Tăng cân quá nhanh có thể gây ảnh hưởng xấu tới sức khỏe của bạn, đôi khi đây là dấu hiệu cảnh báo cơ thể có vấn đề sức khỏe. Cùng tìm hiểu ngay các nguyên nhân và hậu quả của tăng cân bất thường qua bài viết dưới đây!
1Tăng cân bất thường là gì?
Tăng cân bất thường là sự gia tăng trọng lượng cơ thể không có chủ đích. Điều này xảy ra một cách tự nhiên khi mà bạn không gia tăng chế độ ăn hay giảm chế độ hoạt động tập luyện.
Có 2 trường hợp có thể xảy ra:
- Tăng cân kèm triệu chứng khác ở những người có bệnh lý nền trước đó như bệnh tim, bệnh thận, bệnh gan.
- Tăng cân bất thường trên những người hoàn toàn khỏe mạnh. Nguyên nhân thường bắt nguồn từ vấn đề tâm lý.[1]
Tăng cân bất thường là những trường hợp tăng cân không chủ đích
2Nguyên nhân gây tăng cân bất thường
Tăng cân bất thường có thể gặp trong các trường hợp dưới đây:[2]
Suy tuyến giáp
Hormone tuyến giáp có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa và trao đổi chất của cơ thể. Suy giáp là bệnh lý giảm chức năng tuyến giáp gây hạn chế sản xuất các hormone, từ đó ảnh hưởng đến nhiều cơ quan.
Suy giáp gây giảm hoạt động chuyển hóa của cơ thể. Người bệnh thường uể oải, mệt mỏi, yếu chân tay hay chuột rút. Suy giáp gây chán ăn, ăn không ngon miệng, chậm tiêu và táo bón.
Người bệnh có thể tăng cân do thâm nhiễm mucopolychacarid vào tổ chức da, mô kẽ. Da của người bệnh thường khô, dày, sần sùi, phù nề mi mắt và ngón tay bè to.
Bệnh nhân suy giáp tăng cân mặc dù ăn giảm và không ngon miệng
Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)
Hội chứng buồng trứng đa nang gây mất cân bằng về hormone sinh dục là estrogen và testosteron. Người phụ nữ sẽ có biểu hiện kinh nguyệt không đều, mụn trứng cá và có thể mọc lông rậm rạp ở trên mặt.
Hormone sinh dục còn tham gia vào điều hòa một số chức năng chuyển hóa của cơ thể, trong đó có ảnh hưởng đến hoạt động của insulin. Người bị buồng trứng đa nang thường kèm theo tình trạng kháng insulin khiến người bệnh dễ gặp tình trạng tăng cân bất thường.
Người bị buồng trứng đa nang có thể tăng cân khó kiểm soát
Các triệu chứng tâm lý, đặc biệt là trầm cảm
Các vấn đề về tâm lý như lo lắng, trầm cảm thường khiến người bệnh gia tăng hoạt động ăn uống trong vô thức, đặc biệt là những loại đồ ngọt.
Ngoài ra, họ còn tự ti khi ra ngoài, giảm các hoạt động đi lại, tập luyện. Do đó, cân nặng thường tăng lên nhanh chóng.
Người rối loạn cảm xúc thường ăn vô thức, mất cảm giác đói - no
Thời kỳ tiền mãn kinh hoặc thai kỳ
Phụ nữ tiền mãn kinh thường có sự sụt giảm nồng độ hormon nội tiết tố nữ như estrogen. Sự thay đổi này khiến cơ thể dễ tích nước và mỡ, đặc biệt là ở vùng bụng dưới, khiến cân nặng tăng lên khó kiểm soát.
Phụ nữ có thai cũng tăng cân nhanh chóng, không chỉ liên quan đến thai nhi trong bụng mà còn do sự suy giảm estrogen trong thời kỳ này. Cơ thể sẽ trở nên nặng nề, tích nước gây phù và tăng cân.
Phụ nữ tiền mãn kinh dễ bị tăng cân do tăng giữ nước
Bệnh Cushing
Bệnh Cushing là tình trạng suy tuyến thượng thận, thường thứ phát sau lạm dụng corticoid hoặc các sản phẩm giống cortisol trong thời gian dài hoặc có bất thường ở tuyến trung ương khiến bệnh nhân tăng tiết corticoid.
Người bệnh thường có cảm giác béo lên, mặt tròn như mặt trăng, chân tay tích mỡ do tình trạng giữ nước. Ngoài ra, một số triệu chứng khác có thể gặp như rạn da, giãn mạch trên da, trứng cá, rậm lông.
Bệnh nhân bị Cushing có thể trạng béo trung tâm
Các nguyên nhân hay các thuốc đang sử dụng khác
Tăng cân bất thường đôi khi là tác dụng phụ của một số thuốc như thuốc điều trị trầm cảm, thuốc tránh thai, thuốc nhóm corticoid.
Chẳng hạn như thuốc điều trị trầm cảm gây kích thích thần kinh, giảm triệu chứng tiêu cực của người bệnh đồng thời tăng cảm giác ngon miệng. Do đó, người bệnh có xu hướng ăn tốt hơn và tăng cân nhanh chóng.
Tăng cân có thể tác dụng phụ của một số loại thuốc
3Dấu hiệu nhận biết
Mức độ tăng cân nhanh hay chậm, nhiều hay ít của người bệnh tuỳ thuộc vào nguyên nhân gây tăng cân. Một số dấu hiệu có thể đi kèm với tăng cân không chủ đích là:
- Chỉ béo vùng thân trên, mặt tròn, bụng phình to
- Chân tay sưng nề, ấn vào thấy để lại vết lõm trên da
- Đầy bụng, ợ hơi, chậm tiêu
- Táo bón
- Da mỏng, các mạch máu dưới da giãn, ngoằn ngoèo[3]
Tăng cân thường kèm theo các triệu chứng khác như rạn da, giãn mạch, phù chân...
4Các bệnh liên quan
Một số bệnh có liên quan đến tăng cân bất thường bao gồm:
- Ung thư vú: Tăng cân không chủ đích là một tác dụng phụ của điều trị ung thư vú.
- Ngưng thở khi ngủ: Bệnh khiến cho cơ thể mệt mỏi, ngủ nhiều hơn, giảm vận động.
- Tiểu đường: Bệnh thường dẫn đến tăng cân do cơ thể không dung nạp được lượng carbohydrate ăn vào.
- Viêm khớp hoặc các tổn thương khác tại khớp: Đau khớp khiến khó cử đọng, từ đó giảm các hoạt động đi lại và tập thể dục hơn.[4]
Hạn chế đi lại, vận động là một nguyên nhân gây tăng cân
5Cách chẩn đoán tăng cân bất thường
Việc chẩn đoán nguyên nhân gây tăng cân bất thường cần kết hợp cả lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng.[5]
Thăm hỏi bệnh
Người bệnh có thể đến khám vì tăng cân đơn thuần hoặc kèm theo các triệu chứng khác. Bác sĩ sẽ hỏi kỹ về sự xuất hiện của tình trạng tăng cân không chủ đích, tốc độ thay đổi cân nặng và các bất thường khác kèm theo.
Sau đó, bác sĩ sẽ kiểm tra cân nặng, chiều cao để tính chỉ số khối cơ thể (BMI) để đánh giá thể trạng bệnh nhân. Việc thăm khám các cơ quan cũng góp phần giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân gây bệnh.
Đánh giá các chỉ số cơ thể để xác định tình trạng tăng cân, béo phì
Tiền sử bệnh và dùng thuốc
Bạn nên thông báo cho bác sĩ biết về tiền sử bệnh tật trước đây, cũng như các loại thuốc bạn đang sử dụng. Điều này có vai trò quan trọng giúp định hướng nguyên nhân gây tăng cân bất thường.
Khai thác tiền sử bệnh và dùng thuốc có thể giúp định hướng nguyên nhân
Xét nghiệm
Một số xét nghiệm cần thiết để chẩn đoán bao gồm:
- Định lượng nồng độ hormon như hormon tuyến thượng thận (cortisol), hormon tuyến giáp (T3, T4, TSH).
- Xét nghiệm máu kiểm tra mỡ máu gồm cholesterol, triglyceride.
- Đánh giá chức năng thận
- Đánh giá chức năng gan
Người bệnh cần thực hiện một số xét nghiệm tìm nguyên nhân
6Khi nào cần gặp bác sĩ?
Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ
Bạn nên đến gặp bác sĩ nếu có các dấu hiệu dưới đây:
- Tăng cân quá mức không rõ nguyên nhân
- Táo bón: Táo bón không liên quan đến chế độ ăn, tái diễn và kéo dài
- Rụng tóc, phù chi
- Không thể kiểm soát cơn đói: Người bệnh ăn nhiều, liên tục, khó kiểm soát[5]
Bạn nên đến gặp bác sĩ khi có tình trạng thay đổi cân nặng bất thường
Nơi khám và chữa tăng cân bất thường
Nếu gặp các dấu hiệu như trên, bạn có thể đến ngay các cơ sở y tế gần nhất, các bệnh viện chuyên khoa Nội, Nội tiết. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.
Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:
- Tại TP. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Nội tiết, Bệnh viện Đại học Y dược, Bệnh viện Chợ Rẫy...
- Tại Hà Nội: Bệnh viện Nội tiết Trung ương, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Đại học Y...
7Tăng cân bất thường nên làm gì?
Điều trị không dùng thuốc
Khi chưa cần can thiệp điều trị, bạn có thể tham khảo một số biện pháp sau để kiểm soát tốt cân nặng tại nhà:
- Thay đổi chế độ ăn uống: Chú ý kiểm soát chế độ ăn, giảm đường, giảm mỡ...
- Cải thiện lối sống: Duy trì lối sống lành mạnh, giảm stress, ngủ đủ giấc, tập thể dục...
Bạn có thể cải thiện cân nặng bằng chế độ luyện tập
Điều trị nguyên nhân gây tăng cân bất thường
Tùy vào nguyên nhân dẫn đến tăng cân không kiểm soát, bác sĩ sẽ có các biện pháp điều trị thích hợp. Tình trạng tăng cân sẽ được kiểm soát khi bệnh nền được điều trị ổn định.
Điều trị triệt để bằng cách loại bỏ nguyên nhân gây tăng cân
8Biện pháp phòng ngừa
Một số biện pháp phòng ngừa giúp bạn kiểm soát cân nặng hiệu quả:
- Chế độ ăn lành mạnh: Ăn đầy đủ các nhóm dinh dưỡng, ăn nhiều rau xanh và hoa quả. Hạn chế việc dư thừa thức ăn hoặc ăn quá nhiều bữa, đặc biệt là các món ngọt. Hạn chế các đồ chiên xào nhiều dầu mỡ, các món ăn nhanh.
- Theo dõi cân nặng thường xuyên.
- Tập thể dục thể thao hoặc các bài vận động phù hợp lứa tuổi.[6]
Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trọng kiểm soát cân nặng
Tăng cân bất thường có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc điều trị chủ yếu dựa vào loại bỏ nguyên nhân gây bệnh. Nếu thấy bài viết hữu ích, hãy chia sẻ đến mọi người xung quanh bạn nhé!
Nguồn tham khảo
Xem thêm 
