Sỏi ống mật chủ: Nguyên nhân, triệu chứng, điều trị và phòng ngừa

Sỏi ống mật chủ là sự có mặt của sỏi tại ống dẫn mật chính ngoài gan. Trong những đợt cấp, người bệnh có biểu hiện đau bụng, sốt và vàng da rõ rệt. Cùng tìm hiểu về nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị cũng như phòng ngừa bệnh sỏi ống mật chủ qua bài viết dưới đây!

1Sỏi ống mật chủ là gì?

Sỏi ống mật chủ là sự có mặt của ít nhất 1 viên sỏi mật trong đường dẫn mật chính ngoài gan. Thành phần của sỏi ống mật chủ hầu hết là muối canxi và cholesterol hoặc được tạo thành từ muối mật.[1]

Sỏi ống mật chủ là sỏi mật có mặt ở đường mật chính ngoài gan

2Nguyên nhân gây sỏi ống mật chủ

Nguyên nhân

Tình trạng ứ mật, nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng, mất cân bằng hóa học và độ pH là những yếu tố dẫn đến sự hình thành sỏi mật. Sỏi ống mật chủ có thể được hình thành tại chỗ, từ đường mật trong gan hoặc từ túi mật đi xuống.

Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến hình thành sỏi ống mật chủ, thường gặp như:

• Nhiễm khuẩn đường mật: Nhiễm khuẩn đường mật là sự có mặt vi khuẩn phát triển và gây tổn thương thành đường mật. Khi đó, các tế bào cùng với một số thành phần sắc tố mật và muối mật kết tủa tạo sỏi trong ống mật chủ.
• Nhiễm ký sinh trùng: Thường gặp do nhiễm giun đũa, một số giun đũa di chuyển trong ống tiêu hóa ngược lên, đi vào ống dẫn mật và chết tại đó. Xác giun và trứng giun trở thành nơi bám dính muối mật và sắc tố mật, hình thành sỏi ống mật chủ.
• Sỏi từ đường mật trong gan hay sỏi túi mật di chuyển từ trên xuống ống mật chủ và kẹt lại, thường gặp tại vị trí cơ vòng Oddi.

Các yếu tố nguy cơ

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ bị sỏi ống mật chủ như:

• Tiền sử gia đình có người bị sỏi mật: Liên quan đến các yếu tố di truyền, chế độ ăn uống, môi trường sinh hoạt chung của cả nhà.
• Nữ giới: Phụ nữ có nguy cơ mắc sỏi mật cao hơn nam giới, đặc biệt ở người đang mang thai.
• Tiền sử bị viêm ống mật hoặc đã từng mắc sỏi mật trước đó.
• Béo phì.
• Chế độ ăn có chứa quá nhiều chất béo.
• Ít vận động.
• Tiền sử nhiễm giun đũa.[2]

3Triệu chứng sỏi ống mật chủ

Với những viên sỏi nhỏ, không gây tắc nghẽn ống dẫn mật, người bệnh thường không có biểu hiện triệu chứng rõ ràng, do đó người bệnh thường không phát hiện ra.

Khi viên sỏi đủ lớn, bắt đầu gây tắc nghẽn dẫn lưu đường mật, người bệnh mới bắt đầu biểu hiện các triệu chứng của bệnh. Một số triệu chứng thường gặp của bệnh bao gồm:

• Đau bụng: Đau thường gặp ở vùng hạ sườn phải. Đau có thể lan lên vai hoặc ra sau lưng. Đau bụng quặn từng cơn, mỗi cơn khoảng 15 - 20 phút rồi giảm dần. Triệu chứng đau có thể kéo dài 1 - 3 giờ và biến mất khi sỏi mật di chuyển hoặc được giải quyết.
• Buồn nôn và nôn: Thường đi kèm theo cơn đau bụng, người bệnh sau khi nôn xong không cảm thấy đỡ đau.
• Vàng da tắc mật: Sỏi đường mật làm ứ trệ mật tại gan, khiến tăng bilirubin trong máu. Người bệnh có biểu hiện vàng da, vàng củng mạc mắt, nước tiểu sẫm màu, tiêu phân nhạt màu. Vàng da trong sỏi ống mật chủ thường xuất hiện từng đợt, hết vàng da khi hết tắc nghẽn, giống với triệu chứng đau bụng.
• Sốt: Sự ứ trệ mật dẫn đến tình trạng viêm đường mật, khi đó, người bệnh có biểu hiện sốt cao từng cơn, có thể sốt cao 39 - 40 độ C kèm rét run hay vã mồ hôi. Ngoài ra, vi khuẩn đường tiêu hóa dễ dàng xâm nhập lên đường mật và gây nhiễm trùng tại khu vực này, nếu không can thiệp kịp thời có thể dẫn đến nhiễm khuẩn huyết, viêm phúc mạc mật.
• Chán ăn đặc biệt là những món nhiều dầu mỡ: Do mật được bài tiết ra không đi xuống tá tràng để tiêu hóa thức ăn, dẫn đến tình trạng ăn không tiêu, đầy bụng, tiêu phân mỡ.[3]

Sỏi ống mật chủ làm tắc nghẽn đường mật gây biểu hiện triệu chứng lâm sàng

4Biến chứng nguy hiểm

Sỏi ống mật chủ nếu không được chẩn đoán và điều trị triệt để sẽ dẫn đến một số biến chứng nguy hiểm bao gồm:

• Viêm đường mật: Ứ mật khiến cho đường mật giãn ra, ứ đọng dịch mật ở đường mật trong gan và túi mật. Tình trạng này tạo môi trường thuận lợi cho các loại vi khuẩn có hại xâm nhập, phát triển gây nhiễm trùng, viêm đường mật. Đây là biến chứng thường gặp nhất và sẽ tái diễn nhiều lần nếu sỏi chưa được giải quyết.
• Viêm túi mật: Sỏi mật là nguyên nhân chính gây viêm túi mật. Người bệnh xuất hiện cơn đau dữ dội, sốt cao, buồn nôn. Nếu không được điều trị kịp thời có nguy cơ thủng túi mật gây viêm phúc mạc mật.
• Viêm tụy cấp: Sỏi mật to di chuyển xuống và bị mắc lại tại vị trí cơ vòng Oddi. Điều này cản trở sự bài xuất dịch tụy dẫn đến tình trạng viêm tụy cấp. Đây được xem như một tình trạng cần cấp cứu trong y khoa.

5Cách chẩn đoán

Chẩn đoán lâm sàng

Bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử bao gồm tiền sử bệnh của bạn và gia đình, thói quen sinh hoạt, các triệu chứng hiện tại.

Các thông tin trên giúp bác sĩ nhanh chóng định hướng bệnh và chỉ định các cận lâm sàng cần thiết để xác định chẩn đoán.

Xét nghiệm máu

Các xét nghiệm máu được thực hiện trong chẩn đoán và điều trị sỏi đường mật bao gồm:

• Công thức máu: Giúp đánh giá tình trạng viêm, nhiễm trùng, theo dõi hiệu quả điều trị và tiên lượng các biến chứng có thể xảy ra.
• Định lượng nồng độ bilirubin máu: Bao gồm bilirubin toàn phần, trực tiếp và gián tiếp. Thường trong đợt vàng da, chỉ số bilirubin toàn phần và bilirubin trực tiếp sẽ tăng.
• Xét nghiệm chức năng gan: Đánh giá chức năng gan cũng như phát hiện tổn thương gan mạn tính gây ra do ứ mật.
• Xét nghiệm men tụy: Phát hiện sớm biến chứng viêm tụy cấp.
• Ngoài ra, người bệnh có thể làm thêm xét nghiệm cholesterol máu, nồng độ cholesterol cao có thể hình thành sỏi mật cholesterol.

Hình ảnh học

• Siêu âm ổ bụng: Đây là biện pháp chẩn đoán hình ảnh đầu tay, đơn giản, không xâm lấn, không gây khó chịu cho người bệnh. Giúp phát hiện hình ảnh sỏi ở các vị trí của đường mật, quan sát sơ bộ số lượng và kích thước sỏi.
• Siêu âm nội soi: Biện pháp tối ưu trong chẩn đoán sỏi đường mật, đầu dò siêu âm sẽ được đưa vào dạ dày và tiếp cận gần với vị trí sỏi đường mật. Nhờ đó, bác sĩ có thể quan sát chi tiết cấu trúc đường mặt và đặc điểm của sỏi.
• Chụp cộng hưởng từ đường mật (MRCP): Giúp quan sát rõ nét và sinh động nhờ dựng hình đường mật trong và ngoài gan, do đó cho phép phát hiện toàn bộ sỏi cũng như bất thường trong cấu trúc đường mật.
• Nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP): Một biện pháp xâm lấn cho phép quan sát trực tiếp hình ảnh sỏi mật và có thể kết hợp loại bỏ sỏi mật trong quá trình nội soi.

Siêu âm ổ bụng là biện pháp đầu tay, đơn giản để phát hiện sỏi ống mật chủ

6Khi nào cần gặp bác sĩ?

Các dấu hiệu cần gặp bác sĩ

Một số dấu hiệu gợi ý bệnh sỏi ống mật chủ mà bạn cần chú ý phát hiện sớm để đi gặp bác sĩ:

• Đau vùng bụng trên bên phải.
• Đau bụng quặn từng cơn, có khi lan ra sau lưng hoặc lên vai.
• Sốt cao liên tục.
• Vàng da.
• Tiêu phân nhạt màu.
• Các triệu chứng tái diễn nhiều đợt, có khi tự thuyên giảm sau đó xuất hiện trở lại.

Nơi khám chữa sỏi ống mật chủ

Khi có các dấu hiệu nghi ngờ bệnh sỏi ống mật chủ, bạn có thể đến các cơ sở y tế gần nhất, các phòng khám hay bệnh viện chuyên khoa Tiêu hoá, khoa Nội hoặc bất kỳ bệnh viện đa khoa nào tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại TP. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Nhân dân 115, Bệnh viện Đại học Y Dược Tp. Hồ Chí Minh.
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Quân đội 108, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.

7Các phương pháp chữa bệnh sỏi ống mật chủ

Điều trị sỏi ống mật chủ tương đối đơn giản và đem lại hiệu quả cao kể cả với những trường hợp có biến chứng. Tuy nhiên, khoảng 5 - 25% người bệnh sẽ có nguy cơ tái phát sỏi đường mật sau 10 - 20 năm. Bạn sẽ ít có nguy cơ tái phát hơn nếu đã cắt bỏ túi mật.

Dưới đây là một số phương pháp điều trị sỏi ống mật chủ:

Nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) và cắt cơ vòng Oddi

Nội soi mật tụy ngược dòng là một phương pháp xâm lấn cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp và can thiệp vào đường mật. Bác sĩ sẽ dùng một ống nội soi có gắn các dụng cụ đặc biệt để phá vỡ và lấy ra sỏi khi nhìn thấy chúng. Phương pháp này giúp người bệnh tránh được một cuộc mổ lớn.

Trong trường hợp sỏi lớn, khó lấy ra ngoài, bác sĩ sẽ tiến hành cắt cơ vòng Oddi để tạo đường lưu thông rộng rãi hơn cho sỏi đi qua.

Phẫu thuật lấy sỏi ống mật chủ

Trong những trường hợp nội soi mật tụy ngược dòng không loại bỏ được sỏi hoặc không tiếp cận được đường mật (ở bệnh nhân cắt dạ dày), người bệnh sẽ cần tiến hành phẫu thuật để lấy sỏi ống mật chủ.

Sau khi thực hiện các can thiệp để loại bỏ sỏi ống mật, bác sĩ có thể khuyên người bệnh tiến hành cắt túi mật để ngăn ngừa tái phát bệnh.

Sử dụng thuốc hỗ trợ

Người bệnh có biến chứng như viêm đường mật, viêm túi mật, viêm tụy cấp hoặc nặng hơn là nhiễm khuẩn huyết sẽ cần được điều trị nội khoa tích cực trước khi can thiệp phẫu thuật. Một số nhóm thuốc hỗ trợ điều trị biến chứng bệnh bao gồm:

• Thuốc điều trị triệu chứng: Thuốc giảm đau, hạ sốt.
• Kháng sinh: Mục đích tiêu diệt và kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn. Tùy vào mức độ nặng của bệnh, bác sĩ của bạn sẽ lựa chọn sử dụng các loại kháng sinh phù hợp. Ngoài ra, kháng sinh có thể được sử dụng để dự phòng nhiễm trùng trong và sau cuộc mổ.

8Biện pháp phòng ngừa sỏi ống mật chủ

Một số biện pháp phòng ngừa sỏi ống mật chủ bạn cần lưu ý:

• Hạn chế dầu mỡ: Cholesterol là thành phần cấu tạo của sỏi đường mật. Bạn nên hạn chế các món chiên xào hoặc các loại thức ăn nhanh. Thêm vào đó, chế độ ăn của bạn nên sử dụng các loại bơ, dầu thực vật và dầu cá.
• Bổ sung nhiều chất xơ: Bổ sung nhiều rau xanh, hoa quả và ngũ cốc nguyên cám.
• Uống nhiều nước: Đảm bảo uống đủ 2 lít nước mỗi ngày để hạn chế sự cô đặc mật, giảm nguy cơ hình thành sỏi.
• Duy trì cân nặng thích hợp: Béo phì là một yếu tố làm tăng nguy cơ tạo sỏi mật. Do đó, bạn cần kết hợp chế độ ăn lành mạnh và vận động hằng ngày để duy trì vóc dáng và cân nặng phù hợp.
• Tránh ăn kiêng quá mức: Việc bỏ bữa thường xuyên để giảm cân là biện pháp sai lầm, làm ảnh hưởng sự bài tiết mật của bạn. Điều này khiến mật sinh ra không được bài tiết mà ứ lại, dẫn đến sự hình thành sỏi mật.
• Thận trọng khi sử dụng thuốc: Một số thuốc tránh thai làm tăng nguy cơ bị sỏi mật. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc.
• Chú ý khi mang thai: Phụ nữ mang thai có nguy cơ cao bị sỏi ống mật chủ. Do đó, mẹ bầu nên chú ý theo dõi và đi gặp bác sĩ ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ bệnh.

Duy trì lối sống lành mạnh là biện pháp hiệu quả giúp phòng bệnh sỏi ống mật chủ

Trên đây là những thông tin hữu ích về bệnh sỏi ống mật chủ. Hy vọng bài viết giúp bạn hiểu rõ hơn về bệnh, biết cách điều trị và phòng bệnh hiệu quả. Hãy chia sẻ bài viết trên đến mọi người xung quanh bạn nhé!