Không nên rặn quá mạnh khi đi ngoài.
- Thực hiện bài tập Kegel giúp làm săn chắc và tăng khả năng nâng đỡ trực tràng của cơ sàn chậu.
- Bổ sung vào bữa ăn hàng ngày nhiều trái cây, hoa quả tươi để cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất giúp đường ruột hoạt động trơn tru hơn.
- Uống men vi sinh hoặc men tiêu hóa khi có hiện tượng rối loạn tiêu hóa.
- Thăm khám bác sĩ sớm khi có những dấu hiệu bất thường để kịp thời điều chỉnh lối sống phù hợp.
Thực hiện bài tập Kegel mỗi ngày có thể phòng ngừa sa trực tràng
Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn có thêm những kiến thức hữu ích về nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa bệnh sa trực tràng. Hãy chia sẻ bài viết này đến với tất cả người thân và bạn bè xung quanh nhé!
Nguồn tham khảo
Xem thêm 
