Chấn thương mắt là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và điều trị

Trong cuộc sống thường nhật, có rất nhiều tình huống có thể dẫn đến chấn thương mắt mà ít người để ý. Khi có chấn thương mắt xảy ra, việc biết cách xử trí rất quan trọng để tránh những biến chứng xấu có thể xảy ra. Hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn về nguyên nhân, dấu hiệu cũng như cách xử trí chấn thương mắt qua bài viết dưới đây nhé!

1Chấn thương mắt là gì?

Chấn thương mắt là tình trạng mắt bị tổn thương do một tác động đến từ bên ngoài, bao gồm tai nạn cơ học, tiếp xúc với hóa chất hoặc vật lạ bay vào mắt. Các tác nhân này có thể gây ra vết bầm tím, vết thủng và vết trầy xước ở mắt.[1]

Chấn thương mắt có thể do tai nạn, hóa chất hoặc vật lạ bay vào mắt

2Các dạng chấn thương mắt

Chấn thương mắt có các mức độ từ nhẹ đến nặng, dưới đây là một số dạng chấn thương mắt thường gặp:

• Mắt bầm: một cú đánh vào mắt hoặc mô xung quanh sẽ gây ra mắt bầm. Vùng xung quanh mắt bị bầm tím, sưng và đau. Mắt sưng có thể gây cản trở tầm nhìn.
• Chảy máu trong mắt: chảy máu trong mắt có thể xuất hiện ở nhiều vị trí như xuất huyết ở dưới kết mạc, tiền phòng, hậu phòng.
• Bỏng và kích ứng: hóa chất, khói và các chất kích thích khác có thể làm tổn thương mắt, dẫn đến giảm thị lực.
• Trầy xước giác mạc: móng tay, kính áp tròng và các vật dụng khác có thể làm xước giác mạc khi chạm vào nó. Trầy xước giác mạc gây đau, nhạy cảm với ánh sáng và chảy nước mắt.
• Chấn thương do vật lạ: khi có vật gì đó rơi vào mắt, có thể dẫn đến các vấn đề về thị lực và đau mắt. Các dị vật thường gặp bao gồm bụi bẩn, mảnh vụn, mùn cưa hoặc kính vỡ. Kính áp tròng có thể gây tổn thương mắt khi ở trong mắt quá lâu.
• Gãy xương ổ mắt: lực mạnh tác động lên xương hốc mắt có khả năng gây gãy xương. Các cơ quanh mắt cũng có thể bị căng, rách hoặc bị chèn ép.
• Bong võng mạc: võng mạc bị bong xảy ra khi võng mạc bị kéo ra khỏi thành mắt và có thể gây mất thị lực vĩnh viễn. Bong võng mạc thường do lão hóa hoặc chấn thương ở mắt.[1]

Chảy máu trong mắt có thể xuất hiện ở nhiều vị trí

3Nguyên nhân gây ra chấn thương mắt

Hầu hết các chấn thương ở mắt đều gây ra tổn thương tại nhãn cầu, xương hoặc các mô xung quanh mắt. Các nguyên nhân phổ biến gây chấn thương mắt bao gồm:

• Thể thao: chấn thương mắt có thể xảy ra khi chơi một số môn thể thao như ném bóng chày, bóng tennis hoặc bóng chuyền. Các môn thể thao va chạm cũng có thể dẫn đến chấn thương mắt, chẳng hạn như thúc khuỷu tay vào mặt trong trận đấu bóng rổ.
• Tai nạn nghề nghiệp: một số nghề nghiệp có tỷ lệ chấn thương mắt cao như thợ mộc sử dụng máy khoan, máy cưa hoặc thợ vào vườn sử dụng máy cắt cỏ, người làm việc với hóa chất, tia laser và các chất kích thích khác.
• Tai nạn giao thông: tai nạn ô tô là nguyên nhân phổ biến gây thương tích ở mắt, do va chạm hoặc do kính vỡ.
• Tai nạn sinh hoạt: trong hoạt động sinh hoạt hàng ngày cũng có những tình huống có thể gây tổn thương mắt như dầu mỡ bắn khi nấu ăn hoặc tiếp xúc với hóa chất khi dọn dẹp nhà cửa.
• Hoạt động gây tăng áp lực lên mắt: gắng sức nhiều khi ho, nôn mửa hoặc nâng vật nặng có thể dẫn đến chảy máu mắt.[1]

Chấn thương mắt có thể xảy ra khi chơi môn thể thao như tennis

4Triệu chứng của chấn thương mắt

Mỗi loại chấn thương mắt sẽ có những biểu hiện triệu chứng khác nhau. Các triệu chứng này có thể xuất hiện đột ngột hoặc phát triển theo thời gian.

Dấu hiệu chấn thương mắt bao gồm:

• Đau và sưng: sau chấn thương mắt thường bị đau, đặc biệt là khi bạn cố gắng mở, nhắm, chạm vào mắt hoặc cố di chuyển mắt. Sưng có thể ảnh hưởng đến nhãn cầu, mí mắt hoặc toàn bộ khuôn mặt.
• Bầm tím và đỏ mắt: điều này thường do có tình trạng xuất huyết hoặc sung huyết ở mắt sau chấn thương.
• Thay đổi tầm nhìn: sau khi bị tác động vào mắt, người bệnh có thể thấy các đốm đen nổi, tia sáng hoặc cảm giác ruồi bay trong mắt. Người bệnh có thể nhận thấy mờ mắt, nhìn đôi (song thị) hoặc các vấn đề về thị lực khác.
• Khó chuyển động mắt: người bệnh có thể không thể di chuyển mắt một cách dễ dàng như khó khăn khi di chuyển mắt để nhìn sang bên, lên trên hoặc xuống dưới. Một mắt có thể di chuyển không đồng thời với mắt kia.
• Những thay đổi về hình dáng của mắt: một mắt có thể trông như bị lác, đồng tử có kích thước khác nhau giữa hai bên mắt hoặc một mắt lồi ra khỏi hốc mắt nhiều hơn mắt còn lại.
• Chảy máu mắt: phần lòng trắng - củng mạc của mắt có thể có màu đỏ tươi hoặc xuất hiện những đốm nhỏ màu đỏ, đen trong mắt. Mắt đỏ có thể là dấu hiệu của chấn thương mắt hoặc một số tình trạng sức khỏe khác.[1]

Mắt có thể sưng, đỏ, chảy máu sau chấn thương mắt

5Biến chứng của chấn thương mắt

Một số biến chứng sau chấn thương mắt thường gặp bao gồm:

• Bỏng mắt: thường xảy ra do hoá chất như chất tẩy rửa mạnh, amoniac, thuốc phun, xịt hơi cay, thuốc diệt côn trùng.
• Xuất huyết dưới kết mạc: là biến chứng bị tụ máu ở phần lòng trắng - kết mạc mắt.
• Xước giác mạc: có thể do một món đồ chơi, móng tay, đeo kính áp tròng sai cách, vật nhọn kim loại vô tình vượt qua mắt. Biến chứng này cũng có thể xảy ra với người có thói quen hay dụi mắt.
• Viêm mống mắt: khiến cho mắt đau kéo dài, đau sâu bên trong mắt và mắt trở nên nhạy cảm với ánh sáng.
• Rách mí mắt hoặc kết mạc: biến chứng này thường xảy ra sau khi ngã, mắt bị va đập mạnh hoặc bị một vật sắc nhọn quệt, đâm vào mắt. Dấu hiệu rách kết mạc là thấy cộm, xốn, đau nhức mắt đi kèm đỏ mắt.
• Chấn thương ở nhãn cầu và hốc mắt: thường do một lực rất mạnh tác động thẳng vào mắt và xung quanh mắt. Mức độ nặng có thể gây là gãy xương ổ mắt hoặc nhẹ hơn thì xuất huyết tiền phòng. Các trường hợp nặng cần được cấp cứu càng sớm càng tốt.
• Vỡ sàn ổ mắt: thường xuất hiện với các triệu chứng điển hình bao gồm đau mắt khi chuyển động mắt, song thị, mắt sưng đỏ, sưng húp, bầm tím vùng da quanh mắt. Khi xuất hiện biến chứng này cần được điều trị sớm để phòng ngừa hậu quả kéo dài.
• Kẹt dị vật trong nhãn cầu: dị vật bây vào mắt và nằm lại trên bề mặt nhãn cầu hoặc thậm chí là xuyên vào trong mắt gây triệu chứng mắt đau dữ dội, giảm thị lực, nước mắt chảy không kiểm soát. Lúc này cần đi cấp cứu ngay để loại bỏ dị vật ra ngoài.
• Viêm giác mạc: đa phần do tia cực tím gây ra ở những người làm việc trong môi trường thường xuyên phải tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, tia hàn, xì. Viêm giác mạc do tia cực tím thường sẽ xuất hiện sau khoảng vài giờ tiếp xúc với triệu chứng đau, đỏ mắt, nhạy cảm với ánh sáng, cảm giác cộm, xốn mắt.

Chấn thương mắt có thể gây bỏng mắt sau tiếp xúc với hóa chất

6Cách chẩn đoán chấn thương mắt

Thăm khám lâm sàng

Để chẩn đoán chấn thương mắt, trước tiên bác sĩ sẽ khai thác một số thông tin để xác định tác nhân gây chấn thương là tai nạn, hóa chất hay vật lạ bay vào mắt. Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám để kiểm tra mức độ tổn thương của mắt:

• Kiểm tra các dấu hiệu như đau, sưng, đỏ, bầm tím, chảy máu mắt.
• Đánh giá đồng tử phản xạ đồng tử và cách mắt di chuyển.
• Khám xương và cơ xung quanh mắt.
• Kiểm tra vật lạ trong mắt.
• Kiểm tra thị lực, làm giãn đồng tử và sử dụng thiết bị đặc biệt để nhìn vào bên trong mắt.

Tùy thuộc vào loại chấn thương, nhà cung cấp dịch vụ của bạn cũng có thể yêu cầu kiểm tra hình ảnh. Chụp X-quang, siêu âm, chụp CT hoặc MRI cho phép bác sĩ đánh giá tình trạng gãy xương và các tổn thương mô mềm khác. Nghiên cứu hình ảnh tạo ra hình ảnh chi tiết về mắt, xương và mô ở vùng mắt.[1]

Bác sĩ sẽ sử dụng dụng cụ đặc biệt để nhìn vào bên trong mắt

Xét nghiệm

Tùy thuộc vào loại chấn thương và mức độ nghiêm trọng mà bác sĩ có thể đề nghị làm một số xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh để khảo sát kỹ hơn các tổn thương ở mắt.

Chụp X-quang, siêu âm, chụp CT hoặc MRI cho phép bác sĩ đánh giá tình trạng gãy xương và các tổn thương mô mềm khác ở mắt và quanh mắt.[1]

Siêu âm mắt giúp bác sĩ khảo sát các tổn thương bên trong mắt

7Khi nào cần gặp bác sĩ?

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Sau khi gặp bất kỳ chấn thương nào tác động vào mắt và xuất hiện một số dấu hiệu sau thì bạn cần đi khám bác sĩ càng sớm càng tốt:

• Chảy máu mắt.
• Giảm thị lực, song thị.
• Mắt nhạy cảm với ánh sáng.
• Cảm giác cộm xốn trong mắt.
• Có dị vật trong mắt.
• Khó di chuyển mắt.
• Mắt lồi bất thường.
• Biến dạng xương hốc mắt.

Bạn hãy đi gặp bác sĩ nếu có các dấu hiệu trên

Nơi khám chữa chấn thương mắt

Nếu gặp các dấu hiệu như trên, bạn có thể đến ngay các cơ sở y tế gần nhất, các bệnh viện chuyên khoa Nhãn khoa. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Mắt Tp. Hồ Chí Minh, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y dược Tp. Hồ Chí Minh.
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Mắt Trung ương, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Quân đội Trung ương 108.

8Các cách xử trí khi bị chấn thương mắt

Các loại chấn thương mắt nói chung, khi xử trí cần tuân thủ một số nguyên tắc:

• Không chạm, chà xát hoặc tạo áp lực lên mắt.
• Không cố gắng loại bỏ bất kỳ vật nào mắc kẹt trong mắt.
• Không bôi thuốc mỡ hoặc thuốc lên mắt.
• Thuốc nhỏ mắt không kê đơn có thể gây đau hơn hoặc làm vết thương nặng hơn.
• Thuốc kê đơn chỉ nên được sử dụng đúng theo tình trạng bệnh được kê đơn chứ không phải để điều trị khẩn cấp.
• Gặp bác sĩ càng sớm càng tốt.
• Nếu bạn không thể đến gặp bác sĩ nhãn khoa ngay lập tức, hãy đến phòng cấp cứu.

Ngoài ra, tùy thuộc vào loại chấn thương mắt m sẽ có một số cách xử trí khác nhau:

• Trầy xước mắt: bạn không nên dụi mắt để tránh gây tổn thương thêm cho mắt. Thay vào đó, hãy mở và nhắm mắt nhiều lần và để nước mắt chảy và đẩy các dị vật ra. Bạn có thể dùng nước sạch hoặc nước muối sinh lý để rửa mắt. Nếu vẫn dị vật không ra hoặc vẫn chưa hết cộm xốn mắt thì bạn nên đi gặp bác sĩ để xử trí càng sớm càng tốt.
• Bị đánh vào mắt: hãy nhẹ nhàng chườm lạnh mắt để giảm đau và sưng, lưu ý sử dụng vật dụng sạch sẽ để chườm. Nếu mắt đen, đau hoặc rối loạn thị giác thì bạn cần được xử trí tại các cơ sở y tế.
• Mắt bị cắt hoặc thủng: nhẹ nhàng đặt một tấm chắn bảo vệ mắt (ví dụ một cốc giấy sạch úp lên mắt) nhưng không được để tấm chắn ấn trực tiếp lên mắt và đi đến phòng cấp cứu ngay lập tức. Lưu ý không rửa sạch bằng nước, không cố lấy vật lạ ra khỏi mắt, không chà xát hoặc tạo áp lực lên mắt. Bạn không nên dùng các thuốc giảm đau như aspirin, ibuprofen hoặc các loại thuốc chống viêm không steroid khác vì để tránh nguy cơ tăng chảy máu do loãng máu.
• Bỏng hóa chất: rửa mắt ngay lập tức với nước sạch và gọi cấp cứu ngay lập tức. Ngoài ra, bạn cũng nên nắm những thông tin về hóa chất dính vào mắt để giúp bác sĩ xử trí phù hợp hơn.[2]

Tuyệt đối không nên dụi mắt sau khi mắt bị chấn thương

9Biện pháp phòng ngừa chấn thương mắt

Hầu hết các chấn thương mắt có thể được ngăn ngừa bằng cách sử dụng các thiết bị bảo vệ mắt thích hợp. Để tránh chấn thương mắt, bạn nên:

• Đeo kính hoặc kính bảo hộ: bảo vệ mắt đặc biệt quan trọng khi chơi thể thao hoặc các hoạt động khiến bạn có nguy cơ bị chấn thương mắt cao như khi sử dụng hóa chất, làm việc ngoài sân, cưa gỗ hoặc sử dụng dụng cụ điện.
• Bảo quản hóa chất an toàn: đặt chất tẩy rửa, chất tẩy rửa, thuốc tẩy và các hóa chất khác xa tầm tay trẻ em. Bảo vệ đôi mắt của bạn khi phải tiếp xúc với các loại hóa chất này.
• Cẩn thận khi sử dụng pháo hoa: chỉ người lớn mới được sử dụng pháo hoa và hãy đọc nhãn cẩn thận và luôn đeo kính bảo vệ mắt.
• Không chơi với tia laser: đừng hướng tia laser vào mắt bất kỳ ai và không nên để trẻ em chơi với tia laser.[1]

Đeo kính bảo hộ là cách hữu hiệu để tránh chấn thương mắt

Chấn thương mắt xảy ra có thể để lại nhiều biến chứng nguy hiểm nếu bạn không biết cách xử trí và biết cách phòng ngừa chấn thương mắt là cách hiệu quả nhất để bảo vệ đôi mắt của bạn. Hãy chia sẻ bài viết này đến những người xung quanh nếu bạn thấy hữu ích nhé!