Ốm nghén là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Ốm nghén là tình trạng buồn nôn và nôn thường gặp khi mang thai, đặc biệt là trong ba tháng đầu thai kỳ. Cùng tìm hiểu về nguyên nhân, các dấu hiệu và cách điều trị ốm nghén qua bài viết nhé!

1Ốm nghén là gì?

Ốm nghén là tình trạng buồn nôn và nôn thường gặp trong thai kỳ, ảnh hưởng đến 70% phụ nữ mang thai, đặc biệt trong ba tháng đầu. Đây là kết quả của sự thay đổi nội tiết tố ở người mẹ khi mang thai.[1]
Việc nghỉ ngơi đầy đủ, uống đủ nước, chia nhỏ bữa ăn và tránh xa các yếu tố gây khó chịu có thể giúp kiểm soát tình trạng ốm nghén. Các triệu chứng thường có xu hướng cải thiện vào quý hai thai kỳ (bắt đầu từ tuần thứ 14) đối với hầu hết mọi người.[2]

Ốm nghén là tình trạng buồn nôn và nôn thường gặp trong thai kỳ

2Các triệu chứng ốm nghén khi mang thai

Các triệu chứng của ốm nghén khi mang thai có thể xảy ra bất cứ thời điểm nào trong ngày gây mệt mỏi và khó chịu cho người mẹ. Những biểu hiện của ốm nghén thường là:

• Buồn nôn có hoặc không kèm nôn.[3]
• Buồn nôn thường xuất hiện vào buổi sáng hoặc bất cứ thời điểm nào trong ngày.
• Cảm thấy buồn nôn khi ngửi thấy một loại thực phẩm hoặc đồ có mùi.
• Buồn nôn sau khi ăn, đặc biệt là ăn cay.
• Ợ nóng hay trào ngược dạ dày thực quản.
• Hay cảm thấy chóng mặt, choáng váng.
• Cảm giác đói cồn cào.
• Cảm giá nghẹn, khó nuốt như có gì đó mắc kẹt trong cổ họng.

Khi bị ốm nghén người mẹ có thể cảm thấy buồn nôn khi ngửi đồ có mùi

3Các yếu tố nguy cơ gây ốm nghén

Một số yếu tố nguy cơ có thể làm cho người mẹ dễ bị ốm nghén hơn khi mang thai, chẳng hạn như:[4]

• Mang thai đôi hoặc đa thai.
• Từng bị nôn nghén nặng trong lần mang thai trước.
• Dễ bị say tàu xe hoặc thường xuyên bị đau nửa đầu.
• Có tiền sử gia đình bị ốm nghén.
• Từng cảm thấy mệt mỏi khi sử dụng thuốc tránh thai chứa estrogen.
• Đây là lần đầu tiên mang thai.
• Thừa cân hoặc béo phì (chỉ số BMI từ 30 trở lên).

Nguy cơ bị ốm nghén cao hơn khi mang thai đôi

4Nguyên nhân gây ốm nghén khi mang thai

Sự thay đổi nội tiết tố khi mang thai có vai trò quan trọng gây ra tình trạng ốm nghén người mẹ, đặc biệt là sự tăng cao của hCG trong giai đoạn đầu thai kỳ. Ngoài ra, progesterone cũng là yếu tố gây nên tình trạng ốm nghén do nó gây giãn các cân cơ ở hệ tiêu hóa, khiến lượng thức ăn bên trong dạ dày bị đẩy lên thực quản, gây cảm giác buồn nôn khi mang thai. Thêm vào đó, hormone này còn làm chậm khả năng tiêu hóa dẫn đến chứng khó tiêu.[5]

Sự tăng cao hCG ở giai đoạn đầu thai kỳ là nguyên nhân chính gây ốm nghén

5Khi nào cần gặp bác sĩ

Khi có các dấu hiệu sau

Bạn cần liên hệ với bác sĩ ngay khi có các dấu hiệu cảnh báo tình trạng ốm nghén đang trở nên nghiêm trọng như:

• Nôn mửa liên tục và dữ dội: nôn nhiều lần trong ngày, không thể giữ được thức ăn hoặc nước uống, thậm chí nôn ra mật xanh hoặc máu.
• Dấu hiệu mất nước nặng: cảm thấy khát nước dữ dội, khô miệng, không có nước tiểu (vô niệu) hoặc chỉ có ít nước tiểu sẫm màu (thiểu niệu).
• Chóng mặt hoặc bị ngất xỉu khi đứng lên.
• Cảm giác tim đập nhanh và mạnh một cách bất thường.

Chỉ tiểu được một ít nước tiểu sẫm màu có thể là dấu hiệu của mất nước

Nơi thăm khám

Nếu có các dấu hiệu cảnh báo tình trạng ốm nghén nghiêm trọng, bạn nên đến ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc các phòng khám hay bệnh viện chuyên khoa Sản tại địa phương để được thăm khám kịp thời.

Ngoài ra, bạn có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín dưới đây để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc xảy ra:

• Tại Tp. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Từ Dũ, Bệnh viện Phụ Sản Mêkông, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM...
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Phụ sản Trung ương, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, Phòng khám Sản Phụ Khoa Dr.Marie...

6Cách chẩn đoán ốm nghén

Việc chẩn đoán ốm nghén thường không phức tạp nếu phụ nữ mang thai gặp phải các triệu chứng buồn nôn và nôn mà không có nguyên nhân tiềm ẩn nào khác.

Tuy nhiên, để chẩn đoán nôn nghén nặng đòi hỏi một quá trình đánh giá chi tiết và toàn diện hơn. Một số dấu hiệu gợi ý nôn nghén nặng như:

• Buồn nôn và nôn kéo dài.
• Giảm hơn 5% trọng lượng cơ thể so với trước khi mang thai.
• Mất cân bằng điện giải.
• Có dấu mất nước.

Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm để xác định số lượng thai và loại trừ các vấn đề sức khỏe khác có thể gây ra triệu chứng buồn nôn và nôn.

Giảm hơn 5% cân nặng so với trước khi mang thai là dấu hiệu của nôn nghén nặng

7Phương pháp điều trị ốm nghén

Khi bị ốm nghén, bạn có thể thử một số phương pháp khắc phục triệu chứng tại nhà như:

• Chia nhỏ bữa ăn.
• Uống vitamin tổng hợp hằng ngày và lưu ý không uống khi bụng đói.
• Hạn chế thực phẩm có mùi làm cho dạ dày bạn bị khó chịu hoặc gây buồn nôn, nôn.
• Có thể ăn bánh quy mặn, bánh mì nướng khô hoặc ngũ cốc khi thức dậy vào buổi sáng để làm dịu dạ dày.
• Tránh thức ăn cay và nhiều chất béo.
• Tránh nằm ngay sau khi ăn
• Khi cảm thấy buồn nôn, bạn nên ăn những thức ăn nhạt, dễ tiêu hóa như cơm, chuối, nước luộc gà, gelatin.
• Uống nhiều nước, ngậm đá hoặc nhấp từng ngụm nước, trà loãng có thể giúp giảm buồn nôn.
• Uống từ 6 - 8 cốc thức uống không chứa cafein mỗi ngày.
• Thường xuyên đi dạo, mở cửa sổ để hít thở không khí trong lành.
• Súc miệng sau khi nôn.
• Thực hiện chế độ ngủ nghỉ hợp lý vì ốm nghén có thể gây mệt mỏi và ảnh hưởng nhiều đến hoạt động hàng ngày.
• Ăn thực phẩm hoặc đồ uống có chứa gừng để giảm buồn nôn và nôn.

Ngoài ra, nếu tình trạng buồn nôn và nôn mửa trở nên nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định cho bạn một số thuốc giúp giảm triệu chứng, bao gồm:

• Bổ sung vitamin B6 (pyridoxine).
• Thuốc không kê đơn như doxylamine (Unisom).
• Thuốc chống buồn nôn theo toa khi triệu chứng buồn nôn và nôn kéo dài hoặc nghiêm trọng.
• Bù nước và điện giải nếu có mất nước hoặc rối loạn điện giải.

Chia nhỏ bữa ăn có thể giúp giảm triệu chứng của ốm nghén

Ốm nghén có thể gây ra tình trạng mệt mỏi, khó chịu và ảnh hưởng nhiều đến các hoạt động hàng ngày của phụ nữ mang thai. Bạn hãy chia sẻ bài viết nếu thấy hữu ích nhé!