Đái tháo nhạt: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Đái tháo nhạt là căn bệnh mạn tính hiếm gặp xảy ra do sự suy giảm hormone ADH (vasopressin) khiến người bệnh đi tiểu nhiều lần kể cả ban đêm và luôn cảm thấy khát nước. Hãy cùng tìm hiểu về tình trạng đái tháo nhạt, nguyên nhân và cách điều trị qua bài viết dưới đây nhé.

1Đái tháo nhạt là gì?

Đái tháo nhạt là một rối loạn hiếm gặp khiến cơ thể tạo ra quá nhiều nước tiểu lên tới 20 lít mỗi ngày. Những người mắc chứng rối loạn này khát nước mọi lúc, uống nhiều chất lỏng và cần đi tiểu thường xuyên, được gọi là đa niệu.[1]

Các loại đái tháo nhạt

Đái tháo nhạt trung ương

Đây là loại đái tháo nhạt phổ biến nhất. Bệnh xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ hormon chống bài niệu (ADH hoặc vasopressin).

Vasopressin được sản xuất ở vùng dưới đồi, gần tuyến yên. Khi lượng chất lỏng trong cơ thể giảm quá thấp, tuyến yên sẽ giải phóng vasopressin, báo hiệu cho thận đưa chất lỏng từ nước tiểu trở lại máu. Tuy nhiên, khi cơ thể không thể sản xuất đủ vasopressin, chất lỏng có thể được đào thải ra ngoài qua nước tiểu và bị đái tháo nhạt trung ương.[1]

Đái tháo nhạt trung ương là loại đái tháo nhạt phổ biến nhất.

Đái tháo nhạt do thận

Trong bệnh đái tháo nhạt do thận, cơ thể sản xuất đủ lượng vasopressin cần thiết nhưng thận không phản ứng với hormone này đúng cách và không giữ được nước. Kết quả là, quá nhiều chất lỏng bị đẩy ra ngoài qua nước tiểu.[2]

Đái tháo nhạt do thận xảy ra khi thận không phản ứng với hormone vasopressin đúng cách

Đái tháo nhạt do Dipsogenic (chứng uống nhiều nguyên phát)

Ở loại đái tháo nhạt này, người bệnh thường gặp một vấn đề ở vùng dưới đồi không liên quan đến sản xuất ADH. Từ đó, khiến cơ thể cảm thấy khát, uống nhiều chất lỏng nên cần đi tiểu thường xuyên hơn.[2]

Người bệnh thường gặp vấn đề ở vùng dưới đồi gây đái tháo nhạt do Dipsogenic

Đái tháo nhạt thai kỳ

Đái tháo nhạt thai kỳ là một tình trạng tạm thời, hiếm gặp có thể phát triển trong thời kỳ mang thai. Loại đái tháo nhạt này xảy ra khi nhau thai của người mẹ sản xuất quá nhiều một loại enzyme phân hủy vasopressin. Đái tháo nhạt thai kỳ thường biến mất ngay sau khi thai kỳ kết thúc.

Thông thường, những mẹ bầu mang song thai trở lên có nhiều khả năng mắc bệnh này hơn vì có nhiều mô nhau thai hơn.[2]

Đái tháo nhạt thai kỳ là một tình trạng tạm thời, hiếm gặp

2Nguyên nhân gây đái tháo nhạt

Nguyên nhân gây đái tháo nhạt trung ương

Nguyên nhân gây ra bệnh đái tháo nhạt trung ương gồm:[1]

• Vùng dưới đồi hoặc tuyến yên bị tổn thương do phẫu thuật, nhiễm trùng, viêm, khối u hoặc chấn thương đầu, đặc biệt là gãy xương nền sọ.
• Rối loạn tự miễn dịch khiến hệ thống miễn dịch phá hủy các tế bào khỏe mạnh sản xuất hormone chống bài niệu (ADH).[2]
• Đột biến gen di truyền trên nhiễm sắc thể 20.

Vùng dưới đồi hoặc tuyến yên bị tổn thương gây đái tháo nhạt trung ương

Nguyên nhân gây đái tháo nhạt do thận

Một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng đái tháo nhạt do thận như:[1]

• Sử dụng một số loại thuốc, đặc biệt là những loại thuốc để điều trị rối loạn lưỡng cực như lithium và tetracycline.
• Nồng độ kali trong máu thấp (hạ kali máu).
• Nồng độ canxi trong máu cao (tăng canxi huyết).
• Đường tiết niệu bị tắc nghẽn.
• Gen di truyền đột biến ít nhất hai gen. Khoảng 90% các trường hợp đái tháo nhạt do thận di truyền là do đột biến ở AVPR2, 10% các trường hợp còn lại là do đột biến ở gen AQP2.[2]
• Bệnh thận mạn tính (hiếm gặp).

Sử dụng một số loại thuốc điều trị rối loạn lưỡng cực có thể là nguyên nhân gây đái tháo nhạt do thận

Nguyên nhân đái tháo nhạt do Dipsogenic

Một số nguyên nhân thường gặp khi bị đái tháo nhạt do Dipsogenic gồm:[1]

• Uống một số loại thuốc tâm thần.
• Có vấn đề về sức khỏe tâm thần như bệnh tâm thần phân liệt và rối loạn ám ảnh cưỡng chế.
• Tổn thương vùng dưới đồi, biến dạng vùng hải mã, tổn thương hạch hạnh nhân não.

Vấn đề về sức khỏe tâm thần cũng là một nguyên nhân gây đái tháo nhạt do Dipsogenic

Nguyên nhân gây đái tháo nhạt thai kỳ

Bệnh đái tháo nhạt trong thai kỳ xảy ra do enzyme cystine aminopeptidase của nhau thai có hoạt tính vasopressinase gây tăng phân hủy ADH. Từ đó, làm giảm lượng ADH khiến cơ thể sẽ mất nước qua nước tiểu.

Bên cạnh đó, gan đóng vai trò trong việc hạn chế enzyme phân hủy vasopressin. Vì thế, khi mang thai, các tình trạng ảnh hưởng đến chức năng gan như tiền sản giật và hội chứng HELLP (thiếu máu tán huyết) cũng làm tăng nguy cơ đái tháo nhạt thai kỳ.[1]

Enzyme cystine aminopeptidase của nhau thai có hoạt tính vasopressinase gây tăng phân hủy ADH

3Triệu chứng đái tháo nhạt

Ở người lớn

Các triệu chứng chính của bệnh đái tháo nhạt khi xuất hiện ở người lớn gồm:

• Thường xuyên phải đi tiểu, kể cả vào ban đêm.
• Đi tiểu nhiều lần, nước tiểu có màu nhạt hoặc trong suốt.
• Cảm thấy rất khát và uống nước thường xuyên, thường thích uống nước lạnh.

Người lớn thường đi tiểu trung bình từ khoảng 1 - 3 lít/ngày. Tuy nhiên, những người bị đái tháo nhạt uống nhiều chất lỏng nên có thể sản xuất tới 20 lít nước tiểu/ngày.[2]

Người mắc đái tháo nhạt thường xuyên phải đi tiểu, kể cả vào ban đêm

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ mắc bệnh đái tháo nhạt có thể xuất hiện các triệu chứng sau:[3]

• Lượng nước tiểu nhạt màu và nhiều.
• Đái dầm thường xuyên.
• Rất khát nước, thích uống nước lọc và đồ uống lạnh.
• Giảm cân.
• Tăng trưởng kém.
• Nôn mửa.
• Sốt.
• Táo bón.
• Đau đầu, dễ cáu kỉnh.
• Khó ngủ.
• Vấn đề về thị lực.

Đái dầm thường xuyên là dấu hiệu ở trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ mắc bệnh đái tháo nhạt

4Chẩn đoán đái tháo nhạt

Xét nghiệm thiếu nước

Xét nghiệm thiếu nước được sử dụng giúp chẩn đoán bệnh đái tháo nhạt và xác định nguyên nhân gây bệnh.

Khi thực hiện, người bệnh sẽ không uống bất kỳ chất lỏng nào trong vài giờ. Bác sĩ sẽ tiến hành đo lượng nước tiểu thải ra ngoài, kiểm tra cân nặng và theo dõi những thay đổi trong máu và nước tiểu.

Trong một số trường hợp, bác sĩ còn có thể đề xuất sử dụng vasopressin nhân tạo hoặc các loại thuốc khác trong quá trình xét nghiệm.[4]

Xét nghiệm thiếu nước được sử dụng giúp chẩn đoán bệnh đái tháo nhạt

Xét nghiệm nước tiểu

Xét nghiệm nước tiểu có thể cho biết nước tiểu có quá loãng hay loãng không. Đồng thời, còn để kiểm tra độ thẩm thấu, mức glucose trong máu và/hoặc keton nhằm đánh giá, chỉ ra bệnh tiểu đường.[4]

Xét nghiệm nước tiểu giúp kiểm tra độ loãng của nước tiểu

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu được thực hiện để đo nồng độ natri và lượng nồng độ hormon chống bài niệu (ADH hoặc vasopressin) trong máu. Từ đó có thể giúp chẩn đoán bệnh đái tháo nhạt và xác định loại bệnh khác trong một số trường hợp.[5]

Xét nghiệm máu giúp đo nồng độ natri và hormon chống bài niệu ADH trong máu

Chụp cộng hưởng từ (MRI)

Chụp cộng hưởng từ (MRI) là phương pháp sử dụng nam châm và sóng vô tuyến để chụp ảnh mô não. Bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm này để kiểm tra liệu vùng dưới đồi hoặc tuyến yên xuất hiện tổn thương gây ra bệnh đái tháo nhạt.[4]

Chụp cộng hưởng từ (MRI) giúp kiểm tra tổn thương vùng dưới đồi hoặc tuyến yên

Xét nghiệm di truyền

Xét nghiệm di truyền giúp kiểm tra DNA, cơ sở dữ liệu hóa về các chức năng của cơ thể. Đồng thời, phương pháp này còn có thể phát hiện những đột biến trong gen có thể gây ra bệnh.[6]

Do đó, trong trường hợp những người trong gia đình gặp vấn đề đi tiểu quá nhiều hoặc được chẩn đoán mắc bệnh đái tháo nhạt, bạn có thể cần xét nghiệm di truyền để đánh giá về bộ gen của cơ thể cũng như chẩn đoán nguy cơ mắc bệnh.

Xét nghiệm di truyền giúp đánh giá bộ gen của cơ thể và chẩn đoán nguy cơ mắc bệnh đái tháo nhạt

5Khi nào cần gặp bác sĩ

Khi có các dấu hiệu sau

Bạn nên đến gặp bác sĩ để nhận được sự tư vấn và kiểm tra khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Đi tiểu thường xuyên, cả ngày lẫn đêm.
• Mỗi lần đi tiểu đều có nước tiểu nhạt màu hoặc trong suốt.
• Cảm thấy khát và uống nước rất thường xuyên.

Ngoài ra, bạn cũng nên đi khám nếu:[5]

• Gia đình có tiền sử mắc bệnh đái tháo nhạt.
• Đã từng phẫu thuật não hoặc bị chấn thương nghiêm trọng ở đầu.
• Dùng một số loại thuốc có thể gây ra vấn đề trên thận.
• Mắc một số rối loạn chuyển hóa như tăng canxi huyết hoặc hạ kali máu.
• Đang mang thai song sinh trở lên.
• Có tình trạng bệnh ảnh hưởng đến chức năng gan trong quá trình mang thai như tiền sản giật và hội chứng thiếu máu tán huyết HELLP.

Bạn nên đến gặp bác sĩ khi đi tiểu thường xuyên, cả ngày lẫn đêm

Nơi khám chữa bệnh

Bạn có thể đến thăm khám trực tiếp tại các cơ sở y tế, Bệnh viện có chuyên khoa Nội tiết uy tín như:

• TP.HCM: Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Nhân dân 115,...
• Hà Nội: Bệnh viện Nội tiết Trung ương, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội,...

6Phương pháp điều trị đái tháo nhạt

Điều trị đái tháo nhạt trung ương và đái tháo nhạt thai kỳ

Desmopressin là phương pháp điều trị đầu tay cho bệnh đái tháo nhạt trung ương. Đây là loại thuốc có tác dụng như hormon chống bài niệu (ADH hoặc vasopressin) và được sử dụng dưới dạng tiêm, viên hoặc xịt mũi.[5]

Đối với đái tháo nhạt thai kỳ, bác sĩ cũng sử dụng desmopressin để điều trị, an toàn cho cả mẹ và bé. Nhau thai sẽ không phá hủy desmopressin như vasopressin. Hơn nữa, tình trạng đái tháo nhạt thai kỳ thường biến mất sau khi em bé chào đời, nhưng có thể tái phát nếu mang thai lần nữa.[4]

Desmopressin là phương pháp điều trị đầu tay cho bệnh đái tháo nhạt trung ương

Điều trị đái tháo nhạt do thận

Điều trị bệnh đái tháo nhạt do thận thường phức tạp hơn và đôi khi phải kết hợp nhiều phương pháp. Trong một số trường hợp, bệnh đái tháo nhạt do thận có thể khỏi sau khi điều trị nguyên nhân.

Bác sĩ thường chỉ định điều trị bằng thuốc lợi tiểu thiazide giúp giảm lượng nước tiểu mà thận sản xuất. Đồng thời, có thể sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) chẳng hạn như ibuprofen giúp giảm thêm lượng nước tiểu khi kết hợp với thuốc lợi tiểu thiazide.

Ngoài ra, đôi khi việc đổi thuốc hoặc thực hiện các bước để cân bằng lượng canxi hoặc kali trong cơ thể có thể đủ để giải quyết vấn đề gây ra bệnh đái tháo nhạt do thận.[4]

Bác sĩ thường chỉ định thuốc lợi tiểu thiazide trong điều trị đái tháo nhạt do thận

Điều trị đái tháo nhạt do Dipsogenic

Hiện nay vẫn chưa tìm ra cách hiệu quả để điều trị bệnh đái tháo nhạt do dipsogenic. Tuy nhiên, bác sĩ có thể khuyên bệnh nhân cải thiện triệu chứng bằng cách:[4]

• Ngậm đá bào hoặc kẹo không đường để làm ẩm miệng, tăng lưu lượng nước bọt giúp giảm cơn khát.
• Trong trường hợp thức dậy nhiều lần vào ban đêm để đi tiểu, bác sĩ có thể đề nghị dùng một liều nhỏ desmopressin trước khi đi ngủ.
• Đồng thời, bác sĩ cũng có thể theo dõi nồng độ natri trong máu vì nồng độ natri có thể giảm quá thấp khi mắc tình trạng này và tác động không tốt cho cơ thể.

Trường hợp thức dậy nhiều lần vào ban đêm để đi tiểu có thể dùng một liều nhỏ desmopressin trước khi đi ngủ

7Biện pháp phòng ngừa bệnh đái tháo nhạt

Để phòng bệnh đái tháo nhạt, bạn nên thực hiện các biện pháp sau:

• Khám sức khỏe định kỳ để kiểm soát và phát hiện các điểm bất thường trong nước tiểu.
• Đến bác sĩ để nhận được tư vấn nếu nhận thấy khát nước nhiều hơn ngày thường và đi tiểu nhiều lần.
• Xây dựng chế độ ăn ít muối và protein giúp thận tạo ra ít nước tiểu hơn.[4]

Khám sức khỏe định kỳ để kiểm soát và phát hiện các điểm bất thường trong nước tiểu

Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn những thông tin về đái tháo nhạt, nguyên nhân cũng như cách điều trị tình trạng này. Hãy chia sẻ bài viết này đến mọi người nếu bạn thấy hữu ích nhé!