Tiêu hoá là quá trình biến đổi thức ăn thành các chất đơn giản cho cơ thể hấp thụ. Tuy nhiên, khi hoạt động này bị rối loạn có thể gây ra nhiều vấn đề, trong đó có tình trạng ăn không tiêu. Hãy tìm hiểu triệu chứng này qua bài viết dưới đây!
1Ăn không tiêu là gì?
Ăn không tiêu hay còn gọi là chứng khó tiêu, là một dạng rối loạn tiêu hoá khi thức ăn không được tiêu hoá tốt, gây cảm giác khó chịu ở vùng bụng trên.[1]
Một số triệu chứng thường thấy bao gồm:
Cảm giác no sớm, buồn nôn, đầy bụng,... là những triệu chứng thường gặp của ăn không tiêu
2Nguyên nhân ăn không tiêu
Thói quen sinh hoạt
Một số thói quen ăn uống xấu ảnh hưởng đến dạ dày như:
- Ăn quá nhiều hoặc quá nhanh: nhai không kỹ, không tập trung ăn sẽ khiến ăn quá mức làm tăng áp lực cho dạ dày, ảnh hưởng đến quá trình tiết axit và enzym để tiêu hóa thức ăn.
- Chế độ ăn uống nhiều chất béo: hàm lượng chất béo cao sẽ kích thích tiết nhiều axit và enzym hơn, có thể gây kích ứng các mô trong đường tiêu hóa.
Có lối sống không lành mạnh: thường xuyên sử dụng đồ uống có cồn như rượu, bia; hút thuốc lá nhiều, gây kích ứng đường tiêu hóa.[2]
Nguyên nhân tâm lý
Thường xuyên căng thẳng, stress gây tác động lên hệ thống thần kinh trung ương, có mối liên kết với hệ thống thần kinh - ruột điều khiển hoạt động của hệ tiêu hóa. Làm giảm lưu lượng máu, gây co thắt cơ trơn tiêu hóa, làm tăng axit trong dạ dày và gây khó tiêu.[3]
Nguyên nhân bệnh lý
Nhiều người có thể gặp vấn đề trong việc tiêu hóa do không dung nạp một số loại thực phẩm nhất định như đường lactose trong sữa, gluten trong bánh mì hay caffein - một chất kích thích trong trà và cà phê,... do thiếu hụt enzym đặc trưng cần để tiêu hóa thức ăn hoặc do cơ địa nhạy cảm với một số chất hóa học.
Ăn không tiêu đôi khi là triệu chứng của các bệnh tiềm ẩn về đường tiêu hoá như:
- Loét dạ dày: do axit dạ dày ăn mòn lớp màng nhầy bảo vệ gây nên những vết loét, thường xảy ra ở người bị nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori hoặc dùng thuốc kháng viêm ko steroid như Etoricoxib, Celecoxib,... trong thời gian dài.
- Sỏi mật: là tình trạng hình thành những viên sỏi trong túi mật và tăng dần kích thước theo thời gian. Sỏi mật có thể gây cản trở dịch mật tiết vào đường tiêu hoá khiến quá trình tiêu hoá bị rối loạn.
- Trào ngược dạ dày thực quản: do hoạt động của cơ thắt thực quản dưới suy giảm, axit dịch vị trong dạ dày bị trào ngược lên thực quản (ống dẫn thức ăn từ miệng đến dạ dày), gây ợ nóng, khó tiêu.
- Hội chứng ruột kích thích (IBS): là tình trạng chức năng ruột bị rối loạn, đặc trưng bởi sự đau bụng, khó tiêu, thay đổi thói quen đại tiện (tiêu chảy hoặc táo bón) hoặc có sự thay đổi độ cứng của phân.[3]
Sử dụng thuốc
Một số loại thuốc có thể gây tác dụng phụ lên tiêu hóa như: [4]
Ăn không tiêu có thể do nhiều nguyên nhân từ lối sống, tâm lý, bệnh lý và thuốc đang dùng
3Đối tượng có nguy cơ ăn không tiêu
Triệu chứng ăn không tiêu có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và giới tính. Nguy cơ gặp phải vấn đề này tăng lên khi:[4]
- Thường xuyên uống nhiều rượu.
- Lạm dụng các loại thuốc gây tác dụng phụ lên dạ dày: aspirin và các loại thuốc kháng viêm NSAID.
- Có các bất thường trong đường tiêu hóa: loét dạ dày - tá tràng, trào ngược dạ dày thực quản,...
- Vấn đề về tâm lý: lo lắng hoặc trầm cảm.
- Béo phì.
- Hút thuốc.
Ăn không tiêu thường xảy ra ở người có lối sống không lành mạnh về thể chất lẫn tinh thần
4Ăn không tiêu ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào?
Ăn không tiêu mang đến sự khó chịu cho người bệnh. Trong một số trường hợp, khi không được điều trị kịp thời, chứng ăn không tiêu có thể gây ra các biến chứng:[5]
- Hẹp thực quản: do tình trạng trào ngược axit dịch vị kéo dài kích thích niêm mạc của thực quản và dần hình thành sẹo. Sau đó trở nên hẹp và co lại tại nơi sẹo. Hẹp thực quản có những biểu hiện như đau ngực lan sang đau hàm, cổ hoặc cánh tay, khó nuốt.
- Hẹp môn vị: cũng là tình trạng lớp niêm mạc bị kích thích lâu ngày ở đoạn giữa dạ dày và ruột non (môn vị) gây sẹo và dần thu hẹp. Điều này gây ra nôn mửa, có thể lẫn máu, giảm cân, mệt mỏi.
- Barrett thực quản: do sự tái phát của trào ngược dạ dày thực quản với triệu chứng tương tự, gây ảnh hưởng các tế bào lót. Nếu có các dấu hiệu nôn lẫn máu, phân màu đen, đau ngực, nên đi khám ngay để tránh tiến triển thành ung thư dạ dày.
Ăn không tiêu có thể gây ra các biến chứng nếu không điều trị kịp thời
5Chẩn đoán ăn không tiêu
Bác sĩ sẽ thăm khám và khai thác bệnh sử. Dựa vào các triệu chứng, các thuốc đang dùng nếu có hay thông qua các yếu tố lối sống để chẩn đoán được tình trạng và mức độ bệnh.
Nếu chứng ăn không tiêu kéo dài với các triệu chứng nghiêm trọng hoặc bệnh nhân trên 55 tuổi, bác sĩ có thể đề nghị thực hiện các xét nghiệm sau:[6]
- Xét nghiệm máu: kiểm tra tình trạng thiếu máu hoặc các rối loạn chuyển hóa khác do thiếu máu.
- Xét nghiệm hơi thở và phân: kiểm tra sự hiện diện của vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) - nguyên nhân hàng đầu gây loét dạ dày tá tràng và có thể gây khó tiêu.
- Nội soi: kiểm tra các vấn đề ở đường tiêu hóa trên, đặc biệt là ở những người lớn tuổi. Sinh thiết có thể được thực hiện để lấy một mẫu mô tại cơ quan tiêu hoá để phân tích.
- Xét nghiệm hình ảnh (chụp X-quang hoặc CT): để kiểm tra tình trạng tắc ruột hoặc các vấn đề khác.
Một số xét nghiệm có thể được yêu cầu để tăng độ chính xác cho chẩn đoán
6Khi nào cần gặp bác sĩ?
Khi nào cần gặp bác sĩ
Hãy đến gặp bác sĩ khi chứng ăn không tiêu kéo dài hơn hai tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm kèm theo các triệu chứng như:
- Giảm cân bất thường hoặc chán ăn.
- Nôn nhiều, có thể lẫn máu.
- Tiêu phân đen sệt.
- Khó nuốt.
- Mệt mỏi hoặc suy nhược, có dấu hiệu thiếu máu.
Ngoài ra, nên lưu ý một số triệu chứng nghiêm trọng có thể xuất hiện để được điều trị kịp thời:
- Khó thở, đổ mồ hôi.
- Xuất hiện cơn tức ngực.
- Đau ngực khi hoạt động mạnh hoặc căng thẳng và lan đến hàm, cổ hoặc cánh tay.
Lưu ý những triệu chứng nghiêm trọng để đến bác sĩ ngay
Địa chỉ khám chữa bệnh tiêu hóa uy tín
Khi có các dấu hiệu nghiêm trọng của ăn không tiêu, nên đến nay cơ sở khám chữa bệnh uy tín để được chữa trị an toàn:
- TP. HCM: Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM, Bệnh viện Nhân Dân Gia Định, Bệnh viện Nhân Dân 115,...
- Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện E Hà Nội, Bệnh viện Đa khoa Bảo Sơn,...
7Cách giải quyết tình trạng ăn không tiêu
Điều trị không dùng thuốc
Các triệu chứng có thể thuyên giảm khi bạn thực hiện thay đổi lối sống theo những cách sau :
- Duy trì mức cân nặng lí tưởng: thường xuyên tập thể dục và xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, cân bằng.
- Chia nhiều bữa nhỏ trong ngày: ăn chậm, nhai kỹ để hạn chế tình trạng axit dạ dày dư thừa hay ăn quá no gây đầy hơi, chướng bụng.
- Tránh ăn ít nhất 3 giờ trước khi đi ngủ: để không tạo áp lực lên dạ dày.
- Bỏ thuốc lá: nghiêm túc lên kế hoạch, vứt bỏ mọi thứ liên quan, khiến bản thân bận rộn để quên đi cơn thèm thuốc, lau dọn nhà cửa và giặt giũ quần áo sạch sẽ để tránh gợi nhắc về thuốc lá.
- Hạn chế một số loại thực phẩm gây hại cho hệ tiêu hoá: thức ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ, đồ uống có ga hay cồn.
- Uống khoảng 2 lít nước mỗi ngày: uống từng ngụm nhỏ giúp giảm triệu chứng khó tiêu, giúp di chuyển thức ăn và làm loãng axit dịch vị. Không uống no căng bụng vì sẽ gây tác dụng ngược.
- Kiểm soát căng thẳng và lo lắng: thực hiện các bài tập thở và thư giãn cơ thể cũng như tâm trí tại bất cứ địa điểm nào, bất cứ khi nào bạn thấy căng thẳng.
Điều trị bằng thuốc
Nếu việc điều trị bằng cách thay đổi lối sống vẫn không giúp giảm các triệu chứng ăn không tiêu thì nên kết hợp thêm các loại thuốc khi có chỉ định của bác sĩ, bao gồm:
- Thuốc kháng axit (Antacid): giúp trung hòa axit dạ dày, làm dịu các triệu chứng bệnh trong vài giờ. Một số thuốc kháng axit phổ biến: viên nhai Siloxogene, Hỗn dịch uống TenamydGel SM, Antacil,...
- Thuốc chẹn thụ thể Histamin (H2): làm giảm axit dạ dày, ngăn chặn hiệu quả các triệu chứng khó tiêu và cần từ 1 đến 3 giờ để có tác dụng. Các thuốc chẹn H2: Cimetidine, Famotidine.
- Thuốc ức chế bơm proton (PPI): cũng có tác dụng làm giảm lượng axit dạ dày, PPI có thể được khuyến nghị nếu bạn bị ợ nóng đồng thời với chứng khó tiêu. Các PPI thường gặp: Nexium Mups (Esomeprazole), Lansoprazole, Omeprazole.
- Thuốc tăng co bóp thực quản (tác nhân prokinetic): giúp dạ dày làm rỗng nhanh hơn: Elthon (Itoprid), Motilium-M (Domperidon).
- Kháng sinh: dùng trong trường hợp nhiễm vi khuẩn H. pylori (Hp). Một số kháng sinh dùng trong phác đồ điều trị Hp như: Amoxicillin, Novofungin (Metronidazole), Clarithromycin,...
Kết hợp điều trị không dùng thuốc và điều trị dùng thuốc sẽ đem lại hiệu quả tốt hơn
8Phòng ngừa ăn không tiêu
Nên quan tâm đến chế độ ăn uống mỗi ngày để phòng ngừa chứng ăn không tiêu. Một số lưu ý về quản lý chế độ ăn bao gồm:
- Ăn nhiều bữa nhỏ để tránh quá tải cho dạ dày.
- Ăn chậm, nhai kĩ, tập trung ăn: không nói chuyện trong khi ăn để hạn chế nuốt quá nhiều không khí, gây đầy bụng.
- Hạn chế các loại thực phẩm có chứa lượng axit cao: trái cây họ cam quýt, cà chua,...
- Tránh thức ăn nhiều dầu mỡ, cay, nóng.
- Hạn chế thực phẩm và đồ uống có chứa caffein.
- Tránh ăn khuya hoặc nằm ngay sau khi ăn.
Bên cạnh đó, cần xây dựng lối sống lành mạnh, tạo những thói quen tốt góp phần nâng cao sức khỏe như:
- Duy trì cân nặng lý tưởng để không làm tăng thêm áp lực lên dạ dày và thực quản dưới.
- Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày để cơ thể khỏe mạnh. Tuy nhiên, không nên tập lúc quá no hay quá đói. Nên ăn nhẹ trước khi tập 30 phút hoặc tập sau khi ăn no ít nhất 2 giờ.
- Kiểm soát căng thẳng.
- Bỏ thuốc lá, rượu bia.
- Không nên mặc quần áo bó sát để tránh chèn ép dạ dày, gây hiện tượng trào ngược dạ dày thực quản.
Cần quan tâm chế độ ăn uống và tạo thói quen lành mạnh để phòng ngừa ăn không tiêu
Hy vọng bài viết trên có thể giúp bạn có thêm kiến thức về triệu chứng ăn không tiêu. Nếu thấy hữu ích hãy chia sẻ cho người thân, bạn bè để nhận biết và phòng ngừa các bệnh liên quan!
Nguồn tham khảo
Xem thêm 
