Viêm da dị ứng: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả

Viêm da dị ứng là một bệnh lý da liễu mạn tính, thường gây ngứa ngáy, viêm đỏ và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Hãy tìm hiểu rõ hơn về nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị bệnh viêm da dị ứng qua bài viết dưới đây!

1Viêm da dị ứng là gì?

Viêm da dị ứng là một bệnh mạn tính gây ngứa ngáy và làm cho da trở nên khô, bong tróc. Tình trạng này thường xuất hiện theo từng đợt, có thể chỉ xảy ra ở giai đoạn trẻ em hoặc kéo dài suốt đời.

Trên làn da sáng màu, viêm da dị ứng thường biểu hiện dưới dạng các mảng đỏ. Trong khi đó, ở những người có làn da tối màu, bệnh có thể xuất hiện với các mảng nâu, tím hoặc xám.[1]

Viêm da dị ứng là một bệnh mạn tính

2Phân loại viêm da dị ứng

Viêm da dị ứng

Viêm da dị ứng là dạng phổ biến nhất của viêm da, thường bắt đầu từ khi trẻ 2 tháng đến 5 tuổi. Bệnh có thể giảm dần hoặc biến mất khi trưởng thành nhưng cũng có khả năng tái phát hoặc xuất hiện lần đầu ở người lớn.

Triệu chứng thường xuất hiện ở tay, khuỷu tay, đầu gối và ở trẻ nhỏ có thể xuất hiện trên da đầu hoặc má. Gãi các vết mẩn đỏ, phát ban có thể gây nhiễm trùng.[2]

Viêm da cơ địa

Viêm da cơ địa xảy ra khi hàng rào tự nhiên của da bị suy yếu, khiến da dễ bị tổn thương bởi các tác nhân kích thích và dị ứng. Yếu tố góp phần bao gồm di truyền, da khô, rối loạn hệ miễn dịch và các yếu tố kích hoạt như stress hoặc môi trường khô.[2]

Bệnh tổ đỉa

Bệnh tổ đỉa gây ra các mụn nước nhỏ ở tay và chân, kéo dài từ 2 - 3 tuần mỗi đợt. Những mụn nước này có thể gây ngứa, đau, nứt nẻ và bong tróc da. Các nguyên nhân có thể bao gồm dị ứng, tiếp xúc với kim loại hoặc stress.[2]

Viêm da tiết bã nhờn

Thường được gọi là "chàm da đầu", viêm da tiết bã nhờn gây ra các mảng da dầu, vảy, thường xuất hiện trên da đầu, đường chân tóc, lưng trên và vùng mũi. Bệnh có liên quan đến sự phát triển quá mức của nấm men Malassezia trên da và thường bị kích hoạt bởi stress, thay đổi nội tiết hoặc thời tiết khô lạnh.[2]

Viêm da thần kinh

Viêm da thần kinh thường gây ra 1 - 2 mảng da dày, có vảy và ngứa dữ dội. Triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn khi người bệnh gãi, có thể dẫn đến chảy máu hoặc nhiễm trùng. Nguyên nhân chính xác chưa được xác định nhưng bệnh thường bắt đầu từ triệu chứng ngứa và trở nên nặng hơn do gãi.[2]

Viêm da ứ đọng

Viêm da ứ đọng phổ biến ở những người bị suy giảm tuần hoàn máu, đặc biệt là ở chân. Bệnh xảy ra khi dịch lỏng rò rỉ từ các tĩnh mạch yếu, gây sưng, ngứa, đau và đổi màu da ở vùng chân và mắt cá. Những triệu chứng này thường đi kèm với giãn tĩnh mạch và da khô.[2]

Viêm da dị ứng được phân thành nhiều loại

3Nguyên nhân gây viêm da dị ứng

Viêm da dị ứng là bệnh da liễu do nhiều yếu tố kết hợp gây ra, không chỉ từ một nguyên nhân duy nhất:

• Chức năng hàng rào bảo vệ da bị tổn thương khiến da dễ bị kích ứng, nhạy cảm với dị nguyên và các yếu tố môi trường. Điều này làm da mất khả năng giữ ẩm và bảo vệ trước vi khuẩn, chất kích ứng, chất gây dị ứng hoặc các tác nhân bên ngoài như khói thuốc lá.
• Biến thể gen làm suy yếu chức năng bảo vệ da.
• Sự phát triển quá mức của vi khuẩn Staphylococcus aureus khiến sự cân bằng vi khuẩn có lợi trên da bị phá vỡ, làm trầm trọng thêm tình trạng viêm và tổn thương da.
• Thực phẩm cũng có thể là nguyên nhân gây kích hoạt viêm da dị ứng, đặc biệt là các loại như đậu phộng, trứng, đậu nành, sữa bò, lúa mì, hải sản.

Nguy cơ viêm da dị ứng cao hơn ở những người có tiền sử mắc các bệnh dị ứng, chàm, sốt cỏ khô hoặc hen suyễn. Nếu trong gia đình có người mắc các bệnh này, khả năng bị viêm da dị ứng cũng tăng lên đáng kể. [1] [3]

Viêm da dị ứng là bệnh da liễu do nhiều yếu tố kết hợp gây ra

4Triệu chứng viêm da dị ứng

Triệu chứng viêm da dị ứng có thể khác nhau ở mỗi người, từ nhẹ đến nặng và có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể. Dưới đây là những biểu hiện phổ biến:

• Da khô, nứt nẻ.
• Ngứa ngáy nghiêm trọng, gây khó chịu, đặc biệt ở các vùng da bị tổn thương.
• Sưng viêm và nổi mẩn có màu sắc khác nhau tùy theo tông da (đỏ, nâu, tím hoặc xám).
• Các mụn nhỏ có chứa dịch hoặc hiện tượng rỉ dịch, tạo vảy đóng trên bề mặt da.
• Da dày lên ở những vùng bị kích ứng lâu dài.
• Thâm sạm quanh mắt do ảnh hưởng từ tình trạng da.
• Da thô ráp, nhạy cảm do gãi nhiều, dễ dẫn đến tổn thương.

Bệnh viêm da dị ứng thường bắt đầu trước 5 tuổi, có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành. Triệu chứng thường bùng phát theo từng đợt và có những khoảng thời gian cải thiện, thậm chí kéo dài trong vài năm. [1] [3]

Triệu chứng viêm da dị ứng có thể khác nhau ở mỗi người

5Chẩn đoán viêm da dị ứng

Việc chẩn đoán viêm da dị ứng thường tiến hành qua việc bác sĩ kiểm tra tình trạng da và xem xét tiền sử bệnh lý cá nhân cũng như gia đình. Trong một số trường hợp, để xác nhận chẩn đoán chính xác hơn, bác sĩ có thể cho người bệnh thực hiện các xét nghiệm như kiểm tra da hoặc xét nghiệm máu. [1]

Xét nghiệm máu có thể được tiến hành để chẩn đoán viêm da dị ứng

6Khi nào cần gặp bác sĩ

Khi có các dấu hiệu sau

Bạn nên đi khám bác sĩ nếu xuất hiện một số dấu hiệu sau:

• Xuất hiện triệu chứng của viêm da dị ứng.
• Cảm thấy quá khó chịu, tình trạng bệnh ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc các hoạt động hàng ngày.
• Da bị nhiễm trùng với dấu hiệu như mủ, vảy vàng hoặc có vệt đỏ mới.
• Triệu chứng không thuyên giảm dù đã áp dụng các biện pháp tự chăm sóc.

Ngoài ra, cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức nếu có sốt kèm theo phát ban nhiễm trùng hoặc tình trạng da xuất hiện các mụn nước, rỉ dịch gây đau đớn và khó chịu.[1] [3]

Nơi khám chữa bệnh

Khi xuất hiện các dấu hiệu viêm da dị ứng cần khi khám bác sĩ, bạn hãy tìm đến các cơ sơ khám chữa bệnh có chuyên khoa da liễu tại địa phương. Ngoài ra, bạn có thể tham khảo một số bệnh viện uy tín dưới đây:

• TP.HCM: Bệnh viện Da liễu TP.HCM, Khoa Da liễu Bệnh viện Đại học Y dược TP. HCM, Bệnh viện Nhân Dân 115…
• Hà Nội: Bệnh viện Da liễu Trung ương Hà Nội, Bệnh viện Da liễu Hà Nội, Khoa Da liễu Bệnh viện Bạch Mai…

7Điều trị viêm da dị ứng

Việc điều trị viêm da dị ứng cần kết hợp nhiều phương pháp từ chăm sóc da, sử dụng thuốc đến các liệu pháp chuyên sâu. Dưới đây là các phương pháp điều trị phổ biến:

• Dưỡng ẩm và chăm sóc da: để điều trị và sống chung với viêm da dị ứng thì trước tiên là cần phải dưỡng ẩm thường xuyên và duy trì thói quen chăm sóc da cơ bản.
• Thuốc bôi tại chỗ: kem hoặc thuốc mỡ corticosteroid giúp kiểm soát ngứa và phục hồi da. Tuy nhiên, cần dùng theo chỉ dẫn để tránh tác dụng phụ như mỏng da. Thuốc ức chế calcineurin (như tacrolimus và pimecrolimus) là lựa chọn cho trẻ từ 2 tuổi trở lên. Lưu ý, tránh tiếp xúc ánh sáng mặt trời cường độ cao khi sử dụng thuốc này.
• Thuốc uống: thuốc kháng sinh giúp điều trị nhiễm trùng da. Thuốc kháng viêm dành cho trường hợp nặng, tuy nhiên không sử dụng lâu dài do tác dụng phụ nghiêm trọng. Ngoài ra còn có thuốc sinh học như tiêm dupilumab (Dupixent) cho người trên 6 tuổi hoặc tralokinumab (Adbry) cho người lớn trong trường hợp bệnh nặng.
• Băng ướt: bôi thuốc corticosteroid, sau đó quấn băng ướt lên vùng da đã dùng thuốc để tăng hiệu quả. Phương pháp này có thể thực hiện tại bệnh viện hoặc học cách thực hiện tại nhà.
• Quang trị liệu: sử dụng ánh sáng tự nhiên hoặc nhân tạo (UVA/UVB) để điều trị. Tuy nhiên, liệu pháp này có thể gây lão hóa da sớm và tăng nguy cơ ung thư da nên không khuyến khích dùng lâu dài, đặc biệt với trẻ nhỏ.
• Hỗ trợ tâm lý: tư vấn tâm lý giúp giảm căng thẳng hoặc thay đổi hành vi để hạn chế việc gãi ngứa theo thói quen.

Đối với trẻ sơ sinh thì cần điều trị theo các biện pháp sau:

• Tránh các chất kích ứng và nhiệt độ quá nóng hoặc quá lạnh.
• Tắm nhanh bằng nước ấm và dưỡng ẩm ngay khi da còn ẩm.
• Nếu tình trạng không cải thiện, có thể cần thuốc kê đơn hoặc thuốc kháng histamin để giảm ngứa và cải thiện giấc ngủ.[1] [3]

Trẻ sơ sinh bị viêm da dị ứng nên tắm nhanh bằng nước ấm

8Biến chứng của viêm da dị ứng

Viêm da dị ứng không chỉ ảnh hưởng đến làn da mà còn có thể dẫn đến nhiều biến chứng khác, bao gồm:

• Hen suyễn và viêm mũi dị ứng: nhiều người bị viêm da dị ứng có thể phát triển các bệnh như hen suyễn hoặc viêm mũi dị ứng, xuất hiện trước hoặc sau khi mắc bệnh.
• Dị ứng thực phẩm: người mắc viêm da dị ứng thường dễ bị dị ứng thực phẩm với triệu chứng chính là phát ban mề đay.
• Da ngứa và có vảy mạn tính: tình trạng viêm da thần kinh (lichen simplex chronicus) xuất hiện khi một vùng da ngứa mạn tính bị gãi liên tục, dẫn đến da dày hơn và đổi màu.
• Thay đổi sắc tố da: tăng hoặc giảm sắc tố da sau khi phát ban lành, gọi là tăng hoặc giảm sắc tố sau viêm. Tình trạng này phổ biến hơn ở người có da sẫm màu và có thể mất vài tháng để mờ đi.
• Nhiễm trùng da: việc gãi làm rách da có thể gây vết loét và nứt, tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus xâm nhập, dẫn đến nhiễm trùng da, thậm chí có nguy cơ đe dọa tính mạng.
• Viêm da tay kích ứng: thường xảy ra ở những người tiếp xúc thường xuyên với nước, xà phòng mạnh hoặc chất khử trùng tại nơi làm việc.
• Viêm da tiếp xúc dị ứng: là một dạng phát ban ngứa do tiếp xúc với các chất mà cơ thể dị ứng, đặc biệt phổ biến ở người có viêm da dị ứng.
• Rối loạn giấc ngủ: ngứa ngáy dai dẳng có thể làm gián đoạn giấc ngủ, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
• Các vấn đề tâm lý: viêm da dị ứng liên quan đến tình trạng trầm cảm và lo âu, có thể xuất phát từ sự khó chịu kéo dài và các vấn đề về giấc ngủ.[3]

Viêm da dị ứng có thể dẫn đến nhiều biến chứng

9Biện pháp phòng ngừa viêm da dị ứng

Bạn có thể phòng ngừa đợt bùng phát viêm da dị ứng bằng một số biện pháp sau:

Thoa kem dưỡng ẩm

Bước dưỡng ẩm rất quan trọng đối với người bị viêm da dị ứng. Bạn nên thoa kem dưỡng ẩm ít nhất hai lần mỗi ngày để giữ ẩm cho da. Lưu ý, hãy lựa chọn sản phẩm phù hợp, không mùi, an toàn và hiệu quả như kem, thuốc mỡ, bơ hạt mỡ hoặc lotion.

Đối với trẻ sơ sinh, thoa dầu khoáng có thể giúp ngăn ngừa phát triển viêm da cơ địa.

Tắm bằng nước ấm

Khi bị viêm da dị ứng, bạn nên sử dụng nước ấm để tắm thay vì nước nóng hoặc nước lạnh. Ngoài ra, bạn cũng cần giới hạn thời gian tắm chỉ trong khoảng 10 phút.

Sử dụng sữa tắm dịu nhẹ, không chứa xà phòng

Khi chọn sữa tắm hoặc chất làm sạch bạn hãy ưu tiên sản phẩm không chứa xà phòng, không màu, không mùi và không chứa cồn để tránh gây kích ứng da. Đối với trẻ nhỏ thường chỉ cần sử dụng nước ấm để làm sạch, không cần xà phòng hay sữa tắm tạo bọt.

Lau khô

Sau khi tắm hoặc rửa, cần đảm bảo rằng bạn luôn dùng khăn mềm để lau khô da một cách nhẹ nhàng. Tốt nhất, bạn hãy thoa kem dưỡng ẩm ngay sau khi da còn ẩm (trong vòng 3 phút).

Tránh tác nhân gây dị ứng

Bạn cần xác định và tránh các yếu tố kích thích gây bùng phát viêm da da dị ứng, ví dụ như:

• Vải len thô ráp.
• Da khô.
• Nhiễm trùng da.
• Nhiệt độ cao, mồ hôi.
• Căng thẳng.
• Sản phẩm tẩy rửa, hóa chất gây kích ứng.
• Bụi nhà, lông thú cưng, nấm mốc, phấn hoa.
• Khói thuốc lá, không khí lạnh và khô.
• Thực phẩm dễ gây dị ứng ở trẻ nhỏ như trứng và sữa bò.

Tốt nhất bạn hãy trao đổi với bác sĩ để xác định các yếu tố dị ứng tiềm ẩn và cách quản lý hiệu quả.[1] [3]

Bạn có thể phòng ngừa đợt bùng phát viêm da dị ứng bằng một số biện pháp

Hãy duy trì thói quen chăm sóc da đúng cách, tránh tiếp xúc với các tác nhân kích thích và giữ da luôn được dưỡng ẩm để hạn chế sự bùng phát của viêm da dị ứng. Nếu thấy bài viết hữu ích, đừng quên chia sẻ để giúp đỡ người thân và bạn bè cùng phòng ngừa bệnh hiệu quả.