Lao màng bụng: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Lao màng bụng là một thể bệnh lao hiếm gặp nhưng có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí là tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Hãy cùng tìm hiểu về nguyên nhân và các triệu chứng lao màng bụng trong bài viết dưới đây nhé!

1Lao màng bụng là gì?

Lao màng bụng là một thể bệnh lao ngoài phổi, do vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis gây ra. Đây thường là thể lao thứ phát, xảy ra sau lao đường tiêu hóa hoặc lao phần phụ.

Lao màng bụng có thể gặp ở bất kỳ độ tuổi nào, trong đó hay gặp nhất là độ tuổi dưới 40 và giới nữ gặp nhiều hơn nam. Lao màng bụng chiếm khoảng 6,5% thể lao ngoài phổi và có đến 1/3 người mắc lao màng bụng có kèm lao phổi.[1]

Lao màng bụng là một thể bệnh lao ngoài phổi hiếm gặp

2Nguyên nhân gây lao màng bụng

Tác nhân trực tiếp gây ra bệnh lao nói chung là vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis. Trong một số trường hợp hiếm gặp, vi khuẩn lao bò Mycobacterium bovis vẫn có thể gây ra bệnh lao ở người.

Ở người khỏe mạnh, vi khuẩn lao khó tấn công nhờ sự bảo vệ của hệ miễn dịch hoạt động tốt. Tuy nhiên, một số người dưới đây có nguy cơ cao mắc lao màng bụng do suy giảm miễn dịch hoặc chất lượng cuộc sống không đảm bảo:

• Mắc bệnh làm suy giảm miễn dịch như HIV/AIDS, suy tủy xương.
• Nghiện rượu hoặc hay lạm dụng các chất kích thích.
• Sống và làm việc ở môi trường ô nhiễm.
• Làm việc quá sức.
• Suy dinh dưỡng, ăn uống kém, thiếu chất dinh dưỡng, đặc biệt là thiếu đạm và vitamin.

3Đường lây truyền của vi khuẩn lao màng bụng

Vi khuẩn lao đi vào màng bụng và gây bệnh qua một số con đường như:

• Theo đường máu đến màng bụng: đây là con lây truyền chủ yếu của vi khuẩn lao.
• Theo đường bạch huyết đến màng bụng.
• Từ đường ruột (thể lao ruột) xâm nhập vào màng bụng.
• Từ vòi trứng (lao phần phụ) lan tràn đến màng bụng.[1]

Vi khuẩn lao có thể lan tràn khắp cơ thể và đến màng bụng theo đường bạch huyết

4Các thể lâm sàng và triệu chứng

Nhìn chung, các thể bệnh lao màng bụng đều có một số biểu hiện của nhiễm lao, rối loạn tiêu hóa và tổn thương các cơ quan khác như sau:

• Dấu hiệu nhiễm lao: mệt mỏi, gầy sút hay ra mồ hôi trộm. Bệnh nhân thường có sốt nhẹ về chiều hoặc có thể sốt cao trên 39 độ C.
• Rối loạn tiêu hóa: chán ăn, đầy bụng khó tiêu, đau bụng âm ỉ kèm đi cầu phân lỏng hoặc có thể xen kẽ các đợt táo bón.
• Tổn thương các cơ quan khác như lao phổi, lao vòi trứng, lao buồng trứng.

Bệnh lao màng bụng được chia thành 3 thể bệnh dựa theo từng đặc điểm lâm sàng nổi bật riêng của từng thể bệnh đó.

Thể cổ trướng

Đặc điểm nổi bật của lao màng bụng thể cổ trướng đó là bụng báng (bụng phình to bất thường, da bụng căng bóng) do lượng dịch viêm tiết vào ổ bụng nhiều. Khi bụng báng lớn lên sẽ chèn ép lên các cơ quan khác gây khó thở, đầy hơi, buồn nôn, phù hai chân.[2]

Bụng báng xuất hiện khi có quá nhiều dịch viêm tiết vào màng bụng

Thể bã đậu hóa

Đây là giai đoạn sau của lao màng bụng thể cổ trướng tự do. Bước sang thời kỳ này, các triệu chứng được bộc lộ rõ ràng và rầm rộ hơn. Đôi khi, khám bụng có thể thấy những mảng chắc, mềm xen kẽ khắp bụng.

Thể xơ dính

Đây là thể bệnh lao màng bụng nặng nề nhất nhưng rất hiếm gặp. Màng bụng và các tạng trong ổ bụng bị xơ dính với nhau có thể gây ra tình trạng tắc ruột (đau bụng dữ dội, chướng bụng, buồn nôn, bí trung đại tiện) hoặc bán tắc ruột (triệu chứng giống tắc ruột nhưng vẫn trung tiện và đại tiện được).

Xơ dính các tạng dao lao màng bụng có thể gây ra tắc ruột hoặc bán tắc ruột

5Biến chứng nguy hiểm

Nếu được phát hiện và điều trị sớm thì bệnh lao màng bụng thường có tiên lượng tốt, ít để lại di chứng. Tuy nhiên, khi không được điều trị sớm và tiến triển đến giai đoạn nặng thì nguy cơ xuất hiện các biến chứng rất cao:

• Vỡ ổ áp xe và rò mủ vào ruột, thành bụng.
• Viêm loét đường ruột.
• Xơ dính ổ bụng làm tắc ruột, bán tắc ruột.
• Viêm tắc vòi trứng gây hiếm muộn.
• Tắc mật nếu viêm dính quanh gan và mật.
• Tử vong.

Biến chứng viêm tắc vòi trứng có thể dẫn đến tình trạng hiếm muộn

6Cách chẩn đoán

Trước tiên bác sĩ sẽ khai thác kỹ những triệu chứng, tiền sử bệnh lao và các nguy cơ suy giảm miễn dịch để xem xét khả năng mắc lao màng bụng của người bệnh.

Sau đó, bác sĩ tiến hành thăm khám bụng để xác định điểm đau ở bụng, dịch báng, bất thường của các tạng trong ổ bụng kèm các cơ quan liên quan khác như phổi, hệ thống hạch bạch huyết, phần phụ.

Các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh sẽ được chỉ định để khẳng định người bệnh có mắc lao màng bụng hay không. Dưới đây là một số xét nghiệm cần có để chẩn đoán lao màng bụng:

• Xét nghiệm tìm bằng chứng có vi khuẩn lao: vi khuẩn lao có thể được tìm thấy trong dịch ổ bụng, sinh thiết màng bụng hoặc ruột. Đây là xét nghiệm quan trọng và có tính quyết định trong chẩn đoán lao màng bụng.
• Chẩn đoán hình ảnh: siêu âm ổ bụng, nội soi đường ruột, chụp cắt lớp vi tính ổ bụng để kiểm tra các tổn thương ở ổ bụng, phát hiện dịch ổ bụng. Bên cạnh đó, có thể chỉ định X-quang ngực nếu lâm sàng nghi ngờ bệnh nhân có kèm theo lao phổi.
• Xét nghiệm dịch ổ bụng: đánh giá màu sắc dịch, làm thêm các xét nghiệm chuyên biệt: Protein dịch, ADA, AFB dịch, soi cấy dịch.
• Các xét nghiệm khác: công thức máu, tốc độ lắng máu.

Dịch cổ trướng được lấy ra để xét nghiệm tìm vi khuẩn lao

7Khi nào cần gặp bác sĩ

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Khi có các dấu hiệu mắc bệnh lao như sốt nhẹ về chiều, sụt cân nhiều không rõ lý do, thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, ra mồ hôi trộm thì nên đi gặp bác sĩ ngay để được thăm khám và điều trị sớm.

Đặc biệt là khi đã xuất hiện các triệu chứng cấp tính như sau kèm theo thì không nên chần chừ:

• Sốt cao trên 39 độ C.
• Đau bụng dữ đội.
• Bí trung đại tiện.
• Bụng báng lớn.
• Buồn nôn, nôn.

Nếu có triệu chứng mắc bệnh lao thì hãy đi khám bác sĩ càng sớm càng tốt

Nơi khám chữa lao màng bụng

Nếu xuất hiện các dấu hiệu kể trên thì hãy đến các cơ sở y tế gần nhất, các phòng khám hay bệnh viện chuyên khoa Nội. Hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo các bệnh viện lớn dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, Bệnh viện Nhân dân 115.
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Phổi trung ương, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

8Các phương pháp điều trị

Điều trị tất cả các thể bệnh lao nói chung đều phải tuân theo 4 nguyên tắc quan trọng dưới đây:

• Phối hợp nhiều thuốc: thuốc kháng lao có nhiều cơ chế tác dụng khác nhau, vì vậy cần phải phối hợp nhiều thuốc để đạt được hiệu quả tốt nhất.
• Dùng thuốc đúng liều: để giúp sự phối hợp thuốc kháng lao hiệu quả, liều lượng của từng thuốc phối hợp phải được kiểm soát chặt chẽ.
• Dùng thuốc đều đặn: tất cả thuốc kháng lao đều phải uống cùng một lần, vào một khung giờ nhất định trong ngày và các xa bữa ăn để hấp thu thuốc tốt.
• Dùng thuốc đủ thời gian: sử dụng thuốc kháng lao được chia thành 2 giai đoạn là tấn công 2 - 3 tháng (tiêu diệt nhanh) và duy trì 4 - 6 tháng (tiêt diệt triệt để, phòng tái phát).[3]

Đối với lao màng bụng, tùy vào các thể lao màng bụng mà bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị riêng:

• Thể cổ trướng: kết hợp thuốc kháng lao với chọc tháo dịch cổ trướng, sử dụng các thuốc hỗ trợ chống nôn, chống táo bón. Bên cạnh đó, liệu pháp corticoid có thể cân nhắc được sử dụng để phòng chống dày dính, thuốc chống nôn, táo bón.
• Thể bã đậu hóa và thể xơ dính: điều trị cũng tương tự thể cổ trướng nhưng không dùng corticoid để tránh bị thủng ruột và thời gian điều trị có thể kéo dài hơn. Can thiệp ngoại khoa nếu có biến chứng tắc ruột hoặc tạo ổ áp xe.
• Lao màng bụng phối hợp: Đây là thể bệnh nặng khi lao màng bụng phối hợp với lao phổi và lao ở nhiều vị trí khác.Thời gian điều trị tấn công và duy trì dài hơn, cần phối hợp 4 - 5 loại thuốc chống lao, dùng corticoid liều cao và kéo dài hơn theo chỉ định của bác sĩ

Nếu tuân thủ theo phác đồ điều trị và các chỉ dẫn của bác sĩ, người bệnh lao màng bụng đa số đều có tiên lượng tốt. Ngoài ra, người bệnh cần phải tạo một thói quen sinh hoạt, ăn uống và ngủ nghỉ điều độ để nhanh chóng hồi phục sức khỏe.

9Biện pháp phòng ngừa lao màng bụng

Bệnh lao màng bụng thường xuất hiện thứ phát sau các bệnh lao khác nên người bệnh có thể phòng ngừa lao màng bụng bằng cách điều trị triệt để các bệnh lao khác để ngăn ngừa vi khuẩn lao lây lan tới màng bụng.

Ngoài ra, đối với những người chưa từng mắc lao thì cần phải tự bảo vệ bản thân bằng một biện pháp dưới đây:

• Hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh lao.
• Đeo khẩu trang khi tới những nơi đông người.
• Rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào những đồ vật ở nơi công cộng.
• Đi khám bác sĩ ngay khi có các dấu hiệu nghi ngờ mắc lao.

Hãy đeo khẩu trang khi đến những nơi đông người để tránh lây nhiễm vi khuẩn lao

Lao màng bụng tuy có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nhưng nếu được phát hiện và điều trị sớm thì tiên lượng khỏi bệnh rất cao. Hãy chia sẻ những kiến thức này đến những người xung quanh bạn để cùng nâng cao kiến thức và bảo vệ sức khỏe nhé!