Trầm cảm theo mùa là bệnh gì? Dấu hiêu và cách điều trị

Trầm cảm theo mùa khiến người bệnh cảm thấy không có năng lượng để làm việc và có thể dẫn đến một số hậu quả nghiêm trọng như trầm cảm nặng, rối loạn lưỡng cực hay thậm chí tự tử. Cùng tìm hiểu bệnh trầm cảm theo mùa qua bài viết dưới đây nhé!

1Trầm cảm theo mùa là gì?

Trầm cảm theo mùa là một rối loạn cảm xúc được kích hoạt bởi sự thay đổi theo mùa. Bệnh thường xuất hiện vào khoảng thời gian mùa đông và mùa thu. Người bệnh có biểu hiện những khoảng thời gian rơi vào trầm tư, hay suy nghĩ, buồn bã và suy sụp.

Rối loạn về cảm xúc dẫn đến ảnh hưởng về nhịp sống hằng ngày. Người bệnh thường khó tập trung, uể oải trong công việc và học tập dẫn đến mất ngủ khiến cho tình trạng bệnh càng nặng nề hơn.

Những dấu hiệu trên có tính chất chu kỳ, có thể nghiêm trọng vào mùa đông và mùa thu nhưng lại phục hồi vào mùa xuân và mùa hạ. [1]

2Nguyên nhân

Hiện vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác gây ra bệnh trầm cảm theo mùa. Tuy nhiên, thiếu ánh sáng mặt trời được xem là một yếu tố quan trọng có liên quan đến cơ chế gây bệnh. Một số giả thuyết về nguyên nhân gây bệnh được đề xuất bao gồm:

• Rối loạn nhịp sinh học: Nhịp sinh học giúp điều chỉnh tâm trạng, giấc ngủ và sự bài tiết các hormone trong cơ thể. Khi cơ thể ít tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, nhịp sinh học của bạn sẽ thay đổi. Khi đồng hồ sinh học bị thay đổi, bạn không còn phù hợp với lịch trình quen thuộc hàng ngày và không thể điều chỉnh theo khung thời gian tương ứng trước đó.
• Giảm nồng độ Serotonin: Serotonin, còn được gọi là hormone hạnh phúc, chất dẫn truyền thần kinh gửi thông tin liên lạc giữa các dây thần kinh, tạo cảm giác vui tươi, hạnh phúc. Ánh sáng mặt trời có liên quan đến sự điều chỉnh nồng độ serotonin. Khi cơ thể thiếu ánh sáng mặt trời như vào khoảng thời gian mùa thu - đông, sự tiết serotonin giảm xuống gây ảnh hưởng đến cảm xúc của bạn.
• Tăng nồng độ Melatonin: Melatonin ảnh hưởng đến giấc ngủ và cảm xúc của mỗi người. Thiếu ánh sáng mặt trời có thể kích thích sản xuất quá mức melatonin gây tình trạng uể oải, thường xuyên buồn ngủ, đặc biệt về mùa đông.
• Thiếu vitamin D: Vitamin D có liên quan đến nhịp tiết serotonin của cơ thể. Bình thường cơ thể nhận nguồn vitamin D tự nhiên từ ánh nắng mặt trời. Vào mùa thu đông, cơ thể ít tiếp xúc với ánh sáng mặt trời dẫn đến nguy cơ thiếu vitamin D. Sự thay đổi đó gây giảm nồng độ serotonin và ảnh hưởng đến tâm trạng của bạn.
• Căng thẳng, suy nghĩ tiêu cực: Suy nghĩ tiêu cực có thể vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả của chứng trầm cảm theo mùa. Người bệnh thường cảm thấy căng thẳng, lo lắng và có nhiều suy nghĩ tiêu cực vào mùa đông. [1]

3Dấu hiệu

Theo Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ, trầm cảm theo mùa được phân loại là một rối loạn cảm xúc xuất hiện theo mùa. Người mắc bệnh thường có sự thay đổi rõ ràng về tâm trạng và biểu hiện triệu chứng của trầm cảm bao gồm:[1]

• Cảm giác buồn bã, chán nản, xảy ra hầu hết vào các thời điểm trong ngày và gần như thường xuyên mỗi ngày.
• Lo lắng, căng thẳng và bất an.
• Cực kỳ mệt mỏi, thiếu năng lượng.
• Cảm thấy tuyệt vọng, có suy nghĩ bản thân vô giá trị, kém cỏi.
• Khó tập trung vào công việc và học tập, càng làm tăng triệu chứng chán nản và căng thẳng.
• Dễ kích động với bất cứ kích thích nào xung quanh.
• Thèm các loại thực phẩm chứa nhiều tinh bột, ăn nhiều đồ ngọt và tăng cân.
• Mất hứng thú với sở thích trước đó, tránh tham gia vào các hoạt động cộng đồng và xã hội.
• Gặp vấn đề về giấc ngủ như ngủ rất nhiều hay mất ngủ.
• Suy nghĩ tiêu cực, có suy nghĩ đến cái chết hoặc tự sát.

4Biến chứng nguy hiểm

Giống với các bệnh khác trong nhóm trầm cảm, trầm cảm theo mùa có thể tiến triển nặng lên và gây các biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến người bệnh như:

• Xa lánh xã hội: Người bệnh có xu hướng thu mình lại, thường xuyên ở một mình, sợ hãi đám đông, không tham gia vào các hoạt động ngoại khóa. Đôi khi họ có suy nghĩ hoang tưởng mọi người xung quanh có ý làm hại mình và tỏ ra lo lắng, bồn chồn.
• Ảnh hưởng đến các hoạt động tại trường học và nơi làm việc: Người bệnh trầm cảm thường cảm thấy mệt mỏi, chán nản, khó tập trung vào công việc. Do đó hiệu quả công việc của họ bị giảm sút, thường xuyên mắc lỗi, càng làm ảnh hưởng đến tâm trạng của người bệnh.
• Lạm dụng chất kích thích: Nhiều người biểu hiện chán nản tự tìm kiếm thú vui bằng các sử dụng các chất kích thích như rượu bia, thuốc lá thậm chí là các chất cấm. Những chất này đem lại cảm giác hưng phấn, tinh thần được khoan khoái. Tuy nhiên, chúng cũng gây ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tim mạch gây tim đập nhanh, rối loạn nhịp hoặc kích thích thần kinh quá mức gây ảo giác hoặc có nguy cơ ngừng thở, ngừng tim nếu sử dụng quá liều.
• Ảnh hưởng đến sức khỏe: Người bệnh trầm cảm theo mùa thường bỏ bữa, chán ăn, ăn uống thất thường, cùng với thiếu ngủ, rối loạn giấc ngủ khiến sức khỏe người bệnh bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
• Ý định hoặc có hành vi tự tử: Bệnh trầm cảm theo mùa có thể tiến triển nặng dần, người bệnh dần hình thành ý định tự tử và tiến tới hành vi tự tử như một cách giải thoát cho bản thân khỏi cuộc sống hiện tại.

5Cách chẩn đoán

Đôi khi bệnh trầm cảm theo mùa có thể gặp khó khăn trong chẩn đoán do có nhiều hội chứng rối loạn cảm xúc gây biểu hiện triệu chứng tương tự. Do đó, bạn cần đến khám bác sĩ để được khám toàn diện về lâm sàng, làm xét nghiệm cũng như đánh giá tâm lý để có thể chẩn đoán xác định bệnh. [2]

Khám lâm sàng

Nếu bạn có biểu hiện rối loạn về cảm xúc trong của chứng trầm cảm theo mùa, bạn nên đến gặp các bác sĩ chuyên khoa tâm lý học. Các chuyên gia sức khỏe tâm thần sẽ đánh giá tình trạng của bạn có thật sự là chứng trầm cảm theo mùa hay là một tình trạng rối loạn khác.

Bạn sẽ được khám toàn diện để đánh giá tình trạng sức khỏe và phát hiện các bệnh tiềm ẩn. Một số bệnh về tâm thần kinh cũng có những biểu hiện tương tự trầm cảm theo mùa.

Xét nghiệm

Trầm cảm theo mùa không được chẩn đoán dựa vào các xét nghiệm. Tuy nhiên, bạn vẫn sẽ cần kiểm tra một số chỉ số trong máu bao gồm xét nghiệm công thức máu đánh giá cơ thể bạn có đang thiếu máu gây mệt mỏi, uể oải hay định lượng hormone tuyến giáp,...

Đánh giá tâm lý

Bên cạnh khám toàn diện và làm các xét nghiệm, bác sĩ có thể khai thác các triệu chứng đặc hiệu của bệnh trầm cảm theo mùa bằng cách làm các bài kiểm tra tâm lý hay sử dụng bảng đánh giá tâm lý.

Kết quả của mỗi bài kiểm tra giúp bác sĩ xác định mức độ nặng của bệnh, từ đó quyết định biện pháp điều trị phù hợp.

6Khi nào cần gặp bác sĩ?

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Buồn bã hay chán nản là cảm xúc bình thường của mỗi người khi gặp vấn đề nào đó trong cuộc sống. Nhưng những cảm xúc này thường không kéo dài quá lâu. Tuy nhiên, nếu những suy nghĩ tiêu cực dai dẳng gây ảnh hưởng đến công việc hay sinh hoạt hằng ngày thì bạn nên đến gặp các chuyên gia tâm lý để có thể tìm hướng giải quyết.

Nếu có một trong số biểu hiện dưới đây, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được khám, tư vấn và điều trị cần thiết:

• Cảm giác trầm tư kéo dài, chán nản với công việc và cuộc sống.
• Rối loạn giấc ngủ.
• Có ý định tự tử hay những hành động gây tổn hại bản thân.
• Không có năng lượng để làm việc, khó tập trung vào công việc.

Nơi khám chữa trầm cảm theo mùa

Nếu gặp các dấu hiệu như trên, bạn có thể đến ngay các cơ sở y tế gần nhất, các bệnh viện chuyên khoa Thần kinh, Tâm lý, Tâm thần. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại Tp.Hồ Chí Minh: Bệnh viện Tâm thần Thành phố, Bệnh viện Tâm thần Lê Minh Xuân, Bệnh viện Tâm thần Trung ương 2.
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Tâm thần Trung ương, Bệnh viện Tâm thần Hà Nội, Khoa tâm bệnh - Bệnh viện Bạch Mai.

7Các phương pháp chữa trầm cảm theo mùa

Tùy vào mức độ biểu hiện và tần suất xuất hiện các triệu chứng, bác sĩ điều trị sẽ quyết định lựa chọn biện pháp điều trị cụ thể phù hợp với bệnh nhân. Ba phương pháp chính trong điều trị bệnh trầm cảm theo mùa:

Liệu pháp ánh sáng

Thiếu ánh sáng mặt trời là yếu tố nguy cơ gây khởi phát các triệu chứng bệnh trầm cảm theo mùa. Do đó, sử dụng liệu pháp ánh sáng được sử dụng như biện pháp điều trị đầu tay trong bệnh trầm cảm theo mùa.

Người bệnh sẽ ngồi gần một hộp đèn đặc biệt để tiếp xúc với ánh sáng mạnh trong 1 giờ đầu tiên sau khi thức dậy mỗi ngày. Tùy vào loại đèn và nhà sản xuất, mỗi loại hộp đèn có hướng dẫn về khoảng cách và thời gian sử dụng khác nhau.

Liệu pháp ánh sáng tạo ra nguồn ánh sáng gần với tự nhiên để kích thích sản xuất các hormone sinh học có ảnh hưởng đến cảm xúc như Serotonin. Liệu pháp này thường đơn giản, có thể sử dụng một cách an toàn tại nhà, phát huy tác dụng sau khoảng vài ngày đến vài tuần.

Sử dụng thuốc

Tùy vào mức độ biểu hiện bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định loại thuốc và liều thuốc chống trầm cảm cần thiết để điều trị các triệu chứng bệnh. Các thuốc nhóm chống trầm cảm như amitriptylin, sertraline có tác dụng ổn định nồng độ serotonin trong máu, loại bỏ những cảm xúc tiêu cực của người bệnh.

Tâm lý trị liệu

Tâm lý trị liệu là những biện pháp điều trị bằng cách trò chuyện, đánh giá những yếu tố nguy cơ gây bệnh, những khó khăn trong cuộc sống hằng ngày và tư vấn cách giải quyết cũng như đối phó.

Liệu pháp tâm lý khác là tác động lên hành vi và nhận thức của người bệnh với mục đích giảm các hành vi có hại cho bản thân, thay đổi suy nghĩ tiêu cực và lên kế hoạch cho các thói quen lành mạnh. Người bệnh sẽ tập thói quen quản lý căng thẳng và cải thiện chất lượng giấc ngủ. [2]

8Biện pháp phòng ngừa

• Tăng cường tiếp nhận ánh sáng tự nhiên: Ánh sáng mặt trời có giá trị quan trọng cho sức khỏe cả về thể chất và tinh thần. Tiếp xúc ánh sáng tự nhiên giúp tăng sản xuất hormone hạnh phúc serotonin để tránh cảm xúc tiêu cực cũng như phòng bệnh trầm cảm.
• Chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng: Thực hiện chế độ dinh dưỡng giúp cơ thể khỏe mạnh, tràn đầy năng lượng tích cực trong ngày. Từ đó, tăng hiệu quả công việc, học tập và tăng cảm giác thành tựu, vui vẻ tạo động lực làm việc hằng ngày.
• Tập thể dục thường xuyên: Thường xuyên nằm hoặc ngồi quá lâu, ít vận động khiến cơ thể uể oải, mệt mỏi. Nên dành thời gian hằng ngày để tập thể dục, rèn luyện thân thể dẻo dai và thư giãn đầu óc.
• Tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết: Những vấn đề thường gặp trong cuộc sống hằng ngày như công việc, tiền bạc, tình cảm... khó khăn có thể gia tăng áp lực và là nguyên nhân gây bệnh trầm cảm. Tìm kiếm sự giúp đỡ hoặc chia sẻ những khó khăn giúp giảm bớt căng thẳng cũng là một biện pháp để phòng bệnh hiệu quả.
• Thư giãn, tận hưởng cuộc sống, luôn giữ tinh thần lạc quan.[1]

Trầm cảm theo mùa cần được chẩn đoán sớm để điều trị phù hợp, hạn chế các biến chứng bệnh gây ảnh hưởng đến sức khỏe và cuộc sống. Hãy chia sẻ bài viết trên đến mọi người xung quanh bạn nhé!