Virus Ebola Sudan là gì? Triệu chứng, đường lây nhiễm và phòng ngừa

Virus Ebola Sudan là một chủng virus Ebola có thể gây bệnh nặng với các biểu hiện như sốt cao, rối loạn tiêu hóa, xuất huyết và biến chứng nguy hiểm. Tìm hiểu về đường lây, triệu chứng, cách phòng ngừa và sự khác nhau giữa Ebola Sudan, Ebola Zaire, Ebola Bundibugyo qua bài viết sau nhé!

1Virus Ebola Sudan là gì?

Virus Ebola Sudan thuộc nhóm virus nào?

Virus Ebola Sudan, còn gọi là Sudan virus, Sudan ebolavirus hoặc SUDV, là một trong các virus thuộc nhóm Ebola. Virus này có thể gây Sudan virus disease, tức bệnh Ebola do virus Sudan gây ra.

Nhóm Ebola gồm nhiều loài virus khác nhau, trong đó Zaire, Sudan, Taï Forest và Bundibugyo có thể gây bệnh ở người. Riêng bệnh do Sudan virus gây ra được gọi là Sudan virus disease, thường viết tắt là SVD.

Bệnh Ebola do SUDV có thể gây sốt, mệt mỏi, đau cơ, đau đầu, nôn, tiêu chảy, rối loạn chức năng gan thận, xuất huyết và biến chứng nặng. Vì vậy, khi nhắc đến virus Ebola Sudan, cần hiểu đây không phải Ebola Zaire hay Ebola Bundibugyo, dù cả ba đều thuộc nhóm virus Ebola.[1]

Virus Ebola Sudan nguy hiểm như thế nào?

Ebola Sudan là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm vì có thể tiến triển nhanh, đặc biệt khi người bệnh bị nôn, tiêu chảy nhiều, mất nước, rối loạn điện giải hoặc xuất huyết bất thường.

Các biến chứng nặng có thể gặp gồm:

• Mất nước nặng do sốt, nôn và tiêu chảy.
• Xuất huyết bất thường như chảy máu chân răng, bầm tím, chảy máu trong hoặc ngoài cơ thể.
• Hạ huyết áp, sốc.
• Rối loạn ý thức, lơ mơ.
• Suy đa cơ quan trong trường hợp nặng.

Tỷ lệ tử vong của Sudan virus disease từng được ghi nhận ở mức cao trong các đợt bùng phát trước đây. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm ở từng đợt dịch còn phụ thuộc vào thời điểm phát hiện, khả năng cách ly, chăm sóc hỗ trợ, kiểm soát nhiễm khuẩn và tình trạng sức khỏe của người bệnh.[2]

Virus Ebola Sudan là một chủng Ebola có thể gây bệnh nặng và biến chứng nguy hiểm

2Virus Ebola Sudan lây qua đường nào?

Lây từ động vật sang người

Virus Ebola Sudan có thể lây từ động vật sang người khi tiếp xúc trực tiếp với máu, mô, dịch cơ thể hoặc xác động vật nhiễm bệnh. Nguy cơ thường liên quan đến săn bắt, giết mổ, chế biến hoặc tiếp xúc gần với động vật hoang dã nhiễm virus.

Trong các tài liệu về Ebola, dơi ăn quả và linh trưởng là những thực thể thường được nhắc đến trong bối cảnh nguy cơ lây truyền từ động vật sang người. Tuy nhiên, không nên hiểu đây là nguồn duy nhất trong mọi tình huống dịch.

Lây từ người sang người qua máu và dịch cơ thể

Ebola Sudan lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể của người đang nhiễm bệnh. Dịch cơ thể có thể gồm nước bọt, chất nôn, phân, nước tiểu, mồ hôi, sữa mẹ, tinh dịch hoặc các dịch tiết khác.

Nguy cơ tăng cao khi chăm sóc người bệnh mà không có thiết bị bảo hộ phù hợp, sống chung hoặc tiếp xúc gần với người nghi nhiễm, chạm vào máu, chất nôn, phân, nước tiểu hoặc vật dụng dính dịch tiết của người bệnh.

Người nhiễm SUDV thường có khả năng lây khi đã xuất hiện triệu chứng. Vì vậy, người từng tiếp xúc gần với ca nghi ngờ cần theo dõi sức khỏe và liên hệ cơ sở y tế nếu có dấu hiệu bất thường.[1]

Lây qua vật dụng nhiễm dịch tiết

Virus Ebola Sudan cũng có thể lây qua vật dụng hoặc bề mặt dính máu, chất nôn, phân, nước tiểu hoặc dịch tiết của người bệnh. Ví dụ gồm kim tiêm, quần áo, chăn ga, thiết bị y tế, dụng cụ chăm sóc người bệnh hoặc bề mặt trong phòng bệnh.

Trong cơ sở y tế, nguy cơ lây nhiễm tăng nếu không tuân thủ kiểm soát nhiễm khuẩn, không xử lý chất thải y tế đúng quy trình hoặc không sử dụng PPE. PPE là viết tắt của Personal Protective Equipment, nghĩa là thiết bị bảo hộ cá nhân như khẩu trang, găng tay, kính bảo hộ, áo choàng chống dịch và che chắn giọt bắn.

Virus Ebola Sudan có lây qua không khí không?

Ebola Sudan không được xem là bệnh lây qua không khí như cúm hoặc COVID-19. Nguy cơ chính đến từ tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm virus.

Điều này có nghĩa là không nên hiểu rằng chỉ đứng gần người bệnh là chắc chắn bị lây. Tuy vậy, trong môi trường y tế, mọi ca nghi ngờ vẫn cần được cách ly và xử lý theo quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt để giảm nguy cơ lây lan.

Ebola Sudan lây qua máu, dịch cơ thể, vật dụng nhiễm bẩn hoặc động vật nguy cơ

3Triệu chứng nhiễm virus Ebola Sudan

Thời gian ủ bệnh Ebola Sudan

Thời gian ủ bệnh Ebola Sudan thường từ 2 - 21 ngày sau khi tiếp xúc nguồn lây. Thời gian ủ bệnh là khoảng thời gian từ lúc virus xâm nhập cơ thể đến khi người bệnh bắt đầu xuất hiện triệu chứng.

Người từng tiếp xúc với nguồn nguy cơ cần theo dõi sức khỏe trong giai đoạn này. Nếu xuất hiện sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, nôn, tiêu chảy hoặc dấu hiệu bất thường sau khi đi từ vùng có dịch hoặc tiếp xúc người nghi nhiễm, cần liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.[1]

Triệu chứng giai đoạn đầu

Triệu chứng ban đầu của Ebola Sudan có thể khá giống nhiều bệnh nhiễm trùng khác, nên không thể tự kết luận chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài.

Các dấu hiệu sớm có thể gồm:

• Sốt cao hoặc sốt đột ngột.
• Mệt mỏi nhiều.
• Đau đầu.
• Đau cơ.
• Đau họng.
• Chán ăn, cảm giác suy kiệt.

Những triệu chứng này có thể nhầm với cúm, sốt rét, sốt xuất huyết Dengue, thương hàn hoặc các bệnh nhiễm trùng khác. Vì vậy, yếu tố dịch tễ rất quan trọng, chẳng hạn từng đến vùng có dịch, từng chăm sóc người nghi nhiễm hoặc từng tiếp xúc với máu, dịch cơ thể của người bệnh.

Triệu chứng khi bệnh tiến triển

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng tiêu hóa và toàn thân rõ hơn như buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng, phát ban, nấc cụt, mệt lả hoặc mất sức nhanh.

Nôn và tiêu chảy nhiều có thể khiến cơ thể mất nước, rối loạn điện giải và suy kiệt nhanh. Đây là lý do người nghi nhiễm Ebola Sudan cần được theo dõi y tế sát sao, thay vì tự chăm sóc tại nhà khi có yếu tố nguy cơ rõ ràng.

Dấu hiệu nặng cần được chăm sóc y tế khẩn cấp

Người có yếu tố phơi nhiễm cần liên hệ cơ sở y tế ngay nếu có các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Xuất huyết bất thường.
• Chảy máu chân răng, chảy máu cam không rõ nguyên nhân.
• Bầm tím trên da.
• Lơ mơ, rối loạn ý thức.
• Khó thở.
• Hạ huyết áp, tay chân lạnh.
• Sốc.
• Mất nước nặng do nôn hoặc tiêu chảy nhiều.

Nếu nghi ngờ có nguy cơ phơi nhiễm, người bệnh không nên tự ý di chuyển nhiều nơi, không đến nơi đông người và không tự điều trị tại nhà. Cách an toàn hơn là liên hệ trước với cơ sở y tế để được hướng dẫn cách di chuyển, cách ly và thăm khám phù hợp.

Triệu chứng Ebola Sudan có thể bắt đầu bằng sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, sau đó tiến triển thành nôn, tiêu chảy hoặc xuất huyết.

4Chẩn đoán và điều trị virus Ebola Sudan

Chẩn đoán Ebola Sudan bằng cách nào?

Chẩn đoán Ebola Sudan không chỉ dựa vào triệu chứng, vì biểu hiện ban đầu dễ nhầm với sốt rét, sốt xuất huyết, thương hàn hoặc nhiều bệnh nhiễm trùng khác.

Việc chẩn đoán cần kết hợp yếu tố dịch tễ, triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm chuyên sâu. Yếu tố dịch tễ có thể gồm từng đến vùng có dịch, tiếp xúc người nghi nhiễm, tiếp xúc dịch cơ thể hoặc động vật nguy cơ.

Một số xét nghiệm có thể được sử dụng gồm RT-PCR và ELISA. RT-PCR là kỹ thuật xét nghiệm giúp phát hiện vật liệu di truyền của virus. ELISA là xét nghiệm miễn dịch giúp phát hiện kháng nguyên hoặc kháng thể tùy giai đoạn bệnh và điều kiện xét nghiệm.

Người nghi nhiễm cần được hướng dẫn bởi cơ sở y tế, không nên tự đến nhiều nơi để tránh nguy cơ lây lan.[1]

Ebola Sudan có thuốc điều trị đặc hiệu chưa?

Hiện không nên hiểu rằng Ebola Sudan đã có thuốc điều trị đặc hiệu được sử dụng rộng rãi như một số thuốc dành cho Ebola Zaire. Với Sudan virus disease, điều trị chủ yếu vẫn là chăm sóc hỗ trợ và xử trí triệu chứng.

Người bệnh không nên tự dùng thuốc, không áp dụng mẹo dân gian và không tự điều trị tại nhà khi có yếu tố nguy cơ. Điều quan trọng là được phát hiện sớm, cách ly đúng cách và chăm sóc y tế kịp thời, vì chăm sóc sớm vẫn có vai trò quan trọng trong cải thiện cơ hội sống.

Chăm sóc hỗ trợ giúp người bệnh như thế nào?

Chăm sóc hỗ trợ giúp cơ thể người bệnh vượt qua giai đoạn nguy hiểm bằng cách kiểm soát các rối loạn do nhiễm virus gây ra.

Các biện pháp có thể gồm:

• Bù nước và điện giải.
• Duy trì huyết áp.
• Hỗ trợ hô hấp khi cần.
• Kiểm soát xuất huyết.
• Truyền máu hoặc chế phẩm máu trong trường hợp phù hợp.
• Theo dõi chức năng gan, thận và các cơ quan quan trọng.
• Điều trị nhiễm trùng kèm theo nếu có.

Hiểu đơn giản, khi người bệnh sốt cao, nôn, tiêu chảy hoặc mất máu, cơ thể rất dễ suy kiệt. Theo dõi sát và can thiệp y tế đúng lúc có thể giúp giảm biến chứng và tăng cơ hội sống sót.

Chẩn đoán Ebola Sudan cần dựa vào yếu tố dịch tễ, triệu chứng và xét nghiệm, điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ kịp thời.

5Cách phòng ngừa virus Ebola Sudan

Tránh tiếp xúc với máu và dịch cơ thể người nghi nhiễm

Cách phòng ngừa Ebola Sudan quan trọng nhất là tránh tiếp xúc trực tiếp với máu, chất nôn, phân, nước tiểu, nước bọt, quần áo, chăn ga hoặc vật dụng của người nghi nhiễm.

Nếu lỡ tiếp xúc với nguồn nguy cơ, bạn nên rửa tay và làm sạch vùng tiếp xúc theo hướng dẫn y tế, tránh tiếp xúc gần với người khác, không tự xử lý chất thải hoặc vật dụng nghi nhiễm nếu không có bảo hộ và liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.

Không nên chăm sóc người nghi nhiễm tại nhà nếu không có hướng dẫn chuyên môn và thiết bị bảo hộ phù hợp.

Cách ly, truy vết và kiểm soát nhiễm khuẩn

Cách ly ca nghi ngờ, truy vết người tiếp xúc gần và theo dõi sức khỏe trong thời gian ủ bệnh là các biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ lây lan.

Trong cơ sở y tế, nhân viên y tế cần sử dụng PPE, xử lý chất thải y tế, khử khuẩn bề mặt và quản lý người ra vào khu vực cách ly theo quy trình. Các biện pháp này không chỉ bảo vệ người bệnh khác, mà còn bảo vệ nhân viên y tế, người chăm sóc và cộng đồng.[1]

Phòng ngừa khi đi đến hoặc trở về từ vùng có dịch

Khi đi đến vùng có dịch Ebola, bạn nên tránh tiếp xúc với người bệnh nghi nhiễm, chạm vào máu, dịch cơ thể hoặc thi thể người tử vong nghi do Ebola.

Bạn cũng nên tránh tiếp xúc với động vật hoang dã, thịt động vật không rõ nguồn gốc, hoạt động săn bắt, giết mổ hoặc chế biến động vật hoang dã có nguy cơ.

Sau khi trở về từ vùng có dịch, cần theo dõi sức khỏe, đặc biệt nếu xuất hiện sốt, nôn, tiêu chảy, mệt mỏi hoặc đau đầu. Khi liên hệ y tế, nên thông báo rõ lịch sử di chuyển, thời điểm tiếp xúc và triệu chứng đang gặp để được hướng dẫn an toàn.

Tránh tiếp xúc nguồn lây và tuân thủ kiểm soát nhiễm khuẩn để phòng Ebola Sudan

6Phân biệt Ebola Sudan, Ebola Zaire và Ebola Bundibugyo

Ba chủng Ebola này giống nhau ở điểm nào?

Ebola Sudan, Ebola Zaire và Ebola Bundibugyo đều thuộc nhóm virus Ebola và đều có thể gây bệnh nặng ở người. Điểm chung của các bệnh này là đường lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm virus.

Triệu chứng cũng có nhiều điểm tương đồng như sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, nôn, tiêu chảy, phát ban, có thể xuất huyết và suy đa cơ quan trong trường hợp nặng.

Cả ba đều cần được phát hiện sớm, cách ly, truy vết tiếp xúc và kiểm soát nhiễm khuẩn. Đây là lý do khi có yếu tố nguy cơ rõ ràng, người bệnh cần được cơ sở y tế hướng dẫn thay vì tự đánh giá tại nhà.

Ebola Sudan khác Ebola Zaire và Bundibugyo về virus gây bệnh, vắc xin và thuốc đặc hiệu

Ebola Sudan khác Ebola Zaire như thế nào?

Ebola Sudan do Sudan virus/SUDV gây ra, còn Ebola Zaire do Ebola virus/EBOV gây ra. Ebola Zaire thường được biết đến nhiều hơn vì liên quan đến nhiều đợt dịch lớn và có nhiều dữ liệu nghiên cứu hơn.

Điểm rất dễ nhầm là vắc xin và thuốc điều trị được phê duyệt hiện nay chủ yếu liên quan đến Ebola Zaire, không nên hiểu là áp dụng cho mọi chủng Ebola. Vì vậy, khi đọc thông tin về vắc xin Ebola hoặc thuốc điều trị Ebola, cần xem rõ đó là dành cho chủng virus nào.

Ebola Sudan khác Ebola Bundibugyo như thế nào?

Ebola Sudan do SUDV gây ra, còn Ebola Bundibugyo do Bundibugyo virus/BDBV gây ra. Ebola Bundibugyo là chủng hiếm hơn, từng được ghi nhận trong một số đợt bùng phát tại châu Phi.

Cả Ebola Sudan và Ebola Bundibugyo hiện không nên được hiểu là đã có vắc xin hoặc thuốc điều trị đặc hiệu được cấp phép rộng rãi như Ebola Zaire. Nội dung này cần được viết thận trọng để tránh khiến người đọc hiểu sai rằng mọi chủng Ebola đều đã có thuốc hoặc vắc xin giống nhau.

Bảng phân biệt nhanh các chủng Ebola thường gặp

7Khi nào cần liên hệ cơ sở y tế?

Có triệu chứng sau khi từng tiếp xúc người nghi nhiễm

Bạn cần liên hệ cơ sở y tế nếu từng chăm sóc, sống chung, chạm vào dịch cơ thể, quần áo, chăn ga hoặc vật dụng của người nghi nhiễm Ebola, sau đó xuất hiện sốt, mệt mỏi nhiều, đau đầu, đau cơ, nôn, tiêu chảy hoặc xuất huyết bất thường.

Không nên tự ý đến nơi đông người hoặc tự điều trị nếu nghi ngờ có nguy cơ phơi nhiễm. Cách phù hợp hơn là liên hệ trước với cơ sở y tế để được hướng dẫn về cách di chuyển, cách ly và thăm khám an toàn.

Có triệu chứng sau khi đi từ vùng có dịch

Người từng đến vùng có dịch Ebola cần theo dõi sức khỏe trong thời gian phù hợp sau khi trở về. Khi có triệu chứng nghi ngờ, cần thông báo rõ lịch sử di chuyển, thời gian ở vùng dịch, khả năng tiếp xúc với người bệnh, khả năng tiếp xúc với động vật hoang dã và thời điểm bắt đầu triệu chứng.

Thông tin này giúp nhân viên y tế đánh giá nguy cơ chính xác hơn, đồng thời giảm nguy cơ lây lan trong quá trình thăm khám.

Cần liên hệ cơ sở y tế nếu có triệu chứng sau khi tiếp xúc người nghi nhiễm hoặc trở về từ vùng có dịch Ebola

8Các câu hỏi liên quan

Virus Ebola Sudan có lây trước khi có triệu chứng không?

Ebola Sudan thường không được xem là lây mạnh trước khi người nhiễm xuất hiện triệu chứng. Nguy cơ lây nhiễm tăng khi người bệnh đã có biểu hiện như sốt, nôn, tiêu chảy, xuất huyết hoặc có dịch cơ thể chứa virus.

Người từng tiếp xúc nguồn nguy cơ vẫn cần theo dõi sức khỏe trong thời gian ủ bệnh 2 - 21 ngày và liên hệ cơ sở y tế nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Ebola Sudan có lây qua muỗi không?

Ebola Sudan không phải bệnh lây qua muỗi như sốt xuất huyết Dengue hoặc sốt rét. Đường lây chính là tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm virus.

Vì vậy, phòng bệnh cần tập trung vào tránh tiếp xúc nguồn lây, kiểm soát nhiễm khuẩn, cách ly ca nghi ngờ và theo dõi người tiếp xúc gần.

Người khỏi Ebola Sudan có còn lây bệnh không?

Sau khi hồi phục, virus có thể tồn tại một thời gian trong một số dịch cơ thể như tinh dịch hoặc sữa mẹ. Người khỏi bệnh cần làm theo hướng dẫn của cơ quan y tế về theo dõi, xét nghiệm và sinh hoạt an toàn.

Không nên kỳ thị người đã khỏi bệnh. Việc đánh giá nguy cơ cần dựa trên tư vấn chuyên môn, thời gian hồi phục và kết quả theo dõi y tế.

Có vắc xin phòng virus Ebola Sudan chưa?

Hiện chưa nên hiểu rằng đã có vắc xin Ebola Sudan được sử dụng rộng rãi như vắc xin dành cho Ebola Zaire. Một số ứng viên vắc xin SUDV có thể đang được nghiên cứu hoặc thử nghiệm, nhưng chưa phải vắc xin được dùng rộng rãi cho cộng đồng.

Vì vậy, phòng ngừa Ebola Sudan vẫn cần dựa vào phát hiện sớm, cách ly, truy vết tiếp xúc, kiểm soát nhiễm khuẩn và sử dụng thiết bị bảo hộ khi cần.[2]

Hiểu đúng về Ebola Sudan giúp nhận biết đường lây, triệu chứng, cách phòng ngừa và tránh nhầm lẫn với các chủng Ebola khác

Virus Ebola Sudan là một loài virus Ebola có thể gây bệnh nặng, cần được nhận biết và kiểm soát đúng cách. Bệnh lây chủ yếu qua máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm virus, không nên hiểu là lây qua không khí hay muỗi như một số bệnh truyền nhiễm khác. Ebola Sudan khác Ebola Zaire và Ebola Bundibugyo về virus gây bệnh, tình trạng vắc xin, thuốc điều trị và dữ liệu nghiên cứu. Khi có triệu chứng nghi ngờ sau khi từng tiếp xúc người bệnh hoặc đi từ vùng có dịch, người đọc nên liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn, tránh tự điều trị hoặc tự di chuyển nhiều nơi.